The Subject in a World Without Limits: Cultural Transformation and New Psychic Economies in Psychoanalysis

Öz

This study examines the impact of cultural transformation on individual and collective psychic life through the theoretical legacy of Freud and Lacan. Shifts in social discourse—particularly under the influence of capitalist discourse—directly reshape the psychic structure of the subject. The pleasurecentered culture promoted by liberal economy drives the subject into a perpetual search for satisfaction while simultaneously devaluing limits and prohibitions that once defined the “normal.” In a society where surplus jouissance is encouraged, references to the Name-of-the-Father and symbolic law gradually dissolve, giving rise to a world structured around the illusion that “everything is possible.” Within Melman’s framework of the New Psychic Economies, the promise of emancipation and boundlessness—further amplified by technological developments—weakens the subject’s relation to the Big Other. The absence of a Big Other whose knowledge is recognized leaves the subject without guidance, fostering the emergence of “atopic subjects” at both individual and collective levels. This disruption compels the subject to inscribe limits elsewhere, most visibly through bodily symptoms or through the structural configuration termed “banal perversion.” Such formations reflect the loss of symbolic debt toward tradition and the Big Other, undermining the acceptance of lack and fueling a state of chronic dissatisfaction. In conclusion, the study argues that transformations in modern subjectivity cannot be understood apart from their cultural and social contexts. Psychoanalysis, attentive to lack, desire, and symbolic mediation, remains a crucial framework for interpreting these new psychic configurations and their clinical manifestations.

Anahtar Kelimeler

• new psychic economies
• capitalist discourse
• Charles Melman
• the theory of new psychic economies

Sınırların Kalktığı Bir Dünyada Özne: Kültürel Değişim ve Psikanalizde Yeni Ruhsal Yapılanmalar

Öz

Bu çalışma, Freud ve Lacan’ın teorik mirası üzerinden kültürel dönüşümün bireysel ve toplumsal ruhsallık üzerindeki etkilerini psikanalitik bir perspektifle incelemektedir. Toplumsal söylemdeki değişimler, özellikle kapitalist söylemin belirleyici etkisiyle, doğrudan öznenin ruhsal yapılanmasını dönüştürmektedir. Liberal ekonominin teşvik ettiği zevk odaklı kültür, özneyi sürekli bir tatmin arayışına sürüklerken, “normal” olanı düzenleyen sınır ve yasakların işlevini yitirmesine yol açmaktadır. Zevk fazlasının (jouissance) teşvik edildiği bu düzende Baba-nın-Adı ve simgesel yasaklara ilişkin referanslar ortadan kalkmakta, her şeyin mümkün olduğu bir dünya vaadi öne çıkmaktadır. Melman’ın Yeni Ruhsal Yapılanmaların Ekonomi Kuramı çerçevesinde modern toplumun özgürleşme ve sınırsızlık söylemi, teknolojinin de etkisiyle, öznenin Büyük Başka ile kurduğu bağı zayıflatmıştır. Bilgisine değer verilen bir Büyük Başka’nın yokluğu, özneyi kılavuzsuz bırakmış, toplumsal ve bireysel düzeyde “atopik özneler”in ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Bu bozulma, öznenin sınırı farklı düzlemlerde – özellikle beden üzerinden deneyimlenen semptomlar ya da “banal perversiyon” olarak adlandırılan ara yapılar – aracılığıyla kurmasına yol açmıştır. Bu yapılanmalar, bireylerin geçmişe, kültürel referanslara ve Büyük Başka’ya karşı borç hissinin ortadan kalkmasıyla ilişkilidir ve eksiklik kabulünü zorlaştırarak kronik bir tatminsizliği beslemektedir. Sonuç olarak çalışma, modern ruhsallıkta yaşanan dönüşümlerin yalnızca bireysel değil, aynı zamanda toplumsal ve kültürel dinamiklerle iç içe olduğunu vurgulamakta; psikanalizin bu değişimleri anlamada güncelliğini koruyan bir kuramsal ve klinik çerçeve sunduğunu ileri sürmektedir.

Anahtar Kelimeler

• yeni ruhsal yapılanmalar
• kapitalist söylem
• Charles Melman
• yeni ruhsal yapılanmaların ekonomi kuramı

Kaynakça

1. Aristoteles. (2004). Nicomachean ethics (W. D. Ross, Çev.). Dover. (t.y.)
2. Ariès, P. (2008). The hour of our death (H. Weaver, Çev.). Vintage (1981)
3. Assoun, P. L. (2002). Freud and Nietzsche (1. Baskı). Continuum.
4. Baltacı, B. ve Bilik, M. Z. (2023). Freud’un Totem ve Tabu kuramından Lacanyen psikanalizde babanın adlarına. İçinde T. Gençöz (Ed.), Freud’dan Lacan’a vaka incelemeleri ve psikanalitik değerlendirmeleri (Cilt 4, ss. 55–90). Nobel Yayınevi.
5. Baudrillard, J. (1998). The consumer society: Myths and structures (C. Turner, Çev.). Sage. (1970)
6. Bauman, Z. (2000). Liquid modernity (1. Basım). Polity Press.
7. Bourdieu, P. (1990). The logic of practice (R. Nice, Çev.). Stanford University Press. (1980)
8. Butler, J. (2004). Undoing gender. Routledge.

