Coğrafi Gözlem ve Saha Çalışması Becerisinin Kazandırılmasına Yönelik Etkinlik Tasarımı

Muhammet Altundağ; Ali Osman Kocalar

doi:10.51460/baebd.1563576

Coğrafi Gözlem ve Saha Çalışması Becerisinin Kazandırılmasına Yönelik Etkinlik Tasarımı

Öz

Mekânı anlamak, açıklayabilmek ve onu aktarabilmek amacıyla coğrafi araştırmalarda gözlem ve saha çalışmaları önemli bir metodolojik araç olarak öne çıkmaktadır. Coğrafi araştırmalarda gözlemler arazide yapıldığı için arazi, coğrafya disiplinin laboratuvarı olarak görülmektedir. Coğrafi gözlem ve saha çalışması yöntemi, olayların meydana gelmiş olduğu ve bizzat devam ettiği mekânlara giderek gözlem yapmak, yerinde değerlendirmelerde bulunmak, olaylar arası korelasyonları tespit etmektir. Coğrafya Dersi Öğretim Programı’nda (2024) coğrafi gözlem ve saha çalışması becerisinin öğrenme çıktıları aracılığıyla işletilebilmesi için söz konusu beceriye ilişkin tüm bütünleşik becerilerin kullanılması beklenmektedir. Bu çalışmanın amacı, coğrafi gözlem ve saha çalışması becerisine ait bütünleşik becerilerin süreç bileşenlerini içeren örnek bir etkinlik tasarlamaktır. Bu çalışmada nitel araştırmalardan Tasarım Temelli Araştırma (TTA) yöntemi uygulanmıştır. TTA çalışmaları öğretme ve öğrenme süreçlerine ilişkin kılavuzların eksikliğinden kaynaklanmaktadır. Etkinlik tasarımı için konu olarak coğrafya dersi öğretim programında yer alan “COĞ.11.5.5. Sanayi faaliyetlerinin mekânsal etkilerini sorgulayabilme” öğrenme çıktısı, mekân olarak da İstanbul’un Tuzla ilçesindeki sanayi bölgeleri seçilmiştir. Tuzla ilçesindeki sanayi bölgelerinin seçimi, çalışmanın amacı doğrultusunda amaçlı örnekleme yöntemiyle yapılmıştır. Çalışmanın tartışma ve sonuç bölümünde bu çalışmada tasarlanan etkinlik ile literatürdeki bakış açıları karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. Tasarlanan bu örnek coğrafi gözlem ve saha çalışması etkinlik tasarımının öğretmenlere ve öğrencilere katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Tuzla ilçesi örneği üzerinden yaptığımız bu tasarım, öğretim ortamına göre farklı mekanlara uyarlanabilir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Akça, D. ve Bozyiğit, R. (2024). Ihlara Vadisi ve çevresinin coğrafya kazanımlarıyla ilişkisinin incelenmesi. Social Sciences Studies Journal (SSSJournal), 10(1), 18-32.
Alkış, S. (2008). Coğrafya öğretiminde inceleme gezileri ve arazi çalışmaları. İçinde R. Özey ve A. Demirci (Ed.), Coğrafya Öğretiminde Yöntem ve Yaklaşımlar (ss. 77-106). Aktif Yayınevi.
Anderson, T. ve Shattuck, J. (2012). Design-based research: A decade of progress in education research? Educational Researcher, 41(1), 16-25. https://doi.org/10.3102/0013189X11428813
Arı, Y. (2014). Coğrafyada saha öğretimi ve saha araştırmaları. İçinde Y. Arı ve İ. Kaya (Ed.), Coğrafya Araştırma Yöntemleri (ss. 303-317). Coğrafyacılar Derneği.
Aşkar, P., Topçu, H. İ., Altun, A., Cırık, İ. ve Kandırmaz, M. (Ed.). (2023). K12 beceriler çerçevesi Türkiye bütüncül modeli. Milli Eğitim Bakanlığı.
Atayeter, Y. ve Tozkoparan, U. (2014). Sosyal bilgiler öğretmenleri ile 6. sınıf sosyal bilgiler öğrencilerinin gezi gözlem yöntemi üzerine düşünceleri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 3(5), 1-21.
Bakker, A. ve Van Eerde, D. (2015). An introduction to design-based research with an example from statistics education. Içinde A. Bikner-Ahsbahs, C. Knipping ve N. Presmeg (Ed.), Approaches to Qualitative Research in Mathematics Education (ss. 429-466). Springer Netherlands. https://doi.org/10.1007/978-94-017-9181-6_16
Balcı, A. (2010). The opinions of the geography teacher candidates about the place of field trips in geography teaching. Education, 130(4).

