Görme Engelli Öğrencilerin Matematik Öğretimine Yönelik Türkiye’de Yapılan Lisansüstü Tezlerin Sistematik İncelenmesi

Öz

Bu çalışmada, Türkiye’de görme engelli öğrencilere yönelik matematik öğretimini konu alan lisansüstü tezlerin sistematik olarak incelenmesi amaçlanmıştır. Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Tez Merkezi veri tabanında yapılan tarama sonucunda ulaşılan ve “eğitim ve öğretim” alanıyla sınırlandırılan 225 tez özetinden, görme engelli öğrencilerin matematik öğretimine odaklanan 16 tez çalışma kapsamına alınmıştır. Veriler, doküman incelemesi yoluyla toplanmış ve içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Tezler bibliyografik bilgiler, içerik, metodolojik özellikler, sonuçlar ve öneriler açısından değerlendirilmiştir. Bibliyografik incelemeye göre, tezlerin büyük çoğunluğunun yüksek lisans düzeyinde olduğu, Türkçe yazıldığı, Gazi Üniversitesi’nde, Eğitim Bilimleri Enstitülerinde farklı ana bilim dallarında tamamlandığı ve yıllara göre dağılımın 1994–2022 arasında değiştiği belirlenmiştir. Dört ile dokuz arasında değişen sayıda anahtar kelime kullanıldığı ve en sık karşılaşılan anahtar kelimenin “görme engelli öğrenciler” olduğu görülmüştür. İçeriğe ilişkin ağırlıklı olarak öğretim sürecinde karşılaşılan zorluklar ile doğrudan öğretim yaklaşımı konularının ele alındığı; matematiksel kavramların kazanımı ile öğretim yöntem ve materyallerin etkililiğinin belirlenmesinin amaçlandığı belirlenmiştir. Metodolojik olarak tezlerin yarısında nitel araştırma yöntemlerinin tercih edildiği ve tek denekli deneysel desenin yaygın olarak kullanıldığı görülmüştür. Örneklem büyüklüklerinin çoğunlukla küçük ölçekli olduğu, en çok ilkokul öğrencileriyle çalışıldığı ve en sık ölçüt örnekleme yöntemine başvurulduğu belirlenmiştir. Verilerin çoğunlukla görüşmeler yoluyla toplandığı, analiz sürecinde ise içerik ve grafik analizine sıklıkla başvurulduğu saptanmıştır. Tezlerde en çok öğrencilerin öğrenme süreçleri ve zorluklarına ilişkin sonuçlar ortaya koyulmuştur. Önerilerde ise erişilebilirlik, materyal ve teknoloji geliştirmeye yönelik hususlara sıklıkla yer verilmiştir. Bulgular; metodolojik boşlukların giderilmesini, öğretmenlerin mesleki gelişimini destekleyen eğitimlerin güçlendirilmesini ve Milli Eğitim Bakanlığı tarafından standart erişilebilir materyal üretimi ile kapsayıcı ölçme-değerlendirme sistemlerinin geliştirilmesini önermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Görme Engelli Öğrenciler
• Görme Engelli Öğrencilere Matematik Öğretimi
• Lisansüstü Tez
• Matematik Öğretiminde Erişilebilirlik ve Sürdürülebilirlik
• Sistematik İnceleme

Etik Beyan

Çalışmamız etik ilkelere uyularak gerçekleştirilmiştir.

Systematic Analysis of Graduate Theses on Mathematics Education for Visually Impaired Students in Türkiye

