Ergenlerin Ebeveynlerinden Algıladıkları Duygusal İstismar Düzeylerinin Ailesel Risk Faktörleri Açısından İncelenmesi

Öz

Bu çalışmada, lise eğitimine devam eden ergenlerin ebeveynlerinden algıladıkları duygusal istismarı ailesel risk faktörleri açısından incelenmek amaçlanmıştır. Çalışma, nicel araştırma yöntemlerinden tarama modeline ve kesitsel desene göre tasarlanmıştır. Araştırmanın verileri Sakarya ilinin Adapazarı ilçesinde 14-18 yaş dilimi içerisinde yer alan 702 lise öğrencisinden elde edilmiş olup veriler sosyodemografik bilgi formu ve ergenlerin algıladıkları duygusal istismar kısa formu kullanılarak toplanmıştır. Araştırma sonucunda ebeveynleri boşanmış, fiziksel rahatsızlığı olan, aile gelir durumu düşük olan, aile eğitim durumu ilkokul olan, ebeveynlerinin eşleriyle ilgili memnun olmadığı olayları anlattığında dinleyen, ebeveynleri tartıştığında orta yolu bulmak zorunda kalan ergenlerin ebeveynlerinden algıladıkları duygusal istismar düzeyleri anlamlı düzeyde yüksek çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Duygusal istismar
• ergenlik
• ailesel risk faktörleri
• aile içi iletişim
• aile dinamikleri.

An Examination of Adolescents’ Perceived Emotional Abuse from Their Parents in Terms of Familial Risk Factors

Öz

This study aimed to examine the emotional abuse perceived by high school adolescents from their parents in terms of familial risk factors. The study was designed according to the survey model and cross-sectional design, which are among the quantitative research methods. The data of the study were obtained from 702 high school students aged between 14 and 18 in the Adapazarı district of Sakarya province, and the data were collected using a sociodemographic information form and the short form of the Perceived Emotional Abuse Scale for Adolescents. As a result of the study, it was found that the levels of emotional abuse perceived by adolescents from their parents were significantly higher among those whose parents were divorced, had physical health problems, had low family income, had parents with primary school education, listened to their parents’ dissatisfaction about their spouses, and had to mediate when their parents argued.

Anahtar Kelimeler

• Emotional abuse
• adolescence
• family related risk factors
• parent-child communication
• family dynamics.

Kaynakça

1. Ainsworth, M. D. S., ve Bowlby, J. (1991). An ethological approach to personality development. American Psychologist, 46, 333.
2. Akkuş Çutuk, Z. (2017). Duygusal dışavurum amaçlı psiko-eğitim programının ergenlerin depresyon, anksiyete ve stres düzeyine etkisi (Yayın No: 462316 )[Doktora tezi, Sakarya Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
3. Altıparmak, S., Yıldırım, G., Yardımcı, F., Ergin, D. (2013). Annelerden alınan bilgilerle çocuk istismarı ve etkileyen etkenler. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 14, 354–361.
4. American Psychological Association. (2008). Protecting our children from abuse and neglect. https://www.apa.org/pi/families/resources/abuse
5. Arslan, G., ve Kabasakal, Z. (2014). Ergenler için algılanan duygusal/psikolojik istismar ölçeği kısa formu-II: Geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Eğitim ve Kuram Uygulama Araştırmaları Dergisi, 10(2), 491–510.
6. Aydoğan, Y., ve Akduman Güntekin, G. (2017). Çocuk ihmal ve istismarı. E. Eratay (Ed.), Disiplinler arası istismar ve ihmal içinde. Vize Yayıncılık.
7. Ayhan, F., ve Özkan, B. (2016). Domestic violence impact on adolescents: Aile içi şiddetin ergenler üzerindeki etkisi. Journal of Human Sciences, 13(3), 3753–3767.
8. Bıçkı, E. Y. (2020). Üniversite öğrencilerinde algılanan ebeveyn kabul-reddi ve mükemmeliyetçilik düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi (Yayın No: 648445) [Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.