Balcı, A. (2015). Coğrafya öğretmen adaylarının coğrafi arazi uygulamalarındaki harita okuryazarlıklarını tespite yönelik bir araştırma. The Journal of Academic Social Science, 3(10), 16-35. https://doi.org/10.16992/ASOS.566
Balcı, A. ve Tuna, F. (2014). The effects of fieldwork practices on students’ self-efficacy perceptions in geography education. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 4(3), 2222-6990. https://doi.org/10.6007/IJARBSS/v4-i3/715
Balcı, A. ve Tuncel, G. (2024). Coğrafi saha çalışmasına ilişkin sosyometrik bir analiz. International Journal of Geography and Geography Education, 53, 59-84. https://doi.org/10.32003/igge.1474670
Bilgi, M. G. ve Yılmaz, C. (2011). Aday öğretmenlerin coğrafya arazi çalışmalarına bakışı. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 11(2), 961-983.
Bilgili, M. (2020). Coğrafyada mekân felsefesi üzerine yaklaşımlar. International Journal of Geography and Geography Education, 41, 88-102. https://doi.org/10.36484/liberal.771132
Bilgili, M. ve Kocalar, A. O. (2020). Coğrafya nedir? Liberal Düşünce Dergisi, 25(99), 145-162.
Bland, K., Chambers, B., Donert, K. ve Thomas, T. (1996). Fieldwork. İçinde P. Bailey ve P. Fox (Ed.), Geography teachers’ handbook (ss. 165-175). Geographical Association.
Christian, B. J. ve Page, T. R. (2020). Geography field trips: why getting dirty matters. TEACH Journal of Christian Education, 14(2), 42-50. https://doi.org/10.55254/1835-1492.1455
Coşkun, M. (2020). Arazide çalışma becerisi. İçinde Ç. Ö. Demirbaş (Ed.), Coğrafi beceriler (ss. 41-80). Nobel.
Cyvin, J. B., Midtaune, K. ve Rød, J. K. (2022). Using Story maps to prepare for field course – a case study of students in geography. Cogent Education, 9(1), 2123583. https://doi.org/10.1080/2331186X.2022.2123583
Çalışkan, O. (2022). Coğrafya eğitimi ve arazi çalışmaları (5. bs). Pegem Akademi.
Çetin, M. (2019). Coğrafya eğitiminde arazi planlamalarının yeri ve önemi. İçinde A. Meydan (Ed.), I. International Geography Education Symposium IGES 2018 (ss. 469-481).
Doğan, Y., Kabapınar, Y., Zaman, S. ve Duman, E. (2023). Sosyal bilimler alan becerileri. İçinde P. Aşkar, H. İ. Topçu, A. Altun, İ. Cırık ve M. Kandırmaz (Ed.), K12 beceriler çerçevesi Türkiye bütüncül modeli. Milli Eğitim Bakanlığı.
Doğanay, H. (2003). Coğrafya’ya giriş 1: genel ve fiziki coğrafya (8. bs). Aktif yayınevi.
Ereli, M. ve Ünaldı, Ü. E. (2021). The importance and place of geoparks in providing the acquisitions and skills in the geography curriculum. Journal of Strategic Research in Social Science (JoSReSS), 7(1), 117-132. https://doi.org/10.26579/josrss.146
France, D. ve Haigh, M. (2018). Fieldwork@40: fieldwork in geography higher education. Journal of Geography in Higher Education, 42(4), 498-514. https://doi.org/10.1080/03098265.2018.1515187
Friess, D. A., Oliver, G. J. H., Quak, M. S. Y. ve Lau, A. Y. A. (2016). Incorporating “virtual” and “real world” field trips into introductory geography modules. Journal of Geography in Higher Education, 40(4), 546-564. https://doi.org/10.1080/03098265.2016.1174818
Garipağaoğlu, N. (2001). Gezi-gözlem metodunun coğrafya eğitimi ve öğretimindeki yeri. Marmara Coğrafya Dergisi, 4, 13-30. Gökçe Gündüzoğlu, H. A. G., Çukur, H. ve Olcay, H. (2023). Coğrafya öğretmen adaylarının arazi çalışmalarına hazırlık aşamalarının değerlendirilmesi. International Journal of Geography and Geography Education, 49, 1-21. https://doi.org/10.32003/igge.1259650
Graves, N. J. (1971). Geography in secondary education. The Geographical Association.
Gümüşçü, O. (2012). Coğrafya’ya davet. Yeditepe yayınevi.