Öz

This study aims to systematically analyze graduate theses in Türkiye that focus on the teaching of mathematics to visually impaired students. A search was conducted in the Council of Higher Education (YÖK) Thesis Center database using the keywords “görme engelli” and “visually impaired,” without any time limitation. The search was limited to the field of education, and 16 theses specifically related to mathematics education for visually impaired students were selected from 225 abstracts. Data were collected through document analysis and examined using content analysis. The theses were analyzed based on publication type, year, language, university, institute, department, keywords, topic, aim, method, research design, sample level and size, sampling method, data collection tools, analysis techniques, results, and suggestions. The majority of the theses were at the master’s level, written in Turkish, completed at Gazi University within different departments of educational sciences, and dated between 1994 and 2022. The most frequently used keyword was “visually impaired students.” Common research focuses included challenges in the teaching process and the use of direct instruction. The studies aimed to support the acquisition of mathematical concepts and examine the effectiveness of instructional methods and materials. Qualitative methods, particularly single-subject experimental designs, were widely used. Samples were typically small, with primary school students most often involved. Criterion sampling was the most common method. Interviews were the primary data collection tool, and content and graphical analyses were frequently applied. The findings emphasized students' learning difficulties, while the recommendations focused on accessibility, material development, and technology integration.

Anahtar Kelimeler

• Visually Impaired Students
• Mathematics Teaching for Visually Impaired Students
• Graduate Thesis
• Accessibility and Sustainability in Mathematics Education
• Systematic Review

Kaynakça

1. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2022). Engelli hakları ulusal eylem planı 2023-2025. https://aile.gov.tr/media/133056/engelli_haklari_ulusal_eylem_plani_23-25.pdf
2. Aydın O’Dwyer, P., & Akça Bayar, S. (2017). Görme yetersizliği: Tanım, sınıflama, yaygınlık ve nedenler. İçinde H. Gürgür & P. Şafak (Ed.), İşitme ve görme yetersizliği (ss. 128-151). Pegem Akademi.
3. Birleşmiş Milletler [United Nations]. (2006). Convention on the rights of persons with disabilities. https://social.desa.un.org/issues/disability/crpd/convention-on-the-rights-of-persons-with-disabilities-crpd
4. Birleşmiş Milletler [United Nations]. (2015). Transforming our world: The 2030 agenda for sustainable development. https://sdgs.un.org/2030agenda
5. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
6. Coşkunçay, A., & Horzum, T. (2022). Türkiye’de görme yetersizliği olan bireylerin eğitimi ile ilgili yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 12(3), 1577-1596. https://doi.org/10.24315/tred.1000482
7. Çetin, Ş., & Durmaz, B. (2019, Nisan). Görme engellilerin matematik eğitimi üzerine Türkiye’de yapılmış çalışmaların incelenmesi. SETSCI-Conference Proceedings, 6, 55-57.
8. Daşdemir, İ., & Cengiz, E. (2024). Görme yetersizliği olan öğrencilerle ilgili tezlerdeki genel eğilimler. Bayburt Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(43), 2627-2655. https://doi.org/10.35675/befdergi.1384087

