Geometriye Yönelik Motivasyon Ölçeği: Bir Ölçek Geliştirme Çalışması

Selda Özdişci; Süha Yılmaz

doi:10.51460/baebd.1621613

Geometriye Yönelik Motivasyon Ölçeği: Bir Ölçek Geliştirme Çalışması

Öz

Bu araştırmada ortaokul öğrencilerinin geometriye yönelik motivasyonlarını belirlemek için geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirilmesi amaçlanmıştır. Araştırma modeli olarak tarama modeli belirlenmiştir. Çalışma grubunun belirlenmesinde uygun/kazara örnekleme yöntemi tercih edilmiştir. Araştırmaya, İzmir ilindeki bir devlet ortaokulunda öğrenimine devam eden 912 beşinci, altıncı, yedinci ve sekizinci sınıf öğrencisi dâhil edilmiştir. Geliştirilecek ölçeğin faktör yapısının belirlenebilmesi amacıyla açımlayıcı faktör analizi (AFA); ortaya konan ölçeğin uygun olduğunun sınanabilmesi için doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yapılmıştır. Madde analizleri yapılarak, ölçeğin güvenilirliğinin belirlenebilmesi amacıyla Cronbach alfa güvenirlik katsayısı hesaplanmıştır. İlk aşamada yapılan AFA sonuçları, ölçeğin toplam 21 maddeden oluştuğunu ortaya koymuştur. Ayrıca ölçeğin 3 faktörden meydana geldiği tespit edilmiştir. Bu faktörler; içsel motivasyon, öz-benlik ve dışsal motivasyon olarak isimlendirilmiştir. Ölçeğin sınanması amacıyla DFA yapılmış; faktör analizi sonuçlarına göre ölçeğin iyi derecede uyum sergilediği belirlenmiştir. Madde analizleri sonucunda ise ölçekteki maddelerin ayırt edici, yüksek geçerliğe sahip ve aynı yapıyı ölçen maddeler oldukları belirlenmiştir. Güvenirlik analizleri sonucunda ölçeğin tümüne ilişkin güvenirlik katsayısı 0.845 bulunmuştur. Nihai ölçeğin alt boyutları olan içsel motivasyon, öz-benlik ve dışsal motivasyon faktörlerine ait Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayıları sırasıyla 0.820; 0.686 ve 0.737 şeklinde hesaplanmıştır. Sonuç olarak, geçerliliği ve güvenilirliği belirlenmiş bir ölçek geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bu çalışmada "Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi"nde belirtilen kurallara uyulduğunu ve "Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler"e dayalı hiçbir işlem yapmadığımızı beyan ederiz. Aynı zamanda tüm yazarların çalışmaya katkıda bulunduğu, yazarlar arasında herhangi bir çıkar çatışmasının bulunmadığını, tüm etik ihlallerde tüm sorumluluğun makale yazarlarına ait olduğunu beyan ederiz.

Teşekkür

Makale gönderim sürecinde destek olan danışman hocam Sayın Prof. Dr. Süha Yılmaz'a teşekkürlerimi sunarım.

Kaynakça

Akandere, M., Özyalvaç, N. T., ve Duman, S. (2010). Ortaöğretim öğrencilerinin beden eğitimi dersine yönelik tutumları ile akademik başarı motivasyonlarının incelenmesi (Konya Anadolu Lisesi örneği). Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24, 1-10.
Akçakın, V. (2018). Matematik öğrenmeye yönelik motivasyon ölçeğinin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(1), 259-277.
Aktan, S., ve Tezci, E. (2013). Matematik motivasyon ölçeği (MMÖ) geçerlik ve güvenirlik çalışması. The Journal of Academic Social Science Studies, 6(4). http://dx.doi.org/10.9761/JASSS1173.
Areepattamannil, S. (2014). Relationship between academic motivation and mathematics achievement among indian adolescents in Canada and India. The Journal of General Psychology, 141(3), 247-262.
Avrupa Komisyonu, (2011). Avrupa’da Matematik Eğitimi: Temel Zorluklar ve Ulusal Politikalar. https://eurydice.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2023_11/21230928_avrupada_matematik_egitimi.pdf.
Ayan, A. (2014). Ortaokul öğrencilerinin matematik özyeterlik algıları, motivasyonları, kaygıları ve tutumları arasındaki ilişki [Yüksek Lisans Tezi, Balıkesir Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
Balantekin, Y., ve Oksal, A. (2014). İlkokul 3. ve 4. sınıf öğrencileri için matematik dersi motivasyon ölçeği. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 3(2), 102-113.
Battista, M. T., and Clements, D. H. (1988). A case for a Logo-based elementary school geometry curriculum. Arithmetic Teacher, 36, 11-17. https://doi.org/10.5951/AT.36.3.0011

