The Relationships Between The Sustainable Leadership of Secondary School Principals, The Learning Organization and Effective School

Öz

This study examines the relationships among middle school principals’ sustainable leadership, learning organization, and effective school perceptions based on teachers’ views in İzmir, Türkiye. Employing a quantitative correlational design, the study included a population of 14.767 teachers working in 492 public middle schools during the 2022-2023 academic year. Through stratified sampling, 528 teachers from 38 schools across 12 districts participated. The economic dimension of sustainable leadership was rated highest and the social dimension lowest. Perceptions differed significantly by age, gender, seniority, teaching branch, and career stage, but not by education level, marital status, school type, or income. Organizational learning received the highest rating and innovative learning the lowest; differences by age, seniority, branch, and career stage were statistically significant, whereas other demographics were not. For effective school, school environment and instructional process were highest, and the teacher dimension lowest; significant differences emerged across age, gender, seniority, branch, and career stage only. Correlation analyses indicated strong positive associations among the three constructs. Regression results showed that sustainable leadership significantly predicted both learning organization and effective school perceptions.

Anahtar Kelimeler

• Sustainable leadership
• learning organization
• effective school

Ortaokul Müdürlerinin Sürdürülebilir Liderlikleri ile Öğrenen Örgüt ve Etkili Okul Arasındaki İlişkiler

Öz

Bu araştırma, İzmir’de ortaokul müdürlerinin sürdürülebilir liderliği ile öğretmenlerin öğrenen örgüt ve etkili okul algıları arasındaki ilişkileri irdelemiştir. Nicel ilişkisel tasarımla yürütülen çalışmanın evrenini 2022–2023 eğitim-öğretim yılında 492 resmi ortaokulda görev yapan 14.767 öğretmen oluşturmuş; tabakalı örnekleme ile 12 ilçedeki 38 okuldan 528 öğretmen seçilmiştir. Sürdürülebilir liderliğin ekonomik boyutu en yüksek, sosyal boyutu en düşük düzeyde değerlendirilmiştir. Algılar yaş, cinsiyet, kıdem, branş ve kariyere göre anlamlı farklılaşırken; eğitim düzeyi, medeni durum, okul türü ve gelir açısından farklılaşmamıştır. Öğrenen örgütte en yüksek örgütsel öğrenme, en düşük yenilikçi öğrenme boyutu görülmüş; farklılık yalnızca yaş, kıdem, branş ve kariyerde ortaya çıkmıştır. Etkili okulda okul ortamı ve öğretim süreci en yüksek, öğretmen boyutu en düşük bulunmuş; anlamlı farklılıklar yaş, cinsiyet, kıdem, branş ve kariyerde gözlenmiş, diğer değişkenlerde görülmemiştir. Korelasyon analizleri üç yapı arasında güçlü pozitif ilişkiler göstermiş, regresyon sonuçları sürdürülebilir liderliğin öğrenen örgüt ve etkili okul algılarını anlamlı biçimde yordadığını ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

• Sürdürülebilir liderlik
• öğrenen örgüt
• etkili okul

Kaynakça

1. Abdurrezzak, S. (2015). Etkili okul ve okul liderliğine ilişkin öğretmen algılarının incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Cumhuriyet Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ sayfasından erişilmiştir.
2. Abdurrezzak, S. ve Uğurlu, C. T. (2019). Etkili okul ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(1), 69–82. https://doi.org/10.17679/inuefd.358588
3. Ahmad, R. E. (2016). Ethics as a major element of sustainability in educational leadership across Finnish education [Master’s thesis, University of Jyvaskyla]. JYX Digital Repository. https://jyx.jyu.fi/jyx/Record/jyx_123456789_50390
4. Akgündüz, H. (1997). Klasik dönem Osmanlı medrese sistemi. Ulusal Yayınları.
5. Al-Zawahreh, A., Khasawneh, S., and Al-Jaradat, M. (2019). Green management practices in higher education: The status of sustainable leadership. Tertiary Education and Management, 25, 53–63. https://doi.org/10.1007/s11233-018-09014-9
6. Aydın, M. (2014). Eğitim yönetimi. Gazi Kitabevi.
7. Baydar, F. (2021). Eğitim örgütlerinde entelektüel sermaye, öğrenen örgüt ve inovasyon odaklı yapı arasındaki ilişkiler örüntüsü [Doktora tezi, Marmara Üniversitesi ve İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ sayfasından erişilmiştir.
8. Bil, E. (2018). Ortaöğretim okullarının öğrenen örgüt, örgütsel güven ve iş doyumu düzeyleri arasındaki ilişki [Doktora tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ sayfasından erişilmiştir.