9. Doğan, H., & Tok, T. N. (2018). Türkiye’de eğitim bilimleri alanında yayınlanan makalelerin incelenmesi: Eğitim ve Bilim Dergisi örneği. Current Research in Education, 4(2), 94-109.
10. Ermiş, E., & Kapçak, Ş. (2022). Türkiye’de müzik eğitimi alanında görme engelli öğrenci ve öğretmenlere yönelik yapılan akademik çalışmaların incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 54, 1158-1177. https://doi.org/10.53444/deubefd.1125607
11. Eski, C., & Kazancı, M. (2022). İlköğretim düzeyi görme engelli öğrencilerin matematik öğretimine yönelik Türkiye’de yapılan akademik çalışmaların incelenmesi. FSM Mesleki Bilimler Dergisi, 1(1), 39-57.
12. Kabaca, T., & Erdoğan, Y. (2007). Fen bilimleri, bilgisayar ve matematik eğitimi alanlarındaki tez çalışmalarının istatistiksel açıdan incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(22), 54-63. https://izlik.org/JA94TZ28FH
13. Karadağ, E. (2009). Eğitim bilimleri alanında yapılmış doktora tezlerinin tematik açıdan incelemesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(3), 75-87. https://izlik.org/JA86ZY98HH
14. Karkın, A. M. (2011). Müzik bilimleri alanında lisansüstü tezlerin incelenmesi. İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 1(2), 143-149. https://izlik.org/JA93FR53AX
15. Klingenberg, O. G., Holkesvik, A. H., & Augestad, L. B. (2019). Research evidence for mathematics education for students with visual impairment: A systematic review. Cogent Education, 6(1), Article 1626322. https://doi.org/10.1080/2331186X.2019.1626322
16. Klingenberg, O. G., Holkesvik, A. H., & Augestad, L. B. (2020). Digital learning in mathematics for students with severe visual impairment: A systematic review. British Journal of Visual Impairment, 38(1), 38-57. https://doi.org/10.1177/0264619619876975
17. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). SAGE Publications.
18. Milli Eğitim Bakanlığı. (2018, 7 Temmuz). Özel eğitim hizmetleri yönetmeliği. Resmî Gazete (Sayı: 30471). https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2018_07/09101900_ozel_egitim_hizmetleri_yonetmeligi_07072018.pdf
19. Milli Eğitim Bakanlığı. (2024a). T.C. Millî Eğitim Bakanlığı 2024-2028 stratejik planı. https://sgb.meb.gov.tr/yayinlarimiz/yayin/112
20. Milli Eğitim Bakanlığı. (2024b). Türkiye yüzyılı maarif modeli. https://tymm.meb.gov.tr/
21. Miyauchi, H. (2020). A systematic review on inclusive education of students with visual impairment. Education Sciences, 10(11), Article 346. https://doi.org/10.3390/educsci10110346
22. Ookeditse, G. B., & Garegae, K. G. (2024). Teachers’ perceptions of mathematics-related barriers for students with visual impairments. SAGE Open, 14(4), 1-16. https://doi.org/10.1177/21582440241293594
23. Oyebanji, M. S., & Idiong, U. S. (2021). Challenges of teaching mathematics to students with visual impairment. Malikussaleh Journal of Mathematics Learning (MJML), 4(1), 1-6. https://doi.org/10.29103/mjml.v4i1.2538
24. Özürlüler Hakkında Kanun. (2005, 7 Temmuz). Resmi Gazete (Sayı: 25868). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5378&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
25. Patton, M. Q. (2002). Qualitative research and evaluation methods (3rd ed.). SAGE Publications.
26. Rule, A. C., Stefanich, G. P., Boody, R. M., & Peiffer, B. (2011). Impact of adaptive materials on teachers and their students with visual impairments in secondary science and mathematics classes. International Journal of Science Education, 33(6), 865-887. https://doi.org/10.1080/09500693.2010.506619
27. Shoaib, M., Fitzpatrick, D. & Pitt, I. (2023). Assistive technology-based solutions in learning mathematics for visually-impaired people: exploring issues, challenges and opportunities. Multimedia Tools and Applications, 82, 46153-46184. https://doi.org/10.1007/s11042-023-17409-z
28. Sözbilir, M., Gül, Ş., Okçu, B., Yazıcı, F., Kızılaslan, A., Zorluoğlu, S. L., & Atilla, G. (2015). Görme yetersizliği olan öğrencilere yönelik fen eğitimi araştırmalarında eğilimler. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1), 218-241. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2015.15.1-5000128604
29. Spinczyk, D., Maćkowski, M., Kempa, W., & Rojewska, K. (2019). Factors influencing the process of learning mathematics among visually impaired and blind people. Computers in Biology and Medicine, 104, 1-9. https://doi.org/10.1016/j.compbiomed.2018.10.025
30. Şimşek, A., Özdamar, N., Becit, G., Kılıçer, K., Akbulut, Y., & Yıldırım, Y. (2008). Türkiye’deki eğitim teknolojisi araştırmalarında güncel eğilimler. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19, 439-458. https://izlik.org/JA33ZL79RB
31. Tsouktakou, A., Hamouroudis, A., & Horti, A. (2024). The use of artificial intelligence in the education of people with visual impairment. World Journal of Advanced Engineering Technology and Sciences, 13(1), 734-744. https://doi.org/10.30574/wjaets.2024.13.1.0481
32. Ural, E., & Aslan, M. G. (2025). Görme engelliler okulunda görev yapan fen bilimleri ve matematik öğretmenlerinin öğretimde karşılaştıkları güçlüklerin belirlenmesi. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 12(1), 56-81. https://doi.org/10.51725/etad.1630635
33. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. Baskı). Seçkin Yayıncılık.