Kayıp Yaşantısında Dövmelerin Yeri: Deri-Ben’e Düşen Gölge

Öz

Bu makalede, ölüm nedeniyle yaşanan kayıplar ardından yaptırılan dövmeler; ruhsallık ile beden arasındaki köprü işlevleri, taşıdıkları anlamlar ve altta yatan psikodinamik mekanizmalar açısından ele alınmaktadır. Sadece ölüm ile sınırlı olmayan kayıp olgusu, psikanalitik çerçevede çok daha geniş bir kapsamda değerlendirilebilmektedir çünkü bireyin yaşamında kaçınılmaz olarak deneyimleyeceği her kayıp, aslında ilk kaybın birer tetikleyicisidir. Bu bağlamda, çalışmanın amacı, dövmenin, yas sürecinde bireyin bilinçdışı çatışmalarını ve kaybedilen nesnelerle kurulan bağı nasıl temsil ettiğini incelemektir. Belirlenen amaç kapsamında, tartışma, Anzieu’nun deri-ben kavramı temel alınarak, Freud ve Klein’ın kuramsal çerçeveleri doğrultusunda derinleştirilmiştir. Öncelikle, deri-ben tanımından yola çıkılarak derinin ruhsallığın izlerini taşıyan bir yüzey olarak işlevi incelenmiştir. Ardından, dövme olgusu, Freud’un Yas ve Melankoli metninde ele aldığı özdeşleşme ve ambivalans (çifte-değerli) dinamikleri açısından ele alınmıştır. Ayrıca, dövmenin sembolik yapısı ve sembol oluşumunda bilinçdışı materyalin uğradığı işlemlerin üzerinde durulmuştur. Son olarak, dövmelerin, Klein’ın Nesne İlişkileri Kuramı’nda tanımladığı sadistik düşlemler ve onarım süreçleri ile ilişkisi bakımından değerlendirilmiştir. Bu kuramsal perspektifler ışığında, dövmenin kaybedilen nesne ile sahip olunan ilişkiye bağlı ambivalent bilinçdışı çatışmaların bir sembolü, kimlik anlamı taşıyan deriye nesneden bir parça kazıyarak onunla bir özdeşleşim ve sembiyoz hali kurma çabası, hakiki onarım kapsamında kaybın kabulünü ve kaybedilen nesnenin anısının bedende taşınması ve manik onarım bağlamında kaybı inkâr ederek suçluluktan korunmayı amaçlayan bir savunma formunda nesneyi bedenin sınırlarında yaşatma gibi işlevlerinin olabileceği öne sürülmektedir. Sonuç olarak, dövmenin kayıp sonrası ruhsal gerçekliğin bedensel düzlemde sembolik bir temsili olduğu ve beden ile zihin arasında geçiş alanı oluşturabileceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Deri-Ben
• dövme
• yas
• ambivalans
• onarım

The Role of Tattoos in the Experience of Loss: The Shadow Falls Upon the Skin Ego

Öz

In this theoretical review, tattoos obtained after losses due to death are examined in terms of their bridging function between the psyche and the body, their meanings, and the underlying psychodynamic mechanisms. The phenomenon of loss, which is not limited solely to death, can be evaluated within a much broader scope from a psychoanalytic perspective. Each loss that the individual inevitably experiences throughout life is, in fact, a trigger of the primordial loss. In this line, the study aims to examine how tattoos symbolically represent unconscious conflicts and the bond with the lost object. Based on this aim, the discussion has been deepened through Anzieu’s concept of the Skin-Ego, as well as Freud’s and Klein’s theoretical frameworks. First, based on the definition of the Skin-Ego, the skin's function as a surface that carries the traces of psychic life has been examined. Subsequently, the phenomenon of tattoo is further discussed in relation to Freud’s Mourning and Melancholia, especially his notions of identification and ambivalence. Furthermore, the symbolic structure of tattoos has been considered in light of the processes to which unconscious material is subjected in the course of symbol formation. Finally, tattoos have been evaluated through the lens of Klein’s Object Relations Theory, particularly in relation to sadistic phantasies and restorative processes. In light of these theoretical perspectives, it is suggested that tattoos may serve as symbols of ambivalent unconscious conflicts connected to the relationship with lost object. They may also reflect attempts to establish identification and symbiosis by embedding a symbolic fragment of the object into the skin, or by forms of true restoration that represent both the acceptance of loss and the preservation of memory. Alternatively, in manic restoration, tattooing may function as defenses against grief and guilt, aiming to deny the loss and keep the object alive at the skin’s boundary. In conclusion, tattoos may be understood as embodied symbols of psychic life after loss, providing a site where absence is inscribed, memory preserved, and identity reconfigured. As such, tattooing ˚may serve as a transitional space between body and mind, where mourning takes shape, and the lost object is both remembered and psychically reconfigured.