Himmetoğlu, İ., Karagöz, M., Türker, A. ve Aksoy, B. (2023). Determination of high school students’ awareness of geographical elements with fieldwork: A qualitative research. Bulletin of Educational Studies, 2(2), 76-90. https://doi.org/10.61326/bes.v2i2.137
Ike, S., Yoshida, H., Yamamoto, R. ve Saito, R. (2020). 地理教育におけるフィールドワークの類型化に関する試論 [Essay on Classification of Fieldwork in Geography Education]. Waseda Education Review, 34(1), 1-19.
Ilgar, R. ve Korkut, C. (2021). Saros Körfezi’nin lise coğrafya eğitimi gezi faaliyetinde kullanılabilirlik potansiyeli. Ulusal Eğitim Akademisi Dergisi, 5(2), 252-262. https://doi.org/10.32960/uead.937906
Kaleli, C. (2018). Onuncu sınıf yerleşme konularının öğretiminde arazi çalışmalarının öğrencilerin akademik başarıları üzerine etkileri [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Ondokuz Mayıs Üniversitesi.
Kaya, H., Taş, M. ve Düz, İ. (2016). Coğrafya eğitiminde saha çalışmaları için bir rota önerisi: Isparta coğrafya ve turizm güzergâhları. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 5(Özel).
Kelly, A. E. (2013). When is design research appropriate? İçinde T. Plomp ve N. Nieveen (Ed.), Educational Design Research: An introduction—Part A: An introduction (ss. 134-151). Netherlands Institute for Curriculum Development (SLO).
Kent, A. ve Foskett, N. (2000). Fieldwork in the school geography curriculum—pedagogical issues and development. İçinde R. Gerber ve G. K. Chuan (Ed.), Fieldwork in Geography: Reflections, Perspectives and Actions (C. 54, ss. 171-193). Springer Netherlands. https://doi.org/10.1007/978-94-017-1552-2_10
Kızılçaoğlu, A. (2003). İlköğretim okullarında bir kırsal yerleşmeye düzenlenecek gözlem gezisinde gerçekleştirilecek etkinlikler ile bir gezi planı önerisi. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(9), 1-21.
Koç, H., Aksoy, B., Sönmez, Ö. F. ve Yeşiltaş, E. (2010). Öğretim sürecinde öğrencileri aktif kılan etkinlikler ve etkinliklere dayalı coğrafya öğretimi. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 5(2), 181-196. https://doi.org/10.19129/sbad.176
Kwan, T. (2000). Fieldwork in geography teaching: the case in Hong Kong. İçinde R. Gerber ve G. K. Chuan (Ed.), Fieldwork in Geography: Reflections, Perspectives and Actions (C. 54, ss. 119-130). Springer Netherlands. https://doi.org/10.1007/978-94-017-1552-2_7
Lee, J. (2020). Designing an inquiry-based fieldwork project for students using mobile technology and its effects on students’ experience. Review of International Geographical Education Online, 10(1 (Special Issue)), 14-39. https://doi.org/10.33403/rigeo.637666
Lefort, I. (2012). Le terrain: L’Arlésienne des géographes? Annales de géographie, 687-688(5-6), 468-486. https://doi.org/10.3917/ag.687.0468
Lima, É. J. O. de L. (2023). O trabalho de campo como um instrumento pedagógico na disciplina de geografia urbana. Espaço em Revista, 25(1), 137-163.
Marvell, A., Simm, D., Clark, C. ve Thompson, K. (2023). Exploring the geographical palimpsest of place through fieldwork. İçinde Encountering Ideas of Place in Education (ss. 253-265). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003386162-23
MEB. (2024). Coğrafya dersi öğretim programı. Millî Eğitim Bakanlığı. https://mufredat.meb.gov.tr/
Özay, E. (2003). Ortaöğretim coğrafya eğitimi ve öğretiminde gezi-gözlem metodunun öğrenci başarısı üzerine etkisi ve diğer öğretim metodlarıyla karşılaştırılması [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Marmara Üniversitesi.
Özçağlar, A. (2014). Cografyaya giriș: sistematik, kavramlar, yöntemler. Ümit Ofset.
