Harezmi Eğitim Modeli'nin 6. Sınıf Öğrencilerinin Çevresel Okuryazarlık Düzeyleri Üzerindeki Etkisi

Neslihan Bacak; Filiz Kök; Hatice Kimyon

doi:10.66119/babur.1945183

EN TR

The Effect of Harezmi Education Model on the Environmental Literacy Levels of 6th Grade Students

Öz

This study was conducted to examine the effect of the Harezmi Education Model (HEM), which offers an interdisciplinary and problem-solving-oriented approach, on the environmental literacy levels of 6th-grade students. Designed in line with the vision of educational systems to cultivate individuals sensitive to global environmental issues, the study employed a pre-test–post-test quasi-experimental design, one of the quantitative research methods. The study group consisted of 19 students enrolled in a middle school under the Ministry of National Education during the 2025–2026 academic year who participated in the HEM implementation process. As a data collection tool, the "Environmental Literacy Scale"—a comprehensive set consisting of four different components—was utilized, specifically: the 19-item multiple-choice "environmental knowledge test," the 15-item 5-point Likert-type "environmental affect scale," and the 12-item 7-point Likert-type "environmental behavior scale". In the analysis of quantitative data, following the application of normality tests, paired samples t-tests and Cohen’s d effect size coefficients were calculated. Research findings revealed that the implemented model statistically significantly increased students’ environmental literacy levels across all dimensions. The results obtained indicate that the problem-based structure of the Harezmi Education Model, which focuses on life-related problems, is highly effective in transforming theoretical environmental knowledge into concrete attitudes and behaviors. In line with the results achieved within the scope of the study, it is recommended that the potential of the model to create environmental awareness be disseminated by integrating it into teaching programs at different levels.

Anahtar Kelimeler

Harezmi Education Model, science education, environmental literacy, middle school students

Harezmi Eğitim Modeli'nin 6. Sınıf Öğrencilerinin Çevresel Okuryazarlık Düzeyleri Üzerindeki Etkisi

Öz

Bu araştırma, disiplinlerarası ve problem çözme odaklı bir yaklaşım sunan Harezmi Eğitim Modeli’nin (HEM) 6. sınıf öğrencilerinin çevresel okuryazarlık düzeyleri üzerindeki etkisini incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Eğitim sistemlerinin küresel çevre sorunlarına duyarlı bireyler yetiştirme vizyonu doğrultusunda kurgulanan çalışmada, nicel araştırma yöntemlerinden ön test-son test yarı deneysel desen kullanılmıştır. Çalışma grubunu, 2025-2026 eğitim-öğretim yılında Millî Eğitim Bakanlığı bünyesindeki bir ortaokulda öğrenim gören ve HEM uygulama sürecine dahil olan 19 öğrenci oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak dört farklı bileşenden oluşan kapsamlı bir ölçek seti “Çevre Okuryazarlık Ölçeği”nin 19 sorudan oluşan çoktan seçmeli “çevre bilgisi testi”, 15 soruluk 5'li likert tipinde “çevresel duyuş ölçeği”, 12 soruluk 7'li likert tipinde “çevresel davranış ölçeği” kullanılmıştır. Nicel verilerin analizinde normallik testleri uygulanmasından sonra bağımlı örneklemler t-testi ve Cohen’in d etki büyüklüğü katsayısı hesaplanmıştır. Araştırma bulguları, uygulanan modelin öğrencilerin çevresel okuryazarlık düzeylerini tüm boyutlarda istatistiksel olarak anlamlı düzeyde artırdığını ortaya koymuştur. Elde edilen sonuçlar, Harezmi Eğitim Modeli’nin problem temelli ve hayatın içinden sorunlara odaklanan yapısının, teorik çevresel bilgiyi somut tutum ve davranışlara dönüştürmede oldukça etkili olduğunu göstermektedir. Çalışma kapsamında ulaşılan bu sonuçlar doğrultusunda, modelin çevresel farkındalık oluşturma potansiyelinin farklı kademelerdeki öğretim programlarına entegre edilerek yaygınlaştırılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Harezmi Eğitim Modeli, fen eğitimi, çevre okuryazarlığı, ortaokul öğrencileri