Anahtar Kelimeler

• skin-ego
• tattoo
• mourning
• ambivalance
• restoration

Kaynakça

1. American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5. Basım). American Psychiatric Association. https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425787
2. Anzieu, D. (2010). Functions of the skin ego. İçinde D. Birksted-Breen, S. Flanders ve A. Gibeault (Edl.), Reading French psychoanalysis (ss. 477–495). Routledge.
3. Anzieu, D. (2022). Deri ben (T. Ilgaz, Çev.). Metis Yayınları. (1985)
4. Attig, T. (2001). Relearning the World: Making and finding meanings. İçinde R. A. Neimeyer (Ed.), Meaning reconstruction and the experience of loss (ss. 33–53). American Psychological Association.
5. Bion, W. R. (1962). Learning from experience. Heinemann.
6. Bion, W. R. (1963). Elements of psychoanalysis. Heinemann.
7. Bion, W. R. (2013). Attacks on linking. The Psychoanalytic Quarterly, 82(2), 285–300. https://doi.org/10.1002/j.2167-4086.2013.00029.x
8. Bollas, C. (1978). The aesthetic moment and the search for transformation. The Annual of Psychoanalysis, 6, 385–394.

9. Buss, L. ve Hodges, K. C. (2017). Marked: Tattoo as an expression of psyche. Psychological Perspectives, 60(1), 4-38. https://doi.org/10.1080/00332925.2017. 1282251
10. Cadell, S., Lambert, M. R., Davidson, D., Greco, C. ve Macdonald, M. E. (2020). Memorial tattoos: Advancing continuing bonds theory. Death Studies, 44(12), 1–8. https://doi.org/10.1080/07481187.2020.1716888
11. Chessick, R. D. (2021). The “Oceanic Feeling” and confrontation with death. Journal of the American Psychoanalytic Association, 69(3), 513-534. https://doi.org/10.1177/00030651211018823
12. Davidson, D. (2017). Art embodied: Tattoos as memorials. Bereavement Care, 36(1), 33–40. https://doi.org/10.1080/02682621.2017.1305055
13. Davidson, D. ve Stahls, H. (2010). Maternal grief: Creating an environment for dialogue. Journal of the Motherhood Initiative for Research and Community Involvement, 1(2), 16–25.
14. Ehrenzweig, A. (1971). The hidden order of art: A study in the psychology of artistic ımagination (2. Basım). University of California Press.
15. Erten, Y. (2021). Wilhelm Jensen’ın Gradiva’sı ve Freud’un eseri çözümlemesi üzerine düşünceler. İçinde Ö. Terbaş (Ed.), Psikanalitik açılımlar: Dürtüden düşleme simgeden düşünceye (ss. 81-92). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
16. Freud, S. (1953). The interpretation of dreams (Standard Basım, 4-5). Hogarth Press. (1900)
17. Freud, S. (1955). Totem and taboo. İçinde J. Strachey (Ed.), The standard edition of the complete psychological works of Sigmund Freud, Volume XIII (ss. 1–161). Hogarth Press. (1913)
18. Freud, S. (1957). Five lectures on psycho-analysis. İçinde J. Strachey (Ed.), The standard edition of the complete psychological works of Sigmund Freud, Volume XI (ss. 1–56). Hogarth Press. (1909)
19. Freud, S. (1957). Mourning and melancholia. İçinde J. Strachey (Ed.), The standard edition of the complete psychological works of Sigmund Freud, Volume XIV (ss. 243–258). Hogarth Press. (1917)
20. Freud, S. (1958). Formulations on the two principles of mental functioning. İçinde J. Strachey (Ed.), The standard edition of the complete psychological works of Sigmund Freud, Volume XII (ss. 213–226). Hogarth Press. (1911)
21. Freud, S. (1959). Creative writers and day-dreaming. İçinde J. Strachey (Ed.), The standard edition of the complete psychological works of Sigmund Freud, Volume IX (ss. 419–428). Hogarth Press. (1908)
22. Freud, S. (1961). The Ego and the id. İçinde J. Strachey (Ed.), The standard edition of the complete psychological works of Sigmund Freud, Volume XIX (ss. 28–39). Hogarth Press. (1923)
23. Freud, S. (2019). Kültürdeki huzursuzluk (V. Atayman, Çev.) (3. Basım). Say Yayınları (1930)
24. Freud, S. (2021). Cinsellik üzerine. (A. A. Öndeş, Çev.) (21. Basım). Say Yayınları. (1905)
25. Gaddini, E. (2005). Notes on the mind–body question. İçinde A. Limentani (Ed.), A psychoanalytic theory of infantile experience (ss. 119-141). Routledge. (1980)
26. Grumet, G. W. (1983). Psychodynamic implications of tattoos. American Journal of Orthopsychiatry, 53(3), 482. https://doi.org/10.1111/j.1939-0025.1983.tb03392.x
27. Glover, N. (2009) Psychoanalytic aesthetics: An introduction to the British School. Karnac.
28. Hewitt, K. (1997). Mutilating the body: Identity in blood and ink. Bowling Green State University Popular Press.
29. Hill, M. A. (2014). Memorial tattooing – Making grief visible. İçinde B. E. Thompson ve R. A. Neimeyer (Edl.), Grief and the expressive arts (ss. 202–204). Routledge.
30. Jarrett, H. (2015). What am i now? A psychoanalytic investigation of tattooing. [Yayınlanmamış Doktora Tezi]. Dublin Business School.
31. Karacaoglan, U. (2012). Tattoo and taboo: On the meaning of tattoos in the analytic process. The International Journal of Psychoanalysis, 93(1), 5-28. https://doi.org/10.1111/j.1745-8315.2011.00497.x
32. Keser, V. (2020). Bilinçdışı düşünce ve düş. İçinde T. Parman (Ed.), Psikanaliz yazıları baharlık kitap dizisi, 40. Sayı: Düşler yeniden (ss. 43–54). Bağlam Yayınları.
33. King, M. ve Friedlander, M. (1992). Moko: Māori tattooing in the 20th Century (2. Basım). David Bateman.
34. Klass, D., Silverman, P. R. ve Nickman, S. L. (1996). Continuing bonds: New understandings of grief Taylor and Francis.
35. Klein, M. (2023). Manik depresif durumların psikojenezine bir katkı. İçinde T. Kuş (Ed.), Sevgi suçluluk ve onarım ve diğer yazıları 1921-1945 (ss. 333-366). ALFA. (1935)
36. Klein, M. (2023). Yas ve manik depresif durumlarla ilişkisi. İçinde T. Kuş (Ed.), Sevgi suçluluk ve onarım ve diğer yazıları 1921-1945 (ss. 431-463). ALFA. (1940)
37. Klein, M. (1975). Notes on some schizoid mechanisms. İçinde M. M. R. Khan (Ed.), Envy and gratitude and other works 1946–1963 (ss. 1–24). Hogarth Press. (1946)
38. Klein, M. (2020). Haset ve şükran. (O. Koçak ve Y. Erten, Çev.) (6. Basım). Metis Yayınları. (1957)
39. Kristeva, J. (2024). Black sun: Depression and melancholia (L. S. Roudiez, Çev.). Columbia University Press. (1989)
40. Kuwuhara, M. (2005). Tattoo: An anthropology. Routledge.
41. Lemma, A. (2010). Under the skin: A psychoanalytic study of body modification. Routledge.
42. May, U. (2019). In conversation: Freud, Abraham and Ferenczi on “Mourning and Melancholia” (1915–1918). The International Journal of Psychoanalysis, 100(1), 77–98. https://doi.org/10.1080/00207578.2018.1556070
43. Merleau-Ponty, M. (2010). Phenomenology of perception Routledge. (1945)
44. Milner, M. (1987). The Suppressed Madness of Sane Men (1. Basım). Tavistock Publications.
45. Ogden, T. (2001). Conversations At the frontier of dreaming. Routledge.
46. Parman, T. (2020). Melankoli uğraşı. İçinde T. Parman (Ed.), Psikanaliz yazıları baharlık kitap dizisi, sayı 40: Düşler yeniden (ss. 105–122). Bağlam Yayınları.
47. Resnik, S. (2005). Glacial times: A journey through the world of madness. Routledge.
48. Rosenberg, B. (1991). Masochisme mortifère et masochisme gardien de la vie. PUF.
49. Segal, H. (2023). Melanie Klein’ın çalışmasına giriş (M. T. Sivri, Çev.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları. (1973)
50. Sanders, C. ve Vail, D. (2008). Customizing the body: The art and culture of tattooing. Temple University Press (1989)
51. Türk Dil Kurumu. (2023). Türkçe sözlük (12. Basım). Türk Dil Kurumu Yayınları.
52. Volkan, V. D. ve Zintl, E. (2020). Kayıptan sonra yaşam: Komplike yas ve tedavisi (5. Basım). Pusula Yayınevi.
53. Winnicott, D. W. (2011). Primary maternal preoccupation. İçinde P. Mariotti (Ed.), The maternal lineage: Identification, desire, and transgenerational issues (ss. 59-66). Routledge. (1956)
54. Winnicott, D. W. (1960). The theory of the parent-infant relationship. International Journal of Psychoanalysis, 41(6), 585-595.
55. World Health Organization. (2018). International classification of diseases and related health problems (11. Basım). World Health Organization.