Brown, T. A. (2015). Confirmatory factor analysis for applied research (2nd ed.). The Guilford.
Büyüköztürk, Ş. (2020). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı istatistik, araştırma deseni, SPSS uygulamaları ve yorum (28. Baskı). Pegem Akademi.
Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö., Karadeniz, Ş., ve Demirel, F. (2020). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (29. Baskı). Pegem Akademi.
Clements, D. H., Sarama, J., Swaminathan, S., Weber, D., ve Trawick-Smith, J. (2018). Teaching and learning geometry: Early foundations. Quadrante, 27(2), 7-31.
Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., ve Büyüköztürk, Ş. (2021). Sosyal Bilimler İçin Çok Değişkenli İstatistik SPSS ve LISREL Uygulamaları (6. Baskı). Pegem Akademi.
Comrey, A. L., and Lee, H. B. (2016). A first Course in Factor Analysis (2nd ed.). Routhledge.
Dağdelen, S., ve Ünal, M. (2017). Matematik öğrenim ve öğretim sürecinde karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(1), 483-510.
Dede, Y. (2003). ARCS motivasyon modeli ve öğe gösterim teorisi’ne dayalı yaklaşımın öğrencilerin değişken kavramını öğrenme düzeylerine ve motivasyonlarına etkisi [Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
Divrik, R., ve Erenler, M. (2024). 2003-2024 yılları arasında geometrik düşünme düzeyleri üzerine yapılmış lisansüstü tezlerin içerik analizi. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (16), 464-488.
Ersoy, E., ve Öksüz, C. (2015). Primary school mathematics motivation scale. Europan Scientific Journal, 11(16), 37-50.
Floyd, F. J., and Widaman, K. F. (1995). Factor analysis in the development and refinement of clinical assessment instruments. Psychological Assessment, 7(3), 286-299.
Githua, B.N., and Mwangi, J.G. (2003). Students‟ mathematics self-concept and motivation to learn mathematics: relationship and gender differences among Kenya’s secondary-school students in Nairobi and Rift Valley provinces, International Journal of Educational Development, 23, 487-499.
Gömleksiz, M. N., ve Kan, A. Ü. (2012). Eğitimde duyuşsal boyut ve duyuşsal öğrenme. Turkish studies, 7(1), 1159-1177.
Hannula, M. S. (2006). Motivation in mathematics: Goals reflected in emotions. Educational Studies in Mathematics, 63, 165-178.
Howard, J. L., Bureau, J. S., Guay, F., Chong, J. X. Y., and Ryan, R. M. (2021). Student motivation and associated outcomes: A meta-analysis from self-determination theory. Perspectives on Psychological Science, 16(6), 1300-1323.
Ishida, A., and Sekiyama, T. (2024). Variables influencing students’ learning motivation: Critical literature review. Frontiers in Education, 9, 1445011. Frontiers Media SA.
İspir, O. A., Ay, Z. S. P., ve Saygı, E. (2011). Üstün başarılı öğrencilerin öz düzenleyici öğrenme stratejileri, matematiğe karşı motivasyonları ve düşünme stilleri. Eğitim ve Bilim, 36(162), 235-246.
Jöreskog, KG., and Sörbom, D. (1993). LISREL 8: Structural equation modeling with the simplis command language. Hillsdale. Lawrence Erlbaum Associates.
Kalaycı, Ş. (2016). SPSS Uygulamalı Çok Değişkenli İstatistik Teknikleri (7. Baskı). Asil.
Kara, A. (2008). İlköğretim birinci kademede eğitimde motivasyon ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması. Ege Eğitim Dergisi, 9 (2), 57-78.
Karasar, N. (2024). Bilimsel araştırma yöntemi (39. Baskı). Nobel Akademi.
Kaya, D., ve Aydın, F. (2020). Matematik motivasyonu ve tutumu matematik başarısını ne düzeyde açıklar? Future Visions Journal, 4(2), 1-15.
Kesici, A., ve Aşılıoğlu, B. (2017). Ortaokul öğrencilerinin matematiğe yönelik duyuşsal özellikleri ile temel eğitimden ortaöğretime geçiş (TEOG) sınavları öncesi yaşadıkları stresin matematik başarısına etkisi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Dergisi, 18(3), 1056-1071.
Kesici, A. (2018). Lise öğrencilerinin matematik motivasyonunun matematik başarısına etkisinin incelenmesi. Ondokuz Mayis University Journal of Education Faculty, 37(2), 177-194.
Khalila, R. (2015). The relationship between academic self-concept, intrinsic motivation, test anxiety, and academic achievement among nursing students: Mediating and moderating effects. Nurse Education Today, 35, 432–438.