Kaynakça

Altınöz, N. (2010). Fen bilgisi öğretmen adaylarının çevre okuryazarlık düzeyleri. Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İlköğretim Fen Bilgisi Eğitimi Anabilim Dalı, Sakarya.
Ayas, A. (1995). Fen bilimlerinde program geliştirme ve bir örnek uygulama. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11, 149–155.
Birleşmiş Milletler. (2015). Dünyamızı dönüştürmek: 2030 sürdürülebilir kalkınma gündemi.
Bursal, M. (2013). Nicel yöntemler. S. B. Demir (Ed.), Nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları: Araştırma deseni içinde (ss. 37–56). Eğiten Kitap.
Can, S. (1998). Fen öğretimi. Çağdaş Eğitim Dergisi, 241, 17–21.
Ceylan, Ö., Öğten, M., Tüfekçi, V., & Yurttaş, M. Ö. (2020). Öğrencilerin Harezmi eğitim modeline yönelik metaforik algılarının belirlenmesi. Millî Eğitim Dergisi, 49(225), 227–251.
Chu, H. E., Shin, D. H., & Lee, M. N. (2006). Korean students’ environmental literacy and variables affecting environmental literacy. In S. Wooltorton & D. Marinova (Eds.), Sharing wisdom for our future: Environmental education in action.
Cohen, L., & Manion, L. (1997). Research methods in education (4th ed.). Routledge.
Creswell, J. W. (2012). Educational research: Planning, conducting, and evaluating quantitative and qualitative research (4th ed.). Pearson.
Çimşir, S., Dünya Polat, R., Çaça, Ş., & Kocaman, H. (2022). İlkokul 3. sınıf öğrencilerinin ve velilerinin Harezmi eğitim modeli’ne ilişkin görüşlerinin incelenmesi. Edebiyat Dilbilim Eğitim ve Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 1(1), 131–144.

