HÜSEYİN V‘İZ-İ KÂŞİFÎ’NİN AHLÂK-Î MUHSİNÎ ADLI ESERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Nasihatnâme/Siyasetnâme türü eserler, ahlâk ve devlet yönetim felsefesine dair telif olunmuşlardır. Bu eserler mahiyeti itibariyle tarih çalışmalarına yön verecek derecede önemlidirler. Bunlardan birisi de çalışmamızın konusunu teşkil eden Ahlâk-î Muhsinî (Cevâhirü’l-Esrâr) adlı eserdir. Eser, Hüseyin Vâ‘iz-i Kâşifî tarafından 900/1494-1495 yılında Farsça olarak tamamlandıktan sonra Timurlu Sultanı Hüseyin Baykara’nın oğlu Ebül-Muhsin Mirza’ya sunulmuştur. Kırk bâbdan oluşan eserde, ahlâk, hukuk, adalet, şecaat, himmet, cömertlik, istişare gibi mevzular üzerinde durulmuştur. Osmanlılar döneminde, ilk defa Sultan II. Selim (ö.982/1574) zamanında, Pîr Muhammed b. Pîr Ahmed (Azmî) Efendi tarafından 974/1566-1567 yılında Enîsü’l-Ârifîn künyesi ile Osmanlı Türkçesine tercüme edilmiştir. Anlaşıldığı üzere Ahlâk-ı Muhsinî adlı eser, doğu edebiyatında olduğu gibi, batı literatüründe de önemi haizdir. Ahlâk -î Muhsinî, İran, Hindistan, İngiltere gibi birçok yerde defalarca basılmış, çeşitli dillere tercüme edilmiştir. Çalışmamızda genel olarak nasihatnâme/siyasetnâme türü eserlerin tarihçilik açısından önemi ve özel olarak Ahlâk -î Muhsinî aldı eserin edebî, felsefî ve siyasî yönleriyle tanıtımı yapılacaktır.

Nasihatnâme/Siyasetnâme types of works are written on the ethics and philosophy of state administration. These works are extremely important to give direction to the nature of history studies. Aḵlāq-e Moḥseni (Jawāher al-asrār) is one of such works which also forms the subject of our study. The work has been completed in Persian by Kamāl-al-dīn Ḥosayn Wāʿeẓ Kāšefī in 900/1494-1495 and titled after Abu’l-Moḥsen the son of Timurid’s leader, Sultan Ḥosayn Bāyqarā. The work consisting of forty chapters focused on matters such as ethics, law, justice, courage, effort, generosity, consultation, etc. During the Ottoman Empire Aḵlāq-e Moḥseni, for the first time has been translated to Ottoman as Enîsü'l-Arifîn by Pîr Muhammad b. Pîr Pîr Ahmed (Azmî) Efendi in 974/1566-1567, during the reign of II. Sultan Selim (d.982/1574). Aḵlāq-e Moḥseni is an important work in eastern and western literature as well. The work has been translated into various languages and published in places such as Iran, India, and the UK. In our study, will focus on nasihatnâme/siyasetnâme types of works and their importance in terms of historiography, the orientation of Aḵlāq-e Moḥseni with literary, philosophical and political aspects.