9. Costa, D. S., ve Lang, C. E. (2016). Hysteria today, why? Psicologia USP, 27(1), 115–124. https://doi.org/10.1590/0103-656420140030039
10. Çelik, D. (2021). Subjects with multiple tattoos: A psychoanalytic study [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Orta Doğu Teknik Üniversitesi.
11. Demir, E. C. (2026). Arzulayabilmek için: Lacanyen yaklaşımda anoreksiya nervoza. Journal of Clinical Psychology Research (Advanced Online Publication). https://doi.org/10.57127/kpd.26024438.1602840
12. Demir Hekimoğlu, E. C. (2023). When the boundaries exceed: Thematic analysis of anorexia nervosa in Lacanian psychoanalysis [Yayımlanmamış doktora tezi]. Orta Doğu Teknik Üniversitesi.
13. Demir Hekimoğlu, E. C., Ünal, E. ve Gençöz, T. (2023). Anoreksiya Nervoza tarihinin psikanalitik perspektiften değerlendirilmesi. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, 10(3), 428–444. https://doi.org/10.31682/ayna.1352772
14. Dimitriadis, Y. (2023). L’angoisse, l’objet et l’actualité des névroses actuelles. Psychologie Clinique, 55(1), 19–30. https://doi.org/10.1051/psyc/202355019
15. Dimitriadis, Y. (2024). The “new psychic economy” according to Charles Melman. Psychoanalytical Cult Soc, 29, 75–89. https://doi.org/10.1057/s41282-023-00423-3
16. Dufour, D. R. (2011). L’individu qui vient… après le libéralisme (1. Basım). Denoël.
17. Durmaz, T. (2020). Yeniden üretilen kekstra reklamında ve kültürel kod değişiminin göstergebilimsel analizi. Kurgu, 28(1), 327–341.
18. Eliade, M. (1981). The sacred and the profane: The nature of religion (W. R. Trask, Çev.). Harcourt Brace Jovanovich. (1957)
19. Ergün, S., Hekimoğlu, E. C. ve Gençöz, F. (2022). Fetiş nesnesinin fallus ile ilişkisi üzerine bir inceleme. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, 9(2), 332–350. https://doi.org/10.31682/ayna.1047639
20. Erşen, Ö. (2006). Günümüz psikopatolojilerine günümüz söylemi bağlamında Lacancı bir bakış. Psikanaliz Yazıları, 12, 87–96.
21. Evans, D. (1996). An introductory dictionary of Lacanian psychoanalysis (1. Basım). Routledge.
22. Fink, B. (1997). A clinical introduction to Lacanian psychoanalysis: Theory and technique (1. Basım). Harvard University Press.
23. Fink, B. (2007). Fundamentals of psychoanalytic technique: A Lacanian approach for practitioners (1. Basım). W. Norton & Company.
24. Foucault, M. (2003). Discipline and punish: The birth of the prison (A. Sheridan, Çev.). Vintage Books. (1975).
25. Franklin, S. (1997). Embodied progress: A cultural account of assisted conception (1. Basım).Routledge.
26. Freud, S. (1955). Group psychology and the analysis of the ego. İçinde J. Strachey (Ed.), Standard edition (Cilt 18, ss. 69–143). Hogarth Press. (1921)
27. Freud, S. (1961). The ego and the id (J. Strachey, Ed. ve Çev.). The standard edition of the complete psychological works of Sigmund Freud (Cilt. 19, ss. 12–66). Hogarth Press. (1923)
28. Freud, S. (2000). Three essays on the theory of sexuality (J. Strachey, Çev.). Basic Books. (1905)
29. Freud, S. (2010). Totem and taboo (I. Smith, Ed. ve Çev.). Freud – Complete works (ss. 1940–1945). Hogarth Press. (1913)
30. Freud, S. (2016). Beyond the pleasure principle (C. J. M. Hubback, Çev.). International Psychoanalytical Press. (1920)
31. Gauchet, M. (1998). La religion dans la démocratie (1. Basım). Gallimard.
32. Giddens, A. (1992). The transformation of intimacy: Sexuality, love and eroticism in modern societies (1. Basım). Stanford University Press.
33. Gürsel, D. (2017). Yeni ruhsal yapılanmalar ve klinik etkileri. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, 4(2), 1–6.