9. Black, D. A., Slep, A. M. S., Heyman, R. E. (2001). Risk factors for child psychological abuse. Aggression and Violent Behavior, 6, 189–201.
10. Bozok, M. (2018). Türkiye’de ataerkillik, kapitalizm ve erkeklik ilişkilerinde biçimlenen babalık. Fe Dergi, 10(2), 30–42.
11. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., ve Demirel, F. (2018). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
12. Byrne, B. M. (2013). Structural equation modeling with AMOS: Basic concepts, applications, and programming. Routledge.
13. Cao, G., Tam, V. C. (2023). Patterns of adolescent–parent conflicts over schoolwork in Chinese families. Journal of Family Studies, 29(1), 362–388.
14. Chan, K. L. (2012). Comparison of parent and child reports on child maltreatment in a representative household sample in Hong Kong. Journal of Family Violence, 27, 11–21.
15. Derelioğlu, K. M. (2018). Fiziksel ve duygusal istismar mağduru olan ve olmayan çocukların sosyal destek algılamaları ve bağlanma stillerinin karşılaştırılması (Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi).
16. DSM-5. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). American Psychiatric Association.
17. Eagly, A. H. (1987). Sex differences in social behavior: A social-role interpretation. Lawrence Erlbaum.
18. Ergin, F., ve Kıran, B. (2023). Ergenlerin anne babadan algılanan psikolojik istismar ve öz yeterlik düzeylerinin cinsiyete göre incelenmesi. Premium e-Journal of Social Sciences, 7(35), 1263–1271.
19. Esen, D. (2020). Ergenlerin algıladığı ebeveyn psikolojik istismar düzeyi ile öfke biçimleri arasındaki ilişki (Yayın No: 688278 ) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
20. Farkas, M. M. (2011). An introduction to parental alienation syndrome. Journal of Psychosocial Nursing and Mental Health Services, 49, 20–26.
21. Font, S. A., Cage, J. (2018). Dimensions of physical punishment and their associations with children’s cognitive performance and school adjustment. Child Abuse ve Neglect, 75, 29–40.
22. Fry, D., Fang, X., Elliott, S., Casey, T., Zheng, X., Li, J., Florian, L., McCluskey, G. (2018). The relationships between violence in childhood and educational outcomes: A global systematic review and meta-analysis. Child Abuse ve Neglect, 75, 6–28.
23. Gao, Y., Atkinson-Sheppard, S., ve Liu, X. (2017). Prevalence and risk factors of child maltreatment among migrant families in China. Child Abuse ve Neglect, 65, 171–181.
24. Garber, B. D. (2011). Parental alienation and the dynamics of the enmeshed parent–child dyad. Family Court Review, 49, 322–335.
25. Gardner, R. A. (1985). Recent trends in divorce and custody litigation. Academy Forum, 29(2), 3–7.
26. Geniş, M., Toker, B., Şakiroğlu, M. (2019). Boşanmanın çocuklara etkisi ve ebeveyn yabancılaşması. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 3(3), 190–199.
27. Hair, J. F., Ringle, C. M., Sarstedt, M. (2011). PLS-SEM: Indeed a silver bullet. Journal of Marketing Theory and Practice, 19(2), 139–152.
28. Hazar, D., Qacemi, A. E., Kucuk, B. G., Kara, E. B., Mamouri, D., Yiğit, İ. (2025). Associations between emotional abuse and psychological symptomatology. Journal of Clinical Psychology Research.
29. Hooper, L. M. (2008). Defining and understanding parentification. Alabama Counseling Association Journal, 34(1), 34–43.
30. Işık, E. (2026). Parentification: Theoretical framework, risk factors, and psychosocial outcomes. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 18(1), 368–381.
31. Jurkovic, G. J. (2014). Lost childhoods: The plight of the parentified child. Routledge.
32. Kabaoğlu, F., Kaya-Balkan, İ. (2015). Ebeveynleri boşanma sürecinde olan çocukların kabul-red algıları. Maltepe Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Dergisi, 5–40.
33. Karasar, N. (2016). Bilimsel araştırma yöntemi (31. basım). Nobel.
34. Kaya, F. Ş., Gündüz, İ. (2019). Ebeveyn tutumu ve somatizasyon ilişkisi. Gaziantep Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 3(1), 35–56.
35. Koçer, K. (2023). Ergenlerin ebeveyn kabul red algıları ve ahlaki olgunluk düzeyleri arasındaki ilişki (Yayın No: 784364 )[Yüksek lisans tezi, Sağlık Bilimleri Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
36. Koçtürk, N. (2010). Toplumsal cinsiyet ve çocuk istismarı. Haskan Avcı (Ed.), Toplumsal cinsiyet ve psikolojik danışma içinde (ss. 360–362). Nobel.
37. Lansford, J. E. (2022). Cross-cultural similarities in parenting. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 63(4), 466–479.
38. Liao, M., Lee, A. S., Roberts-Lewis, A. C., Hong, J. S., Jiao, K. (2011). Child maltreatment in China. Children and Youth Services Review, 33, 1709–1719.
39. Liu, S., Zhang, H. (2025). Risk Factors for Maltreatment of Adolescents in Asia: A Systematic Review of the Evidence. Trauma, Violence, ve Abuse, 15248380251366255.
40. Melamed, D. M., Botting, J., Lofthouse, K., Pass, L., Meiser-Stedman, R. (2024). Trauma and maltreatment meta-analysis. Clinical Child and Family Psychology Review, 27(1), 220–234.
41. Minuchin, S. (1974). Families and family therapy. Harvard University Press.
42. Orak, O. S., Kırbaş, Z. Ö., Şahin, E., Gülırmak, K. (2020). Ergenlerde duygusal istismar ve riskli davranışlar. Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi, 5(2), 113–119.
43. Qiao, X., Li, X., Qiao, J., Li, Y., Zhang, K. (2010). Childhood maltreatment prevalence. Chinese Journal of Child Health Care, 18, 33–35.
44. Qin, L., Sun, Y., Xia, W., Chen, S., Zhang, H. (2008). Risk factors for emotional abuse. Chinese Journal of Contemporary Pediatrics, 10, 228–230.
45. Sömen-Bayoğlu, D. (2020). Ergenlik dönemi cinsel gelişim. Akademisyen Yayınevi.
46. Şimşek, S., ve Cenkseven-Önder, F. (2011). Ergenlerde duygusal istismar. İlköğretim Online, 10(3), 1123–1137.
47. Tabachnick, B. G., Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
48. Tang, C. S. K. (2006). Corporal punishment and child maltreatment. Child Abuse ve Neglect, 30(8), 893–907.
49. Tedgård, E., Råstam, M., Wirtberg, I. (2019). Parentification experiences. Nordisk alkohol- ve narkotikatidskrift, 36(3), 223–247.
50. Tektimur, E. (2022). 4-6 yaş aralığındaki çocukların sosyal becerileri ile annelerinin duygusal istismar potansiyelleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yayın No: 740293 )[Yüksek lisans tezi, İnönü Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
51. Tekin, N., Değirmenci, S. D. (2022). Ataerkil kültürde toplumsal ilişkiler. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, 12, 187–198. Torun, F. (2011). Ebeveyn yabancılaştırma sendromu. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 3(3), 446–482.
52. Turner, H. A., Colburn, D. (2022). Maltreatment and self-harm. Journal of Adolescent Health, 70(2), 329–335.
53. Türkiye İstatistik Kurumu. (2022). İstatistiklerle çocuk 2022. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Cocuk-2022
54. World Health Organization. (2019). Child maltreatment. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/child-maltreatment
55. Yaşar, F. (2009). Anne-çocuk ilişkisi ve evlilik doyumu [Yüksek lisans tezi, Çukurova Üniversitesi].
56. Yücel, M. (2016). Adli sosyal hizmet anlayışı. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 65(4), 3715–3734.
57. Zarbiv, B.,cGoldner, L. (2022). PTSD and emotional abuse. Journal of Aggression, Maltreatment ve Trauma, 31(10), 1279–1298.