Özgüç, N. (1994). Beşeri coğrafya’da veri toplama ve değerlendirme yöntemleri. İstanbul Üniversitesi Basımevi.
Özüdoğru, F. ve Delen, İ. (2022). Tasarım temelli araştırma. İçinde S. Şen ve İ. Yıldırım (Ed.), Eğitimde araştırma yöntemleri (3. bs, ss. 355-375). Nobel Akademi.
Pınar, A. ve Tuncer, T. (2019). Coğrafya eğitiminde potansiyel bir açık hava laboratuvarı: Bolluk Gölü ve çevresi. Gelecek Vizyonlar Dergisi, 3(3), 24-40. https://doi.org/10.29345/futvis.72
Platt, R. S. (1935). Field approach to regions. Annals of the Association of American Geographers, 25(3), 153-174. https://doi.org/10.1080/00045603509357140
Remmen, K. B. (2020). Geografi i videregående skole i Fagfornyelsen: Forslag til et rammeverk for feltarbeid som fremmer dybdelæring. Norsk Geografisk Tidsskrift - Norwegian Journal of Geography, 74(2), 105-110. https://doi.org/10.1080/00291951.2020.1749124
Rogers, C. R. ve Freiberg, H. J. (1994). Freedom to Learn (3. bs). Merrill. Sarı, H. (2023). Ortaokul öğretmenlerinin eğitsel amaçlı sosyal medya kullanım düzeyleri [Yüksek Lisans Tezi]. Balıkesir Üniversitesi.
Selçuk Biricik, A. (2009). Fiziki coğrafya-jeomorfoloji ile hidroloji’nin temel prensipleri ve araştırma yöntemleri: Cilt. I. Gonca Yayınevi.
Shavelson, R. J., Phillips, D. C., Towne, L. ve Feuer, M. J. (2003). On the science of education design studies. Educational Researcher, 32(1), 25-28. https://doi.org/10.3102/0013189X032001025
Stoltman, J. P. ve Fraser, R. (2000). Geography fieldwork: tradition and technology meet. İçinde R. Gerber ve G. K. Chuan (Ed.), Fieldwork in Geography: Reflections, Perspectives and Actions (C. 54, ss. 37-52). Springer Netherlands. https://doi.org/10.1007/978-94-017-1552-2_3
Tuna, F. ve Sarıkaya, M. (2014a). Coğrafya eğitiminde fiziki coğrafya öğretimi için bir rota önerisi: çatalca yarımadası batısı, İstanbul. Marmara Coğrafya Dergisi, 2014(30), 45-68. https://doi.org/10.14781/mcd.50357
Tuna, F. ve Sarıkaya, M. A. (2014b). Sarıyer, Beykoz ve Şile’de (İstanbul) coğrafya eğitimi için rota önerileri. Doğu Coğrafya Dergisi, 19(31), 189-206. https://doi.org/10.17295/dcd.98900
Tuncer, T. ve Pınar, A. (2023). Coğrafya eğitiminde potansiyel bir açık hava laboratuvarı: karapınar ve çevresi. International Journal of Geography and Geography Education, 48, 37-67. https://doi.org/10.32003/igge.1158895
Ünlü, M. (2014). Coğrafya öğretimi. Pegem Akademi.
Ünlü, M. ve Özdemir, F. (2018). Ortaöğretimde Fiziki coğrafya kazanımlarına uygun arazi çalışmalarının planlanması (İstanbul ili örneği). Marmara Coğrafya Dergisi, 37, 49-62. https://doi.org/10.14781/mcd.386104
Wang, M., Wu, J., An, N. ve Lin, M. (2023). The effect of emotional experiences in fieldwork: Embodied evidence from a visual approach. Journal of Geography in Higher Education, 47(2), 188-209. https://doi.org/10.1080/03098265.2021.2005002
Wilhelm, T. ve Hopf, M. (2014). Design-Forschung. İçinde D. Krüger, I. Parchmann ve H. Schecker (Ed.), Methoden in der naturwissenschaftsdidaktischen Forschung (ss. 31-42). Springer Spektrum. https://doi.org/10.1007/978-3-642-37827-0_3
Woolhouse, J. (2016). A case study of progressing geography fieldwork skills over years 7-10. Geographical Education, 29, 40-45.
Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. bs). Seçkin.
Yılmaz, C. (1997). Coğrafya eğitiminde arazi tatbikatlarının önemi ve bir uygulama örneği. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(1), 287-307.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sosyal ve Beşeri Bilimler Eğitimi (Ekonomi, İşletme ve Yönetim Hariç)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Muhammet Altundağ ^*
0000-0002-1582-8199
Türkiye