34. Hekimoğlu, E. C. ve Bilik, M. Z. (2020). Freud’dan Lacan’a kaygı. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, 7(3), 336–367. https://doi.org/10.31682/ayna.761464
35. Lacan, J. (1988). The seminar of Jacques Lacan, Book III: The psychoses, 1955–1956 (J.-A. Miller, Ed.; R. Grigg, Çev.). W. W. Norton. (1955–1956)
36. Lacan, J. (1992). The ethics of psychoanalysis (D. Porter, Çev.). İçinde J.-A. Miller (Ed.), The seminar of Jacques Lacan, Book VII: The ethics of psychoanalysis. W. W. Norton. (1959–1960)
37. Lacan, J. (1998). The four fundamental concepts of psychoanalysis (A. Sheridan, Çev.). İçinde J.-A. Miller (Ed.), The seminar of Jacques Lacan, Book XI: The four fundamental concepts of psychoanalysis. W. W. Norton. (1964)
38. Lacan, J. (1998). The seminar of Jacques Lacan, Book XX: On feminine sexuality, the limits of love and knowledge (Encore, 1972–1973) (B. Fink, Çev.). W. W. Norton.
39. Lacan, J. (2006). The mirror stage as formative of the I function as revealed in psychoanalytic experience (B. Fink, Çev.). İçinde Écrits: The first complete edition in English (ss. 75–81). W. W. Norton. (1949)
40. Lacan, J. (2006). The direction of the treatment and the principles of its power (B. Fink, Çev.). İçinde B. Fink ve R. Grigg (Edl.), Écrits: The first complete edition in English (ss. 489-543). W. W. Norton. (1958)
41. Lacan, J. (2007). The other side of psychoanalysis: The seminar of Jacques Lacan XVII (R. Grigg, Çev.). W. W. Norton & Company. (1969–1970)
42. Lacan, J. (2016). The seminar of Jacques Lacan, Book X: Anxiety (A. R. Price, Çev.). Polity Press. (1962–1963)
43. Lacan, J. (2016). The sinthome (A. R. Price, Çev.). İçinde J.-A. Miller (Ed.), The seminar of Jacques Lacan, Book XXIII: The sinthome, 1975–1976. Polity Press / W. W. Norton.
44. Lacan, J. (2020). The object relation: The seminar of Jacques Lacan, Book IV (A. R. Price, Çev.). Polity Press. (1956-1957)
45. Lebrun, J.-P. (1997). Un monde sans limites: Essai pour une clinique psychanalytique du social (1. Basım). Érès.
46. Lebrun, J.-P. (2007). La perversion ordinaire (1. Basım). Denoël.
47. Lesourd, S. (2018). Özne nasıl susturulur? Söylemlerden liberal laf ebeliklerine (Ö. Soysal ve Ü. Edeş, Çev.). Doğu Batı Yayınları. (2010)
48. Lyotard, J.-F. (1979). La condition postmoderne: Rapport sur le savoir (1. Basım). Minuit.
49. Melman, C. (1997). La notion de limite. Le Bulletin Freudien, 29, 179–187.
50. Melman, C. (2002). L’homme sans gravité: Jouir à tout prix (1. Basım). Denoël.
51. Melman, C. (2010). The new psychic economy. İçinde L. Bailly, D. Lichtenstein ve S. Bailly (Edl.), The Lacan tradition (ss. 227–234). Routledge.
52. Miller, J.-A. (2005). Le discours capitaliste. La Cause freudienne, 61, 7–14.
53. Miller, J.-A. (2011). Le réel du discours scientifique (1. Basım). Navarin.
54. Özkan, A. (2020). Lacanyen yaklaşımda yeni ruhsal yapılanmalar ve vaka tartışması. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, 7(3), 297–314. https://doi.org/10.31682/ayna.683214
55. Pitts, M. (2003). The Lacanian subject: Between language and jouissance (1. Basım). Routledge.
56. Romanek, M. (Yönetmen). (2010). Never let me go [Film]. DNA Films; Fox Searchlight Pictures.
57. Tomsic, M. (2016). The capitalistic society and the psychoanalytic understanding of the social bond (1. Basım). Karnac Books.
58. Žižek, S. (1999). The ticklish subject: The absent centre of political ontology (1. Basım). Verso.
59. Žižek, S. (2008). Violence (1. Basım). Profile Books.
60. Zupančič, A. (2000). Ethics of the real: Kant, Lacan (1. Basım). Verso.