Öğretmenlerin Teknoloji Kabul ve Kullanım Düzeyleri ile Yöneticilerinin Teknolojik Liderlik Rollerine Yönelik Algıları Arasındaki İlişki

Öz

Bu araştırmanın amacı, ilkokul ve ortaokul öğretmenlerinin teknoloji kabul ve kullanım düzeyleri ile okul yöneticilerinin teknolojik liderlik rollerine yönelik algıları arasındaki ilişkiyi ortaya koymaktır. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini 241 ilkokul ve ortaokul öğretmeni oluşturmaktadır. Veri toplama araçları olarak "Öğretmenler İçin Teknoloji Kabul ve Kullanım Ölçeği" ve "Teknoloji Liderliği Rolleri Ölçeği" kullanılmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, bağımsız gruplar t-testi, tek yönlü varyans analizi, Pearson korelasyon analizi ve basit doğrusal regresyon analizi kullanılmıştır. Araştırma bulguları, öğretmenlerin teknoloji kabul ve kullanım düzeyleri ile okul yöneticilerinin teknolojik liderlik rollerine ilişkin algılarının yüksek düzeyde olduğunu göstermiştir. Öğretmenlerin teknoloji kabul düzeyleri ve teknolojik liderlik algıları cinsiyet, eğitim durumu ve görev yapılan eğitim basamağına göre farklılık göstermezken; teknolojik liderlik rollerine ilişkin algılarının mesleki kıdeme göre anlamlı farklılık gösterdiği bulunmuştur. Korelasyon analizi sonuçları, öğretmenlerin teknoloji kabul ve kullanım düzeyleri ile okul yöneticilerinin teknolojik liderlik rollerine yönelik algıları arasında pozitif yönde orta düzeyde anlamlı bir ilişki olduğunu ortaya koymuştur. Regresyon analizi sonuçları, okul yöneticilerinin teknolojik liderlik rollerinin öğretmenlerin teknoloji kabul ve kullanım düzeylerinin %13.2'sini açıkladığını göstermiştir. Araştırma sonuçları, okul yöneticilerinin teknolojik liderlik davranışlarının öğretmenlerin teknoloji kabulü ve kullanımı üzerinde önemli bir etkiye sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Bu bulgular doğrultusunda okul yöneticilerinin ISTE standartları temelinde vizyoner liderlik, dijital çağ öğrenme kültürü ve profesyonel uygulamada mükemmellik boyutlarında teknolojik liderlik yeterliklerini geliştirmeleri önerilmektedir. Teknolojinin eğitim-öğretim etkinliklerine entegrasyonu konusunda tüm okul paydaşlarının görüşleri alınarak açık ve paylaşılan bir vizyon oluşturulmalıdır. Öğretmenlere yönelik hizmet içi eğitimler düzenlenmeli, teknoloji kullanımında işbirliği teşvik edilmeli ve Millî Eğitim Bakanlığı tarafından okullarda teknolojik altyapının güçlendirilmesi için daha fazla kaynak ayrılmalıdır.

Anahtar Kelimeler

• teknoloji kabul modeli
• teknolojik liderlik
• öğretmen
• okul yöneticisi
• teknoloji entegrasyonu

The Relationship Between Teachers’ Technology Acceptance and Use Levels and Their Perceptions of School Administrators’ Technological Leadership Roles

Öz

The aim of this study is to reveal the relationship between primary and secondary school teachers' technology acceptance and usage levels and their perceptions of school administrators' technological leadership roles. A relational survey model, one of the quantitative research methods, was used in the study. The sample of the study consists of 241 primary and secondary school teachers. The "Technology Acceptance and Use Scale for Teachers" and the "Technology Leadership Roles Scale" were used as data collection tools. Descriptive statistics, independent samples t-test, one-way analysis of variance, Pearson correlation analysis, and simple linear regression analysis were used in data analysis. Research findings showed that teachers' technology acceptance and usage levels and their perceptions of school administrators' technological leadership roles were at high levels. While teachers' technology acceptance levels and technological leadership perceptions did not differ according to gender, educational status, and educational level where they work, their perceptions of technological leadership roles were found to differ significantly according to professional seniority. Correlation analysis results revealed a positive and moderate significant relationship between teachers' technology acceptance and usage levels and their perceptions of school administrators' technological leadership roles. Regression analysis results showed that school administrators' technological leadership roles explained 13.2% of teachers' technology acceptance and usage levels. Research results reveal that school administrators' technological leadership behaviors have a significant impact on teachers' technology acceptance and use. In light of these findings, it is recommended that school administrators develop their technological leadership competencies in the dimensions of visionary leadership, digital age learning culture, and excellence in professional practice based on ISTE standards. An open and shared vision should be created by obtaining the opinions of all school stakeholders regarding the integration of technology into educational activities. In-service training should be organized for teachers, collaboration in technology use should be encouraged, and more resources should be allocated by the Ministry of National Education to strengthen the technological infrastructure in schools.