9. Bosker, R. J., and Scheerens, J. (1990). Issues in the interpretation of the result of school effectiveness research (Developments in school effectiveness research). International Journal of Educational Research, 13 (7), 741–751. https://doi.org/ 10.1016/0883-0355(89)90025-6
10. Bozkurt, A. (2003). Öğrenen örgütler. C. Elmalı ve K. Demir (Ed.), Yönetimde çağdaş yaklaşımlar: Uygulamalar ve sorunlar içinde (ss. 43–61). Anı Yayıncılık.
11. Braham, B. J. (1995). Creating a learning organization: Promoting excellence through education. Thomson Place.
12. Cerit, Y. ve Yıldırım, B. (2017). İlkokul müdürlerinin etkili liderlik davranışları ile okul etkililiği arasındaki ilişki. Bartın University Journal of Faculty of Education, 6(3), 902–914. https://doi.org/10.14686/buefad.312405
13. Cheng, E. C. K. (2015). Knowledge management for school education. Springer. https://doi.org/10.1007/978981-287-233-3
14. Çalık, T. (2003). Öğrenen örgütler olarak eğitim kurumları. Manas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(8), 115 130.
15. Çayak, S. (2018). Okul müdürlerinin sürdürülebilir liderlik davranışlarının incelenmesi: Bir karma yöntem araştırması [Doktora tezi, Marmara Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ sayfasından erişilmiştir.
16. Çayak, M. ve Çetin, S. (2018). Sürdürülebilir liderlik ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Turkish Studies, 13(11), 1561–1582. https://dx,doi,org/10.7827/TurkishStudies.13703
17. Çayak, S., and Eskici, M. (2021). The mediating role of emotional intelligence in the relationship between school principals’ sustainable behaviors and diversity management skills. Frontiers in Psychology, 12, Article 6272. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.627237
18. Çetin, M. ve Baydar, F. (2021). Öğrenen örgüt ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışması. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 54(54), 75–96. https://doi.org/10.15285/maruaebd.813670
19. Çiçeklioğlu, H. (2023). Sürdürülebilir liderliğin örgütsel öğrenme kapasitesi ve iş-aile çatışması üzerine etkileri: Bir alan araştırması. Turizm Ekonomi ve İşletme Araştırma Dergisi, 5(1), 119–133. https://izlik.org/JA83UF96YF
20. Dağdeviren-Ertaş, B. (2020). Sürdürülebilir liderlik ile öğrenen örgüt arasındaki ilişkinin incelenmesi [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ sayfasından erişilmiştir.
21. Davies, B. (2007). Developing sustainable leadership. Paul Chapman Publishing.
22. Demirbilek, M. ve Çetin, M. (2021). Okul müdürlerinin sürdürülebilir yönetim davranışları. International Journal of Management and Administration, 5(10), 1–36. https://doi.org/10.29064/ijma.885212
23. Eroğlu, İ. ve Eroğlu, I. (2019). Yeni dünya düzeninde öğrenen örgütler, değişim ve inovasyon yönetimi. Bilişim Sistemleri ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 1(1), 51–57. https://dergipark.gov.tr/jismar
24. Escrig, E. D., and Broch, F. F. M. (2020). Leadership for sustainability: Fostering organizational learning to achieve radical innovations. European Journal of Innovation Management, 23, 1460–1060. https://doi.org/10.1108/EJIM-03-2021-0151
25. Ferdig, M. A. (2007). Sustainability leadership: Co-creating a sustainable future. Journal of Change Management, 7(1), 25–35. https://doi.org/10.1080/14697010701233809
26. Garvin, D. A. (1993). Building learning organizations. Harvard Business Review, 71, 78–91. https://www.scirp.org/reference/referencespapers?referenceid=1444144
27. Hargreaves, A., and Fink, D. (2000). The three dimensions of reform. Educational Leadership: Journal of the Department of Supervision and Curriculum Development, N.E.A. 57(7), 30–33. https://www.researchgate.net/publication/234742857_The_Three_Dimensions_of_Reform
28. Hargreaves, A., and Fink, D. (2003a). Sustainable leadership. Phi Delta Kappan, 84(9), 693–700.
29. Hargreaves, A., and Fink, D. (2003b). The seven principles of sustainable leadership. ResearchGate. https://www.researchgate.net/publication/292228904
30. Hargreaves, A., and Fink, D. (2004). The seven principles of sustainable leadership. Educational Leadership, 61(7), 8–13.
31. Hargreaves, A. (2008). The coming of post-standardization: Three weddings and a fureral. C. Sugrue (Ed.). The future of educational change. International Perspectives (s.15-33) içinde. Routledge.
32. Herrera, R. (2010). Principals leadership and school effectiveness: Perspectives from principals and teachers [Doctoral dissertation, Western Michigan University]. Scholarworks at. WMU. https://scholarworks.wmich.edu/dissertations/568(63210667455982558668+L60-L62