Demirel, Ö. (2010). Kuramdan uygulamaya eğitimde program geliştirme. Pegem Akademi.
Disinger, J. F., & Roth, C. E. (1992). Environmental literacy. ERIC/SMEAC.
Ergün, M. (2014). Eğitim felsefesi. Pegem Akademi.
Ersoy, E. (2013). Türkiye’de fen eğitimi ve öğretimi sorunları. Marmara Coğrafya Dergisi, 28, 415–429.
Erten, S. (2003). 5. sınıf öğrencilerinde “çöplerin azaltılması” bilincinin kazandırılması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25, 94–103.
Erten, S. (2005). Okul öncesi öğretmen adaylarında çevreye yararlı davranışların araştırılması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28, 91–100.
Fraenkel, J. R., & Wallen, N. E. (1996). How to design and evaluate research in education (3rd ed.). McGraw-Hill.
Gay, L. R. (1996). Educational research: Competencies for analysis and application (5th ed.). Merrill.
Gay, L. R., & Airasian, P. (2000). Educational research: Competencies for analysis and application (6th ed.). Merrill.
Gibbons, M., Limoges, C., Nowotny, H., Schwartzman, S., Scott, P., & Trow, M. (1994). The new production of knowledge. Sage.
Gülbahar, Y., & Kalelioğlu, F. (2018). Bilişim teknolojileri ve bilgisayar bilimi öğretim programı. Millî Eğitim Dergisi, 47(217), 5–23.
Hungerford, H., & Simmons, B. (2003). Environmental educators. Journal of Environmental Education, 11, 4–11.
Hungerford, H. R., & Tomara, A. N. (1977). Science in the elementary school. Stipes. Intergovernmental Panel on Climate Change. (2014). Climate change 2014. Cambridge University Press.
Koçoğlu, E. (2018). Harezmi eğitim modeli analizi. Turkish Studies Educational Sciences, 13(19), 1187–1200.
Kök, F. (2024). Harezmi Eğitim Modeli’nin hayat boyu öğrenme anahtar yetkinliklerinden; matematik, fen ve dijital okuryazarlık yetkinliklerine etkisi: Karma bir çalışma [Yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, İstanbul.
Köseoğlu, F. (2006). Fen ve teknoloji öğretimi. Asil Yayın.
Kuzu, T. (2008). Çevre bilinci geliştirme. Selçuk Üniversitesi Dergisi, 19, 329–330.
Maden, D. (2025). Disiplinlerarası öğrenme ve Harezmi modeli. BABUR Research, 4(2), 115–142.
McBeth, B., & Volk, T. (2010). The national environmental literacy project. University of Wisconsin.
MEB. (2013). Fen bilimleri öğretim programı.
MEB. (2016). Harezmi eğitim modeli çalıştay raporu.
MEB. (2018a). Harezmi eğitim modeli pilot uygulama raporu.
MEB. (2018b). Harezmi eğitim modeli çalışmaları.
MEB. (2024). Harezmi Eğitim Modeli uygulama kılavuzu. https://mufredat.meb.gov.tr/ Dosyalar/2024harezmi-kilavuz.pdf
Newell, R., & Dale, A. (2015). Climate change communication. Environmental Communication, 9(2), 208–227.
Orr, D. W. (1992). Ecological literacy: Education and the transition to a postmodern world. State University of New York Press.
Papert, S. (1980). Mindstorms: Children, computers, and powerful ideas. Basic Books.
Papert, S. (1993). The children’s machine. Basic Books. New York.
Rickinson, M. (2001). Environmental education. Environmental Education Research, 8(2), 120– 139.
Roth, C.E. (1968). Curriculum overwiev for developing environmentally literate citizens. https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED032982.pdf, 21.04.2022.
Roth, C. E. (1992). Environmental Literacy: Its roots, evolution and directions in the 1990s. Columbus: OH: ERIC Clearinghouse for Science, Mathematics and Environmental Education.
Sauvé, L. (1996). Environmental education. Canadian Journal of Environmental Education, 1(1), 7–34.
Seçer, T. (2021). Harezmi eğitim modeli öğretmen görüşleri [Yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı, İstanbul.
Sontay, G., Gökdere, M., & Usta, E. (2015). Çevre okuryazarlığı ölçeği. Necatibey Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(1), 49–80.
Soran, H., Morgil, İ., Atav, İ., & Işık, S. (2000). Çevre ilgisi araştırması. Hacettepe Üniversitesi Dergisi, 18, 128–139. Tokmak, A. (2022). Harezmi eğitim modelinin sosyal bilgiler dersinde uygulanması. [Doktora tezi]. Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkçe Ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı, İstanbul.
Tokmak, A., Yılmaz, A., & Şeker, M. (2022). Computational thinking. Education Quarterly Reviews, 5, 526–541.
Tokmak, A., Yılmaz, A., & Şeker, M. (2023). Social studies course. Sakarya University Journal of Education, 13(2), 286–325. https://doi.org/10.19126/suje.1268001
Tuncer, G. T., Ertepınar, H., & Şahin, E. (2008). Çevre okuryazarlığı: Geleceğin öğretmenleri sürdürülebilir bir gelecek için hazır mı? 8. Ulusal Fen Bilimleri ve Matematik Eğitimi Kongresi, 27-29.
Ünal, S., Mançuhan, E., ve Sayar, A. A. (2001). Çevre bilinci, bilgisi ve eğitimi. Marmara Üniversitesi Yayınları, Yeni Teknolojiler Araştırma Merkezi, Yayın No: 1, İstanbul.
Wing, J. M. (2006). Computational thinking. Communications of the ACM, 49(3), 33–35. https:// doi.org/10.1145/1118178.1118215
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2003). Nitel araştırma yöntemleri. Seçkin.
Yin, Y., Mizokami, S., & Aikawa, K. (2015). Energy consumption. Applied Energy, 159, 449–457.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sosyal ve Beşeri Bilimler Eğitimi (Ekonomi, İşletme ve Yönetim Hariç), Bilim, Teknoloji ve Mühendislik Eğitimi ve Programlarının Geliştirilmesi, Çevre Eğitimi ve Programlarının Geliştirilmesi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Neslihan Bacak
0009-0002-2807-8398
Türkiye