Kline, P. (1993). An easy guide to factor analysis (1st ed). Routhledge.
Kline, R. B. (2005). Principles and practice of structural equation modeling (2nd ed.). Guilford.
Kuzu, O., ve Çalışkan, N. (2018). Öğretmen adaylarının motivasyon ve kaygı düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Arslan. C., Hamarta, E., Çiftçi, S., Uslu, M., ve Köksal, O. (Eds.), Eğitim Bilimleri Çalışmaları içinde (ss. 5-11). Çizgi.
Liu, Y., and Hou, S. (2018). Potential reciprocal relationship between motivation and achievement: A longitudinal study. School Psychology International, 39(1), 38-55.
Liu, E. Z. F., and Lin, C. H. (2010). The survey study of mathematics motivated strategies for learning questionnaire (MMSLQ) for grade 10-12 Taiwanese students. TOJET: The Turkish Online Journal of Educational Technology, 9(2), 221-233.
Main, R. G. (1993). Integrating motivation into the instructional design process. Educational Technology, 33(12), 37-41.
Martin, A.J. (2001). The student motivation scale: a tool for measuring and enhancing motivation. Australian Journal of Guidance and Counseling, 11, 120.
Mersin, N., ve Durmuş, S. (2020). Matematik tarihi destekli matematik derslerine yönelik motivasyon ölçeğinin geliştirilmesi: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Ulusal Eğitim Akademisi Dergisi, 4(2), 110-147.
Michaelides, M. P., Brown, G. T. L., Eklöf, H., and Papanastasiou, E. C. (2019). The relationship of motivation with achievement in mathematics. İçinde M. P. Michaelides, G. T. L. Brown, H. Eklöf, and E. C. Papanastasiou, Motivational Profiles in TIMSS Mathematics (ss. 9-23). Cham: Springer International Publishing.
Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). (2022). PISA 2022 Türkiye raporu. Chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://pisa.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2023_12/05125555_pisa2022_rapor_051223.pdf
Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). (2019). TIMSS 2019 ulusal matematik ve fen bilimleri ön raporu. chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2020_12/10173505_No15_TIMSS_2019_Turkiye_On_Raporu_Guncel.pdf
Mueller, M., Yankelewitz, D., and Maher, C. (2011). Sense making as motivation in doing mathematics: Results from two studies. The Mathematics Educator, 20(2), 33-43.
Nicholls, J. G., Cobb, P., Wood,T., Yackel, E., Patashnick, M. (1990). Assessing students' theories of success in mathematics individual and classroom differences. Journal for Research in Mathematics Education, 21(2), 109-122.
Orosco, M. J. (2016). Measuring elementary student’s mathematics motivation: a validity study. International Journal of Science and Mathematics Education, 14, 945-958.
Özerbaş, M. A. (2003). Bilgisayar destekli bağlaşık öğretimin öğrenci başarısı, motivasyon ve transfer becerilerine etkisi. [Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
Pintrich, P. R., and Zusho, A. (2002). The development of academic self-regulation: The role of cognitive and motivational factors. A. Wigfield and J. S. Eccles (Eds.), Development of achievement motivation içinde (ss. 249–284). Academic.
Ravid, R. (2011). Practice statics for educators (4th Ed.). Rownan and Littlefield.
Saifullah, S., and Muchlis, M. (2018). Hubungan antara motivasi berprestasi dan kebiasaan belajar matematika siswa dengan prestasi belajar siswa. Supermat: Jurnal Pendidikan Matematika, 2(1), 1-10.
Sayın, V. (2017). İlkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin geometrik düşünme düzeylerinin tespiti ve başarı puanlarının bazı değişkenler açısından incelenmesi. [Yüksek Lisans Tezi, Amasya Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
Schiefele, U., and Csikszentmihalyi, M. (1995). Motivation and ability as factors in mathematics experience and achievement. Journal for Research in Mathematics Education, 26(2), 163-181.
Sezgin Saf, A. (2011). Ortaöğretim 9. sınıf öğrencilerinin kimya dersine ilişkin tutum, motivasyon ve öz yeterlik algılarının çeşitli değişkenler ile incelenmesi. [Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
Shia, R. M. (1998). Academic intrinsic and extrinsic motivation and metacognition assessing academic intrinsic motivation: A look at student goals and personal strategy, [Master’s Thesis, Wheeling Jesuit University]. https://about.proquest.com/en/products-services/pqdtglobal/
Sujadi, A. A., Arigiyati, T. A., Utami, T., and Kusumaningrum, B. (2019). The correlation of motivation, activeness, and learning style with mathematical learning achievement. Proceedings: The International Conference On Technology, Education, And Science, 1(1), 54-58.
Sümer, N. (2000). Yapısal eşitlik modelleri: Temel kavramlar ve örnek uygulamalar. Türk Psikoloji Yazıları, 3(6), 49-74.
Sürücü, A., ve Ünal, A. (2018). Öğrenci motivasyonunu artıran ve azaltan öğretmen davranışlarının incelenmesi. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 8(14), 253-265.
Şencan, H. (2005). Sosyal ve davranışsal ölçümlerde güvenirlik ve geçerlik (1.Baskı). Seçkin.
Tabachnick, B. G., and Fidell, L. S. (2007). Using multivariate statics (5th ed.) Allyn and Bacon/Pearson Education.
Tahiroğlu, M., ve Çakır, S. (2014). İlkokul 4. sınıflara yönelik matematik motivasyon ölçeğinin geliştirilmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(3), 29-48.
Tran, L. T., and Nguyen, T. S. (2021). Motivation and mathematics achievement: A vietnamese case study. Journal on Mathematics Education, 12(3), 449-468.
Tuan, H. L., Chin, C. C., and Shieh, S. H. (2005). The development of a questionnaire to measure students' motivation towards science learning. International Journal of Science Education, 27(6), 639-654.
Ünlüer, E. (2021). Geometri öğretimine teknolojinin entegrasyonu: Ortaöğretim öğrencileri ile tasarım tabanlı bir araştırma. [Doktora Tezi, Anadolu Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
Üzel, D., Uyangör, N., Hasar, B., ve Çakır, Ö. (2018). Matematik dersine yönelik motivasyon ölçeği geliştirme çalışması. Journal of Social and Humanities Sciences Research, 5 (18), 378-386.
Vallerand, R. J., Blais, M. R., Brière, N. M., and Pelletier, L. G. (1989). Construction and validation of the motivation toward education scale. Canadian Journal of Behavioural Science, 21(3), 323–349.
Wang, M.-T., Guo, J., and Degol, J. L. (2020). The role of sociocultural factors in student achievement motivation: A cross-cultural review. Adolescent Research Review, 5(4), 435-450.
Wæge, K. (2009). Relations between students’ motivation for learning mathematics and a mathematical teaching approach. B. Grevholm and R. Lundin (Eds.), Nordic research in mathematics education içinde (ss. 65–72). Tapir Academic.
Yakar, A., ve Duman, B. (2017). Duyuşsal farkındalığa dayalı öğretimin akademik başarı ve öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlar üzerine etkisi. Eğitim Kuram ve Uygulama Araştırmaları Dergisi, 3(3), 30-47.
Yarin, A. J., Encalada, I. A., Elias, J. W., Surichaqui, A. A., Sulca, R. E., and Pozo, F. (2022). Relationship between motivation and academic performance in peruvian undergraduate students in the subject mathematics. Education Research International, 2022, 1-11.
Yavuz, G., Özyıldırım, F., ve Doğan, N. (2012). Mathematics motivation scale: a validity and reliability. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 46, 1633-1638.
Yıldırım, S. (2011). Self-efficacy, intrinsic motivation, anxiety and mathematics achievement: Findings from Turkey, Japan and Finland. Necatibey Faculty of Education Electronic Journal of Science and Mathematics Education, 5(1), 277-291.
Yılmaz, H. (2021). Öğrencilerin öğretim sürecine yönelik algıları ile matematiksel motivasyon ve akademik başarı ilişkisi. [Yüksek Lisans Tezi, Balıkesir Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
Yonucuoğlu, A. (2018). Gerçekçi matematik eğitiminin ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin dörtgenlerde alan konusundaki matematiksel başarılarına ve motivasyonlarına etkisi. [Yüksek Lisans Tezi, Gaziantep Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
Zeybek, A. (2019). Ortaokul öğrencilerinin geometrik düşünme düzeyleri ve geometri öğrenme alanına ilişkin öğretmen görüşleri. [Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Alan Eğitimleri (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Selda Özdişci ^*
0000-0001-9215-0310
Türkiye

Süha Yılmaz
0000-0002-8330-9403
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

12 Nisan 2025

Yayımlanma Tarihi

28 Nisan 2025

Gönderilme Tarihi

16 Ocak 2025

Kabul Tarihi

4 Nisan 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 16 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.51460/baebd.1621613

IZ

https://izlik.org/JA37KJ53ZW

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Özdişci, S., & Yılmaz, S. (2025). Geometriye Yönelik Motivasyon Ölçeği: Bir Ölçek Geliştirme Çalışması. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 16(1), 1631-1656. https://doi.org/10.51460/baebd.1621613

AMA

1.Özdişci S, Yılmaz S. Geometriye Yönelik Motivasyon Ölçeği: Bir Ölçek Geliştirme Çalışması. BAEBD. 2025;16(1):1631-1656. doi:10.51460/baebd.1621613

Chicago

Özdişci, Selda, ve Süha Yılmaz. 2025. “Geometriye Yönelik Motivasyon Ölçeği: Bir Ölçek Geliştirme Çalışması”. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi 16 (1): 1631-56. https://doi.org/10.51460/baebd.1621613.

EndNote

Özdişci S, Yılmaz S (01 Nisan 2025) Geometriye Yönelik Motivasyon Ölçeği: Bir Ölçek Geliştirme Çalışması. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi 16 1 1631–1656.

IEEE

[1]S. Özdişci ve S. Yılmaz, “Geometriye Yönelik Motivasyon Ölçeği: Bir Ölçek Geliştirme Çalışması”, BAEBD, c. 16, sy 1, ss. 1631–1656, Nis. 2025, doi: 10.51460/baebd.1621613.

ISNAD

Özdişci, Selda - Yılmaz, Süha. “Geometriye Yönelik Motivasyon Ölçeği: Bir Ölçek Geliştirme Çalışması”. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi 16/1 (01 Nisan 2025): 1631-1656. https://doi.org/10.51460/baebd.1621613.

JAMA

1.Özdişci S, Yılmaz S. Geometriye Yönelik Motivasyon Ölçeği: Bir Ölçek Geliştirme Çalışması. BAEBD. 2025;16:1631–1656.

MLA

Özdişci, Selda, ve Süha Yılmaz. “Geometriye Yönelik Motivasyon Ölçeği: Bir Ölçek Geliştirme Çalışması”. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, c. 16, sy 1, Nisan 2025, ss. 1631-56, doi:10.51460/baebd.1621613.

Vancouver

1.Selda Özdişci, Süha Yılmaz. Geometriye Yönelik Motivasyon Ölçeği: Bir Ölçek Geliştirme Çalışması. BAEBD. 01 Nisan 2025;16(1):1631-56. doi:10.51460/baebd.1621613