Okul Öncesi Aile Temalı Resimli Çocuk Kitaplarının Transaksiyonel Analiz Açısından İncelenmesi

Öz

Resimli çocuk kitapları çocukların pek çok gelişim alanını destekleyen ve hayattaki rolleri öğrenmelerini sağlayan önemli kaynaklardır. Bu araştırma, Eric Berne’in Transaksiyonel Analiz kuramı çerçevesinde okul öncesi döneme yönelik aile temalı resimli çocuk kitaplarını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada temel nitel araştırma deseni kullanılmış ve veriler doküman analiziyle elde edilmiştir. Çalışma grubunu, 2011–2022 yılları arasında yayımlanmış, 16 farklı yayınevine ait 3–6 yaş grubuna yönelik 35 resimli çocuk kitabı oluşturmaktadır. Kitaplarda yer alan diyaloglar, TA kuramındaki Eleştirel Ebeveyn, Doğal Ebeveyn, Yetişkin, Doğal Çocuk ve Uyumlu Çocuk ego durumlarına göre analiz edilmiştir. Bulgular, en sık kullanılan ego durumunun Doğal Çocuk (298 kez) olduğunu, bunu Yetişkin (267 kez) ve Eleştirel Ebeveyn (78 kez) ego durumlarının izlediğini göstermektedir. Uyumlu Çocuk (65 kez) ve Doğal Ebeveyn (75 kez) ise en az kullanılan ego durumlarıdır. Bu durum, çocukların kitap kahramanlarıyla daha kolay özdeşim kurmasına yardımcı olurken, duygusal ifade, mantıklı düşünme ve problem çözme becerilerini desteklediğini göstermektedir. Ayrıca kitaplarda anne figürlerinin (31 kitap), baba figürlerine (19 kitap) oranla daha fazla temsil edildiği belirlenmiştir. Diyaloglarda tamamlayıcı ve gizil transaksiyonların ağırlıklı olması, çocukların iletişim ve empati becerilerini destekleyici bir unsur olarak değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, aile temalı resimli çocuk kitaplarının çocukların gelişimsel ihtiyaçlarıyla uyumlu ego durumlarını yansıttığı ve sosyal-duygusal gelişimlerine katkı sağladığı söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

• Resimli çocuk kitapları
• Okul öncesi dönem
• Aile
• Transaksiyonel analiz

Transactional Analysis of Preschool Family Themed Children's Picture Books

Öz

Picture books are important resources that support multiple areas of children’s development and help them learn about roles in everyday life. This research aims to examine family-themed picture books for the preschool period within the framework of Eric Berne’s Transactional Analysis (TA) theory. The research employed a basic qualitative research design, and data were gathered using the document analysis. The research group consists of 35 picture books published between 2011 and 2022 by 16 different publishers, targeting children aged 3–6 years. The dialogues in the books were analyzed according to the TA ego states: Critical Parent, Nurturing Parent, Adult, Free Child, and Adapted Child. The findings indicate that the most frequently used ego state is the Free Child (298 occurrences), followed by Adult (267 occurrences) and Critical Parent (78 occurrences). The Adapted Child (65 occurrences) and Nurturing Parent (75 occurrences) are the least frequently used ego states. This distribution facilitates children’s identification with book characters while supporting emotional expression, logical thinking, and problem-solving skills. Additionally, it was found that mother figures (represented in 31 books) appear more frequently than father figures (19 books). The predominance of complementary and covert transactions in the dialogues is considered a factor that supports children’s communication and empathy skills. In conclusion, family-themed picture books reflect ego states that align with children’s developmental needs and contribute positively to their social-emotional development.

Anahtar Kelimeler

• “Child picture books’’
• ‘‘Early childhood period’’
• ‘‘Family’’
• ‘‘Transactional analysis’’

Kaynakça

1. Adams, J. R. (2009). Using Winnie the Pooh characters to illustrate the transactional analysis ego states. Journal of Creativity in Mental Health, 4(3), 237-248. https://doi.org/10.1080/15401380903192721
2. Alan, S. (2021). Okul öncesi dönem çocukları için hazırlanmış değerler eğitimi hikaye kitaplarının transaksiyonel analizi (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Aydın Üniversitesi.
3. Allan, A., and Katz, L. (2019). Promoting empathy and emotional literacy through children’s picture books. Early Child Development and Care, 189(12), 2031–2043. https://doi.org/10.1080/03004430.2017.1392948
4. Anderson, J., Hamilton, V., Gilkison, A., and Palmer, C. (2021). Mothers, fathers, and picture books: A content analysis of parental roles in contemporary children’s literature. Journal of Early Childhood Literacy, 21(3), 451–470. https://doi.org/10.1177/1468798420982205
5. Aslan, C. (2022). Çocuk kitabı karakter tasarımı üsluplarının bireyler üzerindeki etkisinin incelenmesi (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Kütahya Dumlupınar Üniversitesi.
6. Berge, H. (2019). Çizgi masal karakterlerinin ego durumlarının transaksiyonel analizi: Keloğlan masalları (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi.
7. Berne, E. (2022). Games people play (H.Ünlü Haktanır, Çev.) Diyojen Yayıncılık.
8. Bozdaş, B. (2022). Çocuk edebiyatı ve mizah kurumları: Muzaffer İzgü ve Rıfat Ilgaz örneği (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi.

9. Buluş, M. ve Atan, A. (2016). Öğretmen adaylarında ego durumlarının tükenmişliği yordama gücü. International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 11(3), 607-624.
10. Ceran, C. (2019). Resimli çocuk kitaplarının eleştirel düşünme becerilerini desteklemesi yönünden incelenmesi (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Hacettepe Üniversitesi.
11. Crawford, K. C. (2006). Effect of scripted storybook reading on young children and mothers from low-income environments (Yayımlanmamış Doktora Tezi). The Florida State University.
12. Çatalcalı Soyer, A. (2009). Okul öncesi dönem çocuk hikâye kitapları: Stereotipler ve kimlikler. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Social Sciences Institute, (1), 92-109.
13. Çeçen, M. ve Aydemir, F. (2011). Hikaye kitaplarının okunabilirlik açısından incelenmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(16), 185-194.
14. Demircan, C. (2006). TÜBİTAK çocuk kitaplığı dizisindeki kitapların dış yapısal ve iç yapısal olarak incelenmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(1), 12-27.
15. Ersoy, Ö., Avcı, N., ve Turla, A. (2007). Çocuklar için erken uyarıcı çevre. Morpa Kültür Yayınları.
16. Gökmen, B. (2017). Ödüllü çocuk edebiyatı yapıtlarının çocuk edebiyatının temel öğeleri bakımından incelenmesi (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ankara Üniversitesi.
17. Gönen, M., Uludağ, G., Fındık-Tanrıbuyurdu, E. ve Tüfekçi, E. (2014). 0-3 Yaş çocuklarına yönelik resimli çocuk kitaplarının özelliklerinin incelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29(1), 126-139.
18. Grégoire, J. (2024). Conceptualizing ego states in Transactional Analysis: Three systems in interaction. Routledge.