33. Hoy, W. K., and Ferguson, J. (1985). A theoretical framework and explanation of organizational effectiveness of schools. Educational Administration Quarterly, 21(2), 117–134. https://doi.org/10.1177/0013161X85021002006
34. Hoy, W. K., and Miskel, C. G. (2012). Educational administration: Theory, research, and practice. McGraw-Hill Education.
35. Iqbal, Q., and Ahmad, N. H. (2020). Sustainable development: The colors of sustainable leadership in learning organization. Sustainable Development, 29(1), 108–119. https://doi.org/10.1002/sd.2135
36. Ishak, M., and Hussin, F. (2022). The sustainable leadership for learning as predictor to school effectiveness. International Journal of Research in Education Humanities and Commerce, 3(2), 134–152. https://www.ijrehc.com
37. İzmir Ticaret Odası. (2022). İzmir ili ilçelerinin sosyo-ekonomik gelişmişlik düzeylerinin tahlili. İZTO Yayınları. https://api.izto.org.tr/storage/EditorUpload/original/91kxdnxWonNrfvcr.pdf
38. Jamil, S., Yaqub, S., and Khadim, M. (2024). Exploring the nexus between learning organization dimensions and affective commitment in higher education institutions. Al-Mahdi Research Journal (MRJ), 5(4), 649 656. https://ijrehc.com/vol-3-issue-2/the-sustainable-leadership-for-learning-as-predictor-to school effectiveness/
39. Karasar, N. (2011). Bilimsel araştırma yöntemleri. Nobel Yayınları.
40. Küçük, Ö. (2020). Okul müdürlerinin toksik liderlik davranışları ile okul etkililiği arasındaki ilişkide örgütsel sinizm ve psikolojik sermayenin aracılık etkisi [Doktora tezi, Fırat Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ sayfasından erişilmiştir.
41. Lambert, S. (2012). The perception and implementation of sustainable leadership strategies in further education college. Journal of Leadership Education, 11(2), 102–119.
42. Madu, C. N., and Kuei, C. H. (Ed.). (2012). Handbook of sustainability management. World Scientific.
43. Middlebrooks, A., Miltenberger, L., Tweedy, J., Newman, G., & Follman, J. (2009). Developing a sustainability ethic in leaders. Journal of Leadership Studies, 3(2), 31–43. https://doi.org/10.1002/jls.20106
44. Nartgün, Ş. S., Limon, İ. ve Dilekçi, Ü. (2020). Sürdürülebilir liderlik ve algılanan okul etkililiği arasındaki ilişki: İş gayretinin aracı rolü. Bartın University Journal of Faculty of Education, 9(1), 141–154. https://doi.org/10.14686/buefad.653014
45. Özdemir, G. (2024). Okul etkililiğinin bir belirleyicisi olarak okul yöneticilerinin yönetsel davranışları. EKEV Akademi Dergisi, 28(98), 124–135. https://doi.org/10.17753/sosekev.1439137
46. Pedler, M., Burgoyne, J., and Boydell, T. (1991). The learning company: A strategy for sustainable development. McGraw-Hill.
47. Rubin, D., and Kazanjian. C. (2011). “Just another brick in the wall”: Standardization and the devaluing of education. Journal of Curriculum and Instruction, 5 (2), 94-108. https://doi.org/10.3776/loci.2011.v5n2p94-108
48. Sayan, İ., and Mutlu, H. (2025). Evaluating the relationship between sustainable leadership and corporate reputation in the health sector. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 23(1), 321–355. http://dx.doi.org/10.11611/yead.1478960
49. Schlechty, P. C. (2014). Okulu yerinden yönetmek (Y. Özden, Çev.). Nobel Yayıncılık.
50. Schwalb, P. G. (2011). Sustainability leader competencies: A grounded theory study [Unpublished doctoral dissertation]. University of Nebraska.
51. Senge, P. M. (1990). The fifth discipline: The art and practice of the learning organization. Doubleday.
52. Senge, P. M. (2018). Beşinci disiplin: Öğrenen organizasyon sanatı ve uygulaması (A. İhsan ve A. Nadir, Çev.). Yapı Kredi Yayınları. (Orijinal çalışma basım tarihi 1990).
53. Silins, H. S., Zarins, S., and Mulford, W. (2002). What characteristics and processes define a school as a learning organisation? Is this a useful concept to apply to schools? International Education Journal, 3(1), 24–32. http://iej.cjb.net
54. Stephens, A. J. (2019). Principals’ sustainable leadership behaviors and their impact on the International Baccalaureate Primary Years Programme in urban school [Unpublished doctoral dissertation]. Texas A&M University.
55. Šimanskienė, L., and Župerkienė, E. (2014). Sustainable leadership: The new challenge for organizations. Forum Scientiae Oeconomia, 2(1), 81–93.
56. Şişman, M. (2020). Eğitimde mükemmellik arayışı: Etkili okullar (6. Baskı). Pegem Akademi.
57. Tatlah, I. A., and Iqbal, M. Z. (2012). Leadership styles and school effectiveness: Empirical evidence from secondary level. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 69, 790–797. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2012.11.474
58. Uğurlu, C. T. (2020). Sürdürülebilir liderlik. K. Yılmaz (Ed.), Liderlik: Kuram, araştırma, uygulama içinde (ss. 707 720). Pegem Akademi.