Filiz Kök ^*
0009-0007-4736-1224
Türkiye

Hatice Kimyon
0000-0002-3172-7443
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

5 Mayıs 2026

Kabul Tarihi

16 Haziran 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 5 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.66119/babur.1945183

IZ

https://izlik.org/JA86HY89PJ

APA

Bacak, N., Kök, F., & Kimyon, H. (2026). Harezmi Eğitim Modeli’nin 6. Sınıf Öğrencilerinin Çevresel Okuryazarlık Düzeyleri Üzerindeki Etkisi. BABUR Research, 5(1), 59-73. https://doi.org/10.66119/babur.1945183

AMA

1.Bacak N, Kök F, Kimyon H. Harezmi Eğitim Modeli’nin 6. Sınıf Öğrencilerinin Çevresel Okuryazarlık Düzeyleri Üzerindeki Etkisi. BABUR Research. 2026;5(1):59-73. doi:10.66119/babur.1945183

Chicago

Bacak, Neslihan, Filiz Kök, ve Hatice Kimyon. 2026. “Harezmi Eğitim Modeli’nin 6. Sınıf Öğrencilerinin Çevresel Okuryazarlık Düzeyleri Üzerindeki Etkisi”. BABUR Research 5 (1): 59-73. https://doi.org/10.66119/babur.1945183.

EndNote

Bacak N, Kök F, Kimyon H (01 Haziran 2026) Harezmi Eğitim Modeli’nin 6. Sınıf Öğrencilerinin Çevresel Okuryazarlık Düzeyleri Üzerindeki Etkisi. BABUR Research 5 1 59–73.

IEEE

[1]N. Bacak, F. Kök, ve H. Kimyon, “Harezmi Eğitim Modeli’nin 6. Sınıf Öğrencilerinin Çevresel Okuryazarlık Düzeyleri Üzerindeki Etkisi”, BABUR Research, c. 5, sy 1, ss. 59–73, Haz. 2026, doi: 10.66119/babur.1945183.

ISNAD

Bacak, Neslihan - Kök, Filiz - Kimyon, Hatice. “Harezmi Eğitim Modeli’nin 6. Sınıf Öğrencilerinin Çevresel Okuryazarlık Düzeyleri Üzerindeki Etkisi”. BABUR Research 5/1 (01 Haziran 2026): 59-73. https://doi.org/10.66119/babur.1945183.

JAMA

1.Bacak N, Kök F, Kimyon H. Harezmi Eğitim Modeli’nin 6. Sınıf Öğrencilerinin Çevresel Okuryazarlık Düzeyleri Üzerindeki Etkisi. BABUR Research. 2026;5:59–73.

MLA

Bacak, Neslihan, vd. “Harezmi Eğitim Modeli’nin 6. Sınıf Öğrencilerinin Çevresel Okuryazarlık Düzeyleri Üzerindeki Etkisi”. BABUR Research, c. 5, sy 1, Haziran 2026, ss. 59-73, doi:10.66119/babur.1945183.

Vancouver

1.Neslihan Bacak, Filiz Kök, Hatice Kimyon. Harezmi Eğitim Modeli’nin 6. Sınıf Öğrencilerinin Çevresel Okuryazarlık Düzeyleri Üzerindeki Etkisi. BABUR Research. 01 Haziran 2026;5(1):59-73. doi:10.66119/babur.1945183

Deniz Demiryakan

The Effect of Harezmi Education Model on the Environmental Literacy Levels of 6th Grade Students

Öz

Anahtar Kelimeler

Harezmi Eğitim Modeli'nin 6. Sınıf Öğrencilerinin Çevresel Okuryazarlık Düzeyleri Üzerindeki Etkisi

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster