Ortaokul Öğrencilerinin Etkin Vatandaşlık Kavramına İlişkin Bilişsel Yapılarının İncelenmesi

Hülya Gölgesiz; Yaser Tunç

doi:10.51460/baebd.1556806

Ortaokul Öğrencilerinin Etkin Vatandaşlık Kavramına İlişkin Bilişsel Yapılarının İncelenmesi

Bu makale için 28 Ağustos 2025 tarihinde bir düzeltme yayımlandı. https://dergipark.org.tr/tr/pub/baebd/article/1696557

Öz

Gençlerin toplumsal konulara ilgisinin giderek azalmasının getirdiği kaygılarla 21 yüzyılda vatandaşlık eğitimi ve beraberinde etkin vatandaşlık kavramı gelişmekte olan ülkeler kadar gelişmiş ülkelerin eğitim politikalarında önem verdiği bir konu olmuştur. Ancak etkin vatandaşlık kavramından ne anlaşıldığına ilişkin pek çok ülkede öğretim programları, öğretmenler ve öğrenciler nezdinde kafa karışıklığının olduğu da bir gerçektir. Türkiye’de imparatorluktan ulus devlete geçiş ve yeni bir toplum inşası sorunu nedeniyle vatandaşlık eğitimine 20 yüzyıl başından itibaren önem verilmiştir. 1970’lerden itibaren ortaokul düzeyinde sosyal bilgiler dersleri vatandaşlık eğitimini kapsayacak şekilde düzenlenmiştir. Güncel programlarda da etkin vatandaşlık öğrenme alanı olarak 4- 7 sınıflarda okutulan sosyal bilgiler dersinin içeriğine yerleştirilmiş durumdadır. Mevcut araştırmanın amacı kelime ilişkilendirme testi aracılığıyla yedinci sınıf öğrencilerinin haklar ve sorumluluklar çerçevesinde etkin vatandaşlığa ilişkin bilişsel yapılarının incelenmesidir. Araştırmanın çalışma grubu İzmir’in farklı okul türlerinde öğrenim gören 277 yedinci sınıf öğrencisinden oluşmaktadır. Testte anahtar kategoriler olarak etkin vatandaşlık, vatandaş hakları ve vatandaşlık sorumlulukları yer almıştır. Öğrencilerin cevapları frekans tablosu ve kavram haritalarıyla gösterilmiş, kavramlar arasındaki kesişimler kesme noktası tekniği kullanılarak açıklanmıştır. Araştırma bulguları, öğrencilerin etkin vatandaşlığı daha çok sorumluluklarla ilişkilendirdiklerini ve iyi insanı tanımlayan pasif vatandaşlık özellikleri ile açıkladıklarını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Araştırma, Ege Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Bilimsel Etik Kurulu’nun 3.5.2023 tarihli onayı ve İzmir Milli Eğitim Müdürlüğü’nün 31.05.2023 tarihli izni ile yürütülmüştür.

Kaynakça

Albanesi, C. (2018). Citizenship education in ıtalian textbooks. How much space is there for Europe and active citizenship? Journal of Social Science Education,17(2), 21-30.
Artemur Çimen, C. ve Bayhan, S. (2019) Türkiye eğitim sisteminde demokratik değerler ve demokratik vatandaşlık: Ders kitapları, Elf (European Liberal Forum) Yayını (Rapor)
Bahar, M., Johnstone H. & Sutcliffe, R. G. (1999) Investigation of students' cognitive structure in elementary genetics through word association tests, Journal of Biological Education, 33(3), 134-141.
Carroll, P., Child, S. & Darlington, E. (2015). Assessing active citizenship: An international perspective. Research Matters, 19. 14- 19.
Crick, B. (2007). Citizenship: The political and the democratic. British Journal of Educational Studies, 55(3), 235-248.
Ersoy, A. F. (2014). Active and democratic citizenship education and its challenges in social studies classroom. Eurasian Journal of Educational Research, 55, 1-20.
Ersoy, A.F. (2016). Social studies teachers' and students' perception of the citizenship and democracy education course, Inonu University Journal of the Faculty of Education, 17(3), 67-83.
Eryılmaz, Ö., Bursa, S., Ersoy, A. F. (2018). Social Studies Teachers' and Students' Perceptions of Active Citizenship and Non-Governmental Organisations, International Online Journal of Educational Sciences, 10(2), 258-276.

Gürel, D & Avcı, G. (2022). Social studies textbooks in Turkey in terms of citizenship and human rights: a critical discourse analysis. International Journal of Curriculum and Instruction 14(2), 1600-1628.
Hablemitoğlu, Ş. & Özmete, E. (2012). Etkili vatandaşlık eğitimi için bir öneri. Ankara Sağlık Bilimleri Dergisi, (1)3, 39- 54.
Karasar, N. (1999). Bilimsel araştırma yöntemi (23. Basım). Nobel Yayıncılık.
Karasu Avcı, E. & Faiz, M. (2018). 4. ve 5. sınıf sosyal bilgiler ders kitapları “etkin vatandaşlık” öğrenme alanında yer alan becerilerin ve değerlerin incelenmesi. Uluslararası Sosyal Bilgilerde Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 2(1), 1-21.
Kennedy, K. (2004). Searching for citizenship values in an uncertain global environment. In: Lee WO, Grossman D, Kennedy K, vd. (Ed) Citizenship Education in Asia and the Pacific: Concepts and Issues. The University of Hong Kong, ss. 9–24.
McLaughlin, T.H. (1992). Citizenship, diversity and education: A philosophical perspective. Journal of Moral Education 21, 235-50.
MEB (2018). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı (İlkokul ve Ortaokul 4,5,6 ve 7. Sınıflar). TC. Milli Eğitim Bakanlığı, https://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=354 Erişim Tarihi: 07.04.2024.
NCSS (2005). National curriculum standards for social studies. National Council for Social Studies. https://www.socialstudies.org/standards/national-curriculum-standards-social-studies-introduction
Nelson, J. and Kerr, D. (2005). International Review of Curriculum and Assessment Frameworks. Active Citizenship: Definitions, Goals and Practices. Background Paper. http://www.inca.org.uk/pdf/Active_citizenship_background_paper.pdf Erişim Tarihi: 09.05.2024.
O'Brien, J. L. & Smith, J. M. (2011). Elementary education students’ perceptions of “good” ctizenship, Journal of Social Studies Education Research, 2(1), 21-36.
Patton, M. Q. (2018). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (2. Baskı), Çev. Ed. M. Bütün & S. B. Demir. Pegem Akademi.
Ross, A. (2012). Education for active citizenship: Practices, policies and promises. International Journal of Progressive Education, 8(3), 7–14. http://inased.org/ijpeci.htm
Sarıipek, D. B. (2016) Sosyal vatandaşlık ve günümüzde yaşadığı dönüşüm: Aktif vatandaşlık, Çalışma ve Toplum, 2(9), 67-95.
Stimmann Branson, M. (1998). The role of civic education. The Community Network. https://civiced.org/papers/articles_role.html Erişim Tarihi: 07.05.2024.
Turner, S. (2020). Building active citizenship skills through community relationship. Socialstudies org. https://www.socialstudies.com/blog/building-active-citizens-through-community-relationships/#:~:text=Building%20active%20citizens%20involves%20a,to%20support%20a%20democratic%20society. Erişim Tarihi: 06.09.2024.
Türe, N. (2017). Değişen dünyada vatandaşlık. Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, 5(10), 555-595.
Üstel, F. (2008). Makbul vatandaşın peşinde II. Meşrutiyet'ten bugüne vatandaşlık eğitimi (3. Baskı). İletişim Yayınları.
Westheimer, J. & Kahne, J. (2004). What kind of citizen? The politics of educating for democracy. American Educational Research Journal, 41(2), 237-269. DOI: 10.3102/00028312041002237
Wood, B. E., Taylor, R. M. & Atkins, R. A. (2013). Fostering active citizenship through the New Zealand social studies curriculum: Teachers’ perceptions and practices of social action New Zealand. Journal of Educational Studies, 48(2), 84-98.
Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. Baskı). Seçkin Yayıncılık.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sosyal ve Beşeri Bilimler Eğitimi (Ekonomi, İşletme ve Yönetim Hariç)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Hülya Gölgesiz ^*
0000-0003-0843-7883
Türkiye

Yaser Tunç
0009-0001-7972-0451
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

12 Aralık 2024

Yayımlanma Tarihi

28 Aralık 2024

Gönderilme Tarihi

26 Eylül 2024

Kabul Tarihi

20 Kasım 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2024 Cilt: 15 Sayı: 3

DOI

https://doi.org/10.51460/baebd.1556806

IZ

https://izlik.org/JA95RX26YL

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Gölgesiz, H., & Tunç, Y. (2024). Ortaokul Öğrencilerinin Etkin Vatandaşlık Kavramına İlişkin Bilişsel Yapılarının İncelenmesi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 15(3), 2928-2947. https://doi.org/10.51460/baebd.1556806

AMA

1.Gölgesiz H, Tunç Y. Ortaokul Öğrencilerinin Etkin Vatandaşlık Kavramına İlişkin Bilişsel Yapılarının İncelenmesi. BAEBD. 2024;15(3):2928-2947. doi:10.51460/baebd.1556806

Chicago

Gölgesiz, Hülya, ve Yaser Tunç. 2024. “Ortaokul Öğrencilerinin Etkin Vatandaşlık Kavramına İlişkin Bilişsel Yapılarının İncelenmesi”. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi 15 (3): 2928-47. https://doi.org/10.51460/baebd.1556806.

EndNote

Gölgesiz H, Tunç Y (01 Aralık 2024) Ortaokul Öğrencilerinin Etkin Vatandaşlık Kavramına İlişkin Bilişsel Yapılarının İncelenmesi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi 15 3 2928–2947.

IEEE

[1]H. Gölgesiz ve Y. Tunç, “Ortaokul Öğrencilerinin Etkin Vatandaşlık Kavramına İlişkin Bilişsel Yapılarının İncelenmesi”, BAEBD, c. 15, sy 3, ss. 2928–2947, Ara. 2024, doi: 10.51460/baebd.1556806.

ISNAD

Gölgesiz, Hülya - Tunç, Yaser. “Ortaokul Öğrencilerinin Etkin Vatandaşlık Kavramına İlişkin Bilişsel Yapılarının İncelenmesi”. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi 15/3 (01 Aralık 2024): 2928-2947. https://doi.org/10.51460/baebd.1556806.

JAMA

1.Gölgesiz H, Tunç Y. Ortaokul Öğrencilerinin Etkin Vatandaşlık Kavramına İlişkin Bilişsel Yapılarının İncelenmesi. BAEBD. 2024;15:2928–2947.

MLA

Gölgesiz, Hülya, ve Yaser Tunç. “Ortaokul Öğrencilerinin Etkin Vatandaşlık Kavramına İlişkin Bilişsel Yapılarının İncelenmesi”. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, c. 15, sy 3, Aralık 2024, ss. 2928-47, doi:10.51460/baebd.1556806.

Vancouver

1.Hülya Gölgesiz, Yaser Tunç. Ortaokul Öğrencilerinin Etkin Vatandaşlık Kavramına İlişkin Bilişsel Yapılarının İncelenmesi. BAEBD. 01 Aralık 2024;15(3):2928-47. doi:10.51460/baebd.1556806