Derleme

Ağrı Psikolojisinin Dönüşümü: Tarihsel Bağlamda Kuram ve Modeller Üzerine Bütüncül Bir Değerlendirme

Cilt: 13 Sayı: 3 30 Eylül 2026
PDF İndir
TR EN

Ağrı Psikolojisinin Dönüşümü: Tarihsel Bağlamda Kuram ve Modeller Üzerine Bütüncül Bir Değerlendirme

Öz

Ağrıya ilişkin bilimsel anlayış, özellikle 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren biyomedikal modelin dar çerçevesinden çıkarak bilişsel, duygusal, davranışsal ve sosyal etkenleri içeren çok boyutlu bir yapıya evrilmiştir. Bu değişimde Kapı Kontrol Teorisi gibi klasik açıklama modellerinin yanı sıra, modern nörogörüntülemeye dayalı ve elektrofizyolojik yöntemlerin sağladığı kanıtlarla gelişen nörobilişsel yaklaşımlar önemli rol oynamıştır. Söz konusu tarihsel ilerleme, ağrının yalnızca fizyolojik bir uyarı değil, merkezi sinir sistemi, psikolojik süreçler ve sosyal bağlamın etkileşimiyle şekillenen öznel bir deneyim olduğunu ortaya koymuştur. Kuramsal perspektifteki genişleme ayrıca bilişsel davranışçı terapi, kabul ve kararlılık terapisi ve bilinçli farkındalık temelli müdahaleler gibi terapi modellerinin kronik ağrı tedavisinde etkin, kanıta dayalı seçenekler olarak benimsenmesinin de önünü açmıştır. Bütün bu gelişmelerle paralel olarak, literatürde ‘ağrı psikolojisi’ adıyla anılan disiplinler arası alan ortaya çıkmış, hem akademik hem de klinik düzeyde giderek artan bir meşruiyet kazanmıştır. Bu derleme, ağrı psikolojisi alanını şekillendiren başlıca kuram ve modellerin gelişim sürecini, temel varsayımlarını ve klinik alana yansımalarını bütüncül ve eleştirel bir bakış açısıyla ele almakta; böylece hem literatürdeki mevcut bilgi birikimini sentezlemeyi hem de araştırma ve klinik uygulamalara yön verecek güncel bir referans çerçevesi sağlamayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Çalışma anlatısal derleme türünde olduğundan dolayı etik kurul izni gerektirmektedir.

Kaynakça

  1. Antel, R., Whitelaw, S., Gore, G. ve Ingelmo, P. (2025). Moving towards the use of artificial intelligence in pain management. European Journal of Pain, 29(3). https://doi.org/10.1002/ejp.4748
  2. Basbaum, A. I., Jensen, T. S. ve Keefe, F. J. (2023). Fifty years of pain research and clinical advances: Highlights and key trends. Pain, 164(11), 11-15. https://doi.org/10.1097/j.pain.0000000000003058
  3. Beecher, H. K. (1946). Pain in men wounded in battle. Annals of Surgery, 123(1), 96–105.
  4. Buran, S. ve Ünal, E. (2025). Biyopsikososyal yaklaşımda kronik ağrının rolü. İçinde E. Ünal (Ed.),Kronik ağrı ve biyopsikososyal yaklaşım (ss. 1-6). Türkiye Klinikleri.
  5. Casey, K. L. (2023). The introduction and current status of the multidimensional model of pain neurobiology. Frontiers in Pain Research, 4. https://doi.org/10.3389/fpain.2023.1161877
  6. Ciacchini, R., Conversano, C., Orrù, G., Scafuto, F., Sabbatini, S., Paroli, M., Miniati, M., Matiz, A., Gemignani, A. ve Crescentini, C. (2024). About distress in chronic pain conditions: A pre–post study on the effectiveness of a mindfulness-based intervention for fibromyalgia and low back pain patients. International Journal of Environmental Research and Public Health, 21(11). https://doi.org/10.3390/ijerph21111507
  7. Çalışkan, E. (2025). Kronik kas-iskelet sistemi ağrısıyla ilişkili hareket veya aktivite korkusu yaşayan bireylerde kabul ve kararlılık terapisi yönelimli bir psikoeğitimin biyopsikososyal etkileri: Randomize kontrollü bir çalışma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İzmir Tınaztepe Üniversitesi.
  8. Darnall, B. D., Carr, D. B. ve Schatman, M. E. (2017). Pain psychology and the biopsychosocial model of pain treatment: Ethical imperatives and social responsibility. Pain Medicine, 18(8), 1413–1415. https://doi.org/10.1093/pm/pnw166

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Klinik Psikoloji, Sağlık Psikolojisi, Klinik ve Sağlık Psikolojisi (Diğer)

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

30 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

10 Eylül 2025

Kabul Tarihi

18 Mayıs 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 13 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Kayar, O. (2026). Ağrı Psikolojisinin Dönüşümü: Tarihsel Bağlamda Kuram ve Modeller Üzerine Bütüncül Bir Değerlendirme. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, 13(3), 569-591. https://doi.org/10.31682/ayna.1781519
AMA
1.Kayar O. Ağrı Psikolojisinin Dönüşümü: Tarihsel Bağlamda Kuram ve Modeller Üzerine Bütüncül Bir Değerlendirme. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi. 2026;13(3):569-591. doi:10.31682/ayna.1781519
Chicago
Kayar, Ozan. 2026. “Ağrı Psikolojisinin Dönüşümü: Tarihsel Bağlamda Kuram ve Modeller Üzerine Bütüncül Bir Değerlendirme”. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi 13 (3): 569-91. https://doi.org/10.31682/ayna.1781519.
EndNote
Kayar O (01 Eylül 2026) Ağrı Psikolojisinin Dönüşümü: Tarihsel Bağlamda Kuram ve Modeller Üzerine Bütüncül Bir Değerlendirme. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi 13 3 569–591.
IEEE
[1]O. Kayar, “Ağrı Psikolojisinin Dönüşümü: Tarihsel Bağlamda Kuram ve Modeller Üzerine Bütüncül Bir Değerlendirme”, AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, c. 13, sy 3, ss. 569–591, Eyl. 2026, doi: 10.31682/ayna.1781519.
ISNAD
Kayar, Ozan. “Ağrı Psikolojisinin Dönüşümü: Tarihsel Bağlamda Kuram ve Modeller Üzerine Bütüncül Bir Değerlendirme”. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi 13/3 (01 Eylül 2026): 569-591. https://doi.org/10.31682/ayna.1781519.
JAMA
1.Kayar O. Ağrı Psikolojisinin Dönüşümü: Tarihsel Bağlamda Kuram ve Modeller Üzerine Bütüncül Bir Değerlendirme. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi. 2026;13:569–591.
MLA
Kayar, Ozan. “Ağrı Psikolojisinin Dönüşümü: Tarihsel Bağlamda Kuram ve Modeller Üzerine Bütüncül Bir Değerlendirme”. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, c. 13, sy 3, Eylül 2026, ss. 569-91, doi:10.31682/ayna.1781519.
Vancouver
1.Ozan Kayar. Ağrı Psikolojisinin Dönüşümü: Tarihsel Bağlamda Kuram ve Modeller Üzerine Bütüncül Bir Değerlendirme. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi. 01 Eylül 2026;13(3):569-91. doi:10.31682/ayna.1781519