Ali Osman Kocalar
0000-0002-7827-9043
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

6 Mart 2025

Yayımlanma Tarihi

28 Nisan 2025

Gönderilme Tarihi

9 Ekim 2024

Kabul Tarihi

25 Şubat 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 16 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.51460/baebd.1563576

IZ

https://izlik.org/JA98DC55TJ

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Altundağ, M., & Kocalar, A. O. (2025). Coğrafi Gözlem ve Saha Çalışması Becerisinin Kazandırılmasına Yönelik Etkinlik Tasarımı. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 16(1), 929-948. https://doi.org/10.51460/baebd.1563576

AMA

1.Altundağ M, Kocalar AO. Coğrafi Gözlem ve Saha Çalışması Becerisinin Kazandırılmasına Yönelik Etkinlik Tasarımı. BAEBD. 2025;16(1):929-948. doi:10.51460/baebd.1563576

Chicago

Altundağ, Muhammet, ve Ali Osman Kocalar. 2025. “Coğrafi Gözlem ve Saha Çalışması Becerisinin Kazandırılmasına Yönelik Etkinlik Tasarımı”. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi 16 (1): 929-48. https://doi.org/10.51460/baebd.1563576.

EndNote

Altundağ M, Kocalar AO (01 Nisan 2025) Coğrafi Gözlem ve Saha Çalışması Becerisinin Kazandırılmasına Yönelik Etkinlik Tasarımı. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi 16 1 929–948.

IEEE

[1]M. Altundağ ve A. O. Kocalar, “Coğrafi Gözlem ve Saha Çalışması Becerisinin Kazandırılmasına Yönelik Etkinlik Tasarımı”, BAEBD, c. 16, sy 1, ss. 929–948, Nis. 2025, doi: 10.51460/baebd.1563576.

ISNAD

Altundağ, Muhammet - Kocalar, Ali Osman. “Coğrafi Gözlem ve Saha Çalışması Becerisinin Kazandırılmasına Yönelik Etkinlik Tasarımı”. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi 16/1 (01 Nisan 2025): 929-948. https://doi.org/10.51460/baebd.1563576.

JAMA

1.Altundağ M, Kocalar AO. Coğrafi Gözlem ve Saha Çalışması Becerisinin Kazandırılmasına Yönelik Etkinlik Tasarımı. BAEBD. 2025;16:929–948.

MLA

Altundağ, Muhammet, ve Ali Osman Kocalar. “Coğrafi Gözlem ve Saha Çalışması Becerisinin Kazandırılmasına Yönelik Etkinlik Tasarımı”. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, c. 16, sy 1, Nisan 2025, ss. 929-48, doi:10.51460/baebd.1563576.

Vancouver

1.Muhammet Altundağ, Ali Osman Kocalar. Coğrafi Gözlem ve Saha Çalışması Becerisinin Kazandırılmasına Yönelik Etkinlik Tasarımı. BAEBD. 01 Nisan 2025;16(1):929-48. doi:10.51460/baebd.1563576