Anahtar Kelimeler

• technology acceptance model
• technological leadership
• teacher
• school administrator
• technology integration

Kaynakça

1. Afshari, M., Bakar, K. A., Luan, W. S., Samah, B. A., & Fooi, F. S. (2009). Factors affecting teachers’ use of information and communication technology. International Journal of Instruction, 2(1), 77–104.
2. Ahmad, N. A. A., & Zabadi, A. M. (2022). Using the technology acceptance model (TAM) in understanding the preschool teachers in Palestine technology acceptance during the COVID-19 pandemic. Eximia, 4(1), 63-83. Retrieved from https://eximiajournal.com/index.php/eximia/ article/view/102/57
3. Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179-211.
4. Aktürk, A. O., & Delen, A. (2020). Öğretmenlerin teknoloji kabul düzeyleri ile öz-yeterlik inançları arasındaki ilişki. Bilim Eğitim Sanat ve Teknoloji Dergisi, 4(2), 67-80.
5. Altınağaç, S. (2023). COVID-19 sürecinde okul yöneticilerinin teknolojik liderlik öz yeterlik algıları ve okul müdürlerinin teknolojik liderlik davranışlarına yönelik öğretmen algıları (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Çanakkale.
6. Altınkum, Y. (2022). Okul yöneticilerinin teknolojik liderlik davranışları ile öğretmenlerin bilişim teknolojilerini kullanma düzeyleri arasındaki ilişki (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Siirt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Siirt.
7. Anderson, R. E., & Dexter, S. (2005). School technology leadership: An empirical investigation of prevalence and effect. Educational Administration Quarterly, 41(1), 49-82. https://doi.org/10.1177/0013161X04269517
8. Avcu, D. Ü., & Gökdaş, İ. (2012). İlköğretim ikinci kademe öğretmenlerinin bilgi ve iletişim teknolojilerine ilişkin kabul ve kullanım niyetleri. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 3(1), 42-59.

9. Aypay, A., Celik, H. C., Aypay, A., & Sever, M. (2012). Technology Acceptance in Education: A Study of Pre-Service Teachers in Turkey. Turkish Online Journal of Educational Technology-TOJET, 11(4), 264-272. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ989276.pdf
10. Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.
11. Basargekar, P., & Singhavi, C. (2017). Factors affecting teachers' perceived proficiency in using ICT in the classroom. IAFOR Journal of Education, 5(2), 67-84.
12. Baş, E. D. (2012). İlköğretim okulu yöneticilerinin teknoloji liderliği rolleriyle okul iklimi arasındaki ilişki (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Maltepe Üniversitesi, İstanbul.
13. Baylor, A. L., & Ritchie, D. (2002). What factors facilitate teacher skill, teacher morale, and perceived student learning in technology-using classrooms? Computers & Education, 39(4), 395-414. https://doi.org/10.1016/S0360-1315(02)00075-1
14. Becit İşçitürk, G., & Kabakçı Yurdakul, I. (2014). Examınıng pre-servıce teachers'use and acceptance of ınformatıon and communıcatıon technologıes ın terms of certaın varıables. Journal of Theory & Practice in Education (JTPE)/Eğitimde Kuram ve Uygulama, 10(3). https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/63428
15. Bülbül, T., & Çuhadar, C. (2012). Okul yöneticilerinin teknoloji liderliği öz-yeterlik algıları ile öğretmenlerin teknoloji kullanımları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(23), 474-499.
16. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2012). Bilimsel araştırma yöntemleri (11. bs.). Ankara: Pegem Akademi.
17. Cantürk, G. (2016). Okul yöneticilerinin teknolojik liderlik davranışları ve bilişim teknolojilerinin yönetim süreçlerinde kullanımı arasındaki ilişki (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara.
18. Chang, I. H. (2012). The effect of principals' technological leadership on teachers' technological literacy and teaching effectiveness in Taiwanese elementary schools. Educational Technology and Society, 15(2), 328-340.
19. Chang, I. H., Chin, J. M., & Hsu, C. M. (2008). Teachers' perceptions of the dimensions and implementation of technology leadership of principals in Taiwanese elementary schools. Journal of Educational Technology & Society, 11(4), 229-245.
20. Chao, C. M. (2019). Factors determining the behavioral intention to use mobile learning: An application and extension of the UTAUT model. Frontiers in Psychology, 10, 1652.
21. Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2017). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. Sage publications.
22. Davis, F. D. (1989). Perceived usefulness, perceived ease of use, and user acceptance of information technology. MIS quarterly, 319-340. 10.2307/249008
23. Davis, F. D., Bagozzi, R. P., & Warshaw, P. R. (1989). User acceptance of computer technology: A comparison of two theoretical models. Management Science, 35(8), 982-1003. https://doi.org/10.1287/mnsc.35.8.982
24. Dele-Ajayi, O., Anderson, E., Strachan, R., & Victor, A. (2019, October). Technology-enhanced teaching: A technology acceptance model to study teachers' intentions to use digital games in the classroom. 2019 IEEE Frontiers in Education Conference (FIE) (pp. 1-8). IEEE.
25. Demirsoy, S. (2016). Öğretmenlerin görüşlerine göre okul yöneticilerinin teknolojik liderlik yeterlikleri ile öğretmenlerin teknolojik pedagojik bilgi düzeyleri arasındaki ilişki. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
26. DeVellis, R. F. (2017). Scale development: Theory and applications (4th ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Publications.
27. Dindar, M., Suorsa, A., Hermes, J., Karppinen, P., & Naykki, P. (2021). Comparing technology acceptance of K-12 teachers with and without prior experience of learning management systems: A Covid-19 pandemic study. Journal of Computer Assisted Learning, 37(6), 1553-1565. https://doi.org/10.1111/jcal.12552
28. Durmaz, O. (2017). Sınıf öğretmenlerinin teknopedagojik eğitim yeterlikleri, mesleki özyetkinlikleri ve teknoloji kullanım düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Çanakkale Üniversitesi, İstanbul.
29. Emeç, H. (2025). Okul müdürlerinin teknolojik liderlik davranışları ile okul etkililiği arasındaki ilişkide öğretmenlerin teknoloji kullanımındaki yeterliliklerinin rolü (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Atatürk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Erzurum.
30. Ertekin, S., & İzmirli, S. (2022). Covid-19 Pandemisi Sürecinde Okul Öncesi Öğretmenlerinin Teknoloji Kabul ve Kullanım Düzeylerinin İncelenmesi. International Journal of Computers in Education, 5(1), 49-70. https://doi.org/10.5281/zenodo.7504732
31. Ertmer, P. A., & Ottenbreit-Leftwich, A. T. (2010). Teacher technology change: How knowledge, confidence, beliefs, and culture intersect. Journal of Research on Technology in Education, 42(3), 255-284. https://doi.org/10.1080/15391523.2010.10782551
32. Fishbein, M., & Ajzen, I. (1975). Belief, attitude, intention, and behavior: An introduction to theory and research. Reading, MA: Addison-Wesley.
33. Flanagan, L., & Jacobsen, M. (2003). Technology leadership for the twenty-first century principal. Journal of Educational Administration, 41(2), 124-142. https://doi.org/10.1108/09578230310464648
34. Garone, A., Pynoo, B., Tondeur, J., van Braak, J., Corteville, D., & Vanslambrouck, S. (2019). Clustering university teaching staff through UTAUT: Implications for the acceptance of a new learning management system. British Journal of Educational Technology, 50(5), 2107-2120. 10.1111/bjet.12867
35. George, D., & Mallery, P. (2003). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference (4th ed.). Boston, MA: Allyn & Bacon.
36. Gyeltshen, L. G. (2021). Principals’ technology leadership behavior and teachers’ use of information and communication technology (ICT) in Bhutan. Suranaree Journal of Social Science, 15(2), 125-135. https://doi.org/10.55766/WIRG3818
37. Hacıfazlıoğlu, Ö., Karadeniz, Ş., & Dalgıç, G. (2010). Eğitim yöneticileri teknoloji liderliği öz-yeterlik ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 10(1), 273-315. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/108201
38. Hayytov, D. (2013). İlköğretim okulu yöneticilerinin teknoloji liderliği yeterlikleri ile öğretmenlerin teknolojiye yönelik tutumları arasındaki ilişki (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara.
39. Hong, X., Zhang, M., & Liu, Q. (2021). Preschool teachers' technology acceptance during the COVID-19: An adapted technology acceptance model. Frontiers in Psychology, 12, 691492. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.691492
40. International Society for Technology in Education. (2002). National educational technology standards for administrators. Eugene, OR: ISTE.
41. International Society for Technology in Education. (2009). NETS for administrators 2009. Eugene, OR: ISTE.
42. International Society for Technology in Education. (2018). ISTE standards for education leaders. Eugene, OR: ISTE.
43. Irmak, M. (2015). İlköğretim ve ortaokul öğretmenlerinin yöneticilerinin teknoloji liderliği düzeyine ilişkin algıları (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Pamukkale Üniversitesi, Denizli.
44. Ismail, I., Bokhare, S., Azizan, S., & Azman, N. (2013). Teaching via mobile phone: A case study on Malaysian teachers' technology acceptance and readiness. Journal of Educators Online, 10(1), 1-38.
45. Kampookaew, P. (2020). Factors influencing Thai EFL teachers' acceptance of technology: A qualitative approach. THAITESOL Journal, 33(2), 46-69. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1288384.pdf
46. Kandemir, A. N. (2020). Öğretmenlerin EBA, Morpa Kampüs, Okulistik benzeri eğitim ortamları kullanımının teknoloji kabul ve kullanım birleştirilmiş modeli 2 ile açıklanması (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gaziantep Üniversitesi, Gaziantep.
47. Kartal, T., Kızıltepe, İ., & Kartal, B. (2022). Extending technology acceptance model with scientific epistemological and science teaching efficacy beliefs: A study with preservice teachers. Journal of Education in Science, Environment and Health (JESEH), 8(1), 1-16. https://doi.org/10.21891/jeseh.1055590
48. Koç, K., Şengönül, M., Gelen, T., & Elçiçek, Z. (2023). Okul yöneticilerinin teknoloji liderliği rollerine ilişkin öğretmen algılarının incelenmesi. Düzce Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1), 75–96.
49. Korucu, A. T., & Biçer, H. (2017). Öğretmen adaylarının mesleki kaygı durumları ile teknoloji kabul ve kullanım durumlarının incelenmesi. Öğretim Teknolojileri ve Öğretmen Eğitimi Dergisi, 6(3), 111-124. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/391358
50. Legris, P., Ingham, J., & Collerette, P. (2003). Why do people use information technology? A critical review of the technology acceptance model. Information & Management, 40(3), 191-204. https://doi.org/10.1016/S0378-7206(01)00143-4
51. Manhibi, R. (2019). Masvingo Eyaleti, Zimbabve'de erken çocukluk gelişimi eğitimine bilgi ve iletişim teknolojilerinin entegrasyonu: Eleştirel bir analiz (Yayımlanmamış doktora tezi). Kwazulu Natal Üniversitesi, Durban, Güney Afrika.
52. Martin, M. (2000). Factors influencing teachers' integration of technology into instruction (Doctoral dissertation). Purdue University, West Lafayette, IN.
53. Martin, F., Gezer, T., & Ceviker, E. (2025). Exploring multidimensional factors influencing teachers’ technology integration in K–12 education: A systematic review. Journal of Research on Technology in Education, 1–35. https://doi.org/10.1080/15391523.2025.2534951
54. Mumtaz, S. (2000). Factors affecting teachers' use of information and communications technology: A review of the literature. Journal of Information Technology for Teacher Education, 9(3), 319-342. https://doi.org/10.1080/14759390000200096
55. Ölçek, G. (2014). İlköğretim okullarında görev yapan okul müdürlerinin teknoloji liderliği düzeylerine ilişkin okul müdürü ve öğretmenlerinin görüşlerinin incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Uşak Üniversitesi, Uşak.
56. Ömrüuzun, M. (2019). Okul öncesi öğretmenlerinin teknoloji kabul düzeyleri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
57. Özmen, L. A. (2022). Okul müdürlerinin teknolojik liderlik davranışları: Uzaktan eğitim sürecinde öğretmen görüşlerine dayalı nitel bir çalışma (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
58. Öztaş, A. (2013). Resmi ortaöğretim okul yöneticilerinin teknoloji liderliği rollerine ilişkin öğretmen görüşleri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
59. Redish, T., & Chan, T. C. (2007). Technology leadership: Aspiring administrators' perceptions regarding their leadership preparation. International Journal of Educational Leadership Preparation, 2(1), 1-12. https://digitalcommons.kennesaw.edu/facpubs/607/
60. Sincar, M. (2009). İlköğretim okulu yöneticilerinin teknoloji liderliği rollerine ilişkin bir inceleme (Yayımlanmamış doktora tezi). İnönü Üniversitesi, Malatya.
61. Siyam, N. (2019). Factors impacting special education teachers' acceptance and actual use of technology. Education and Information Technologies, 24(3), 2035-2057. https://doi.org/10.1007/s10639-018-09859-y
62. Teo, T. (2009). Modelling technology acceptance in education: A study of pre-service teachers. Computers & Education, 52(2), 302-312. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2008.08.006
63. Teo, T. (2014). Unpacking teachers' acceptance of technology: Tests of measurement invariance and latent mean differences. Computers & Education, 75, 127-135. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2014.01.014
64. Teo, T., Ursavaş, Ö. F., & Bahçekapılı, E. (2011). Efficiency of the technology acceptance model to explain pre-service teachers' intention to use technology: A Turkish study. Campus-Wide Information Systems, 28(2), 93-101. 10.1108/10650741111117798
65. Ursavaş, Ö. F., Şahin, S., & McIlroy, D. (2014). Öğretmenler için teknoloji kabul ölçeği geliştirme (Ö-TKM). Journal of Theory and Practice in Education, 10(4), 885-917. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/63449
66. Venkatesh, V., & Bala, H. (2008). Technology acceptance model 3 and a research agenda on interventions. Decision Sciences, 39(2), 273-315. https://doi.org/10.1111/j.1540-5915.2008.00192.x
67. Venkatesh, V., & Davis, F. D. (2000). A theoretical extension of the technology acceptance model: Four longitudinal field studies. Management Science, 46(2), 186-204. https://doi.org/10.1287/mnsc.46.2.186.11926
68. Venkatesh, V., Morris, M. G., Davis, G. B., & Davis, F. D. (2003). User acceptance of information technology: Toward a unified view. MIS Quarterly, 27(3), 425-478. https://doi.org/10.2307/30036540
69. Venkatesh, V., Thong, J. Y. L., & Xu, X. (2012). Consumer acceptance and use of information technology: Extending the unified theory of acceptance and use of technology. MIS Quarterly, 36(1), 157-178. https://doi.org/10.2307/41410412
70. Yahya, Z., & Raman, A. (2020). Latest-relationship between principals' technology leadership and teacher's technology use in secondary schools. Social Science and Humanities Journal, 4(3), 1797-1814. http://sshj.in/index.php/sshj/
71. Yavuzalp, N., & Kartal Incebacak, D. (2025). Technological leadership of Turkish secondary school administrators according to ISTE standards. Research in Educational Administration & Leadership, 10(3), 817-866. https://doi.org/10.30828/real.1631148
72. Yavuzyiğitoğlu, F. (2023). Okul müdürlerinin teknolojik liderlik davranışları ile öğretmenlerin dijital okuryazarlık düzeyleri arasındaki ilişki (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Zonguldak.
73. Yerli, N. (2023). Öğretmenlere göre okul yöneticilerinin teknolojik liderlik davranışları ve öğrenme ortamlarındaki teknoloji kullanım yeterlilikleri arasındaki ilişki (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Yeditepe Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.