BİLSEM Türkçe BYF Öğretim Programının CIPP Modeli Kullanılarak Öğretmen Görüşlerine Göre İncelenmesi

Öz

Özel yetenekli öğrencilerin potansiyellerinin gerçekleştirilmesi, ülkelerin insan sermayesi geliştirme stratejilerinin temellerinden biridir. Türkiye'de özel yetenekli öğrencilerin eğitimi için çeşitli kurumlar faaliyet gösterirken Bilim ve Sanat Merkezleri (BİLSEM) bu yapılar arasında önemli bir konuma sahiptir. Söz konusu merkezlerde Türkçe, Matematik ve Fen Bilimleri gibi disiplinlerde çeşitli eğitim süreçleri yürütülür ve bu süreçlerden biri de Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme (BYF) programlarıdır. Bu araştırmanın amacı, BİLSEM'lerde uygulanan Türkçe BYF Öğretim Programı'nın CIPP modeli çerçevesinde sistematik olarak incelenmesidir. Çalışmada nitel yöntemlerden durum çalışması kullanılmış ve amaçlı örnekleme tekniği ile belirlenen 13 Türkçe öğretmeninden yarı yapılandırılmış görüşme tekniğiyle veri toplanmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi ile çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda, programın bağlam, girdi, süreç ve ürün boyutlarında çeşitli sınırlılıklara sahip olmakla birlikte başarılı sonuçlar verdiği tespit edilmiştir. Araştırma sonuçları ayrıca, programın etkin bir şekilde uygulanabilmesi için içerik zenginleştirme, standart materyal kullanımı, programa özgü ölçme değerlendirme sisteminin geliştirilmesi ve öğretmen yetiştirilmesi gibi alanlarda iyileştirmelerin gerekli olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

• BİLSEM
• Program Değerlendirme
• CIPP Modeli
• BYF Türkçe Öğretim Programı
• Özel Yetenekli Öğrenciler.

Destekleyen Kurum

Bu araştırma, bağımsız bir araştırma olarak yürütülmüştür. Herhangi bir proje veya tez çalışması kapsamında gerçekleştirilmemiştir. Herhangi bir kurum tarafından desteklenmemektedir.

Etik Beyan

Bu çalışmada "Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi"nde belirtilen kurallara uyulduğunu ve "Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler"e dayalı hiçbir işlem yapmadığımızı beyan ederiz.

Analysis of Bilsem Turkish BYF Curriculum Based on Teachers' Opinions Using the CIPP Model

Öz

Realizing the potential of gifted students is one of the cornerstones of countries' human capital development strategies. While various institutions operate in Turkiye for the education of gifted students, Science and Art Centers (BİLSEM) hold an important position among these structures. Various educational processes are carried out in these centers in disciplines such as Turkish, Mathematics, and Science, and one of these processes is the Individual Talent Identification (BYF) programs. The purpose of this research is to systematically examine the Turkish BYF Curriculum implemented in BİLSEMs within the framework of the CIPP model. A case study, one of the qualitative methods, was used in the study, and data were collected from 13 Turkish teachers selected using purposive sampling technique through semi-structured interviews. The data obtained were analyzed using content analysis. The results of the study revealed that, despite various limitations in terms of context, input, process, and product dimensions, the program yielded successful results. The findings also indicated that improvements are necessary in areas such as content enrichment, use of standard materials, development of a program-specific assessment system, and teacher training in order for the program to be implemented effectively.

Anahtar Kelimeler

• BİLSEM
• Curriculum Evaluation
• CIPP Model
• BYF Turkish Curriculum
• Gifted Students.

Destekleyen Kurum

This research was conducted as an independent study. It was not part of any project or thesis. It is not supported by any institution.

Etik Beyan

We declare that in this study, we have complied with the rules stated in the "Higher Education Institutions Scientific Research and Publication Ethics Directive" and that we have not taken any action based on "Actions Contrary to Scientific Research and Publication Ethics".

Kaynakça

1. Akkaş, E. (2014). Farklılaştırılmış problem çözme öğretiminin üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerin matematik problemlerini çözmelerine, tutumlarına ve yaratıcı düşünmelerine etkileri (Tez No. 357727) [Doktora tezi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
2. Alevli, O. (2019). Özel yetenekli öğrencilere bilim ve sanat merkezlerinde uygulanan Türkçe eğitimi: Bir durum çalışması (Tez No. 583373) [Doktora tezi, Sakarya Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
3. Ayrancı, B. B., ve Mete, F. (2017). Bilim ve sanat merkezleri bireyselleştirilmiş eğitim programında Türkçe dersi uygulamalarındaki farklılıklar ve sorunlar. Electronic Turkish Studies, 12(18). DOI:10.7827/TurkishStudies.12129
4. Ayvacı, H. Ş., ve Durmuş, A. (2025). Özel yetenekli öğrencilerin proje üretme süreçlerine yönelik hazırlanan proje eğitiminin değerlendirilmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi [PAÜEFD], 63, 373-408. https://doi.org/10.9779/pauefd.1414130
5. Bağcıoğlu, G. (2019). 2015 ve 2018 ilkokul dördüncü sınıf Türkçe öğretim programının CIPP program değerlendirme modeline göre değerlendirilmesi (Tez No. 548815) [Yüksek lisans tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
6. Bapoğlu, S. S. (2010). Üstün ve normal çocukların yaratıcı ve eleştirel düşünme düzeylerinin incelenmesi (Tez No. 264502) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
7. Acar Başeğmez, D. (2024). Üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilere yönelik geliştirilen Türkçe dersi yazma becerileri öğretim programının etkililiğinin değerlendirilmesi (Tez No. 874561) [Doktora tezi, Balıkesir Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
8. Baykoç, N. (2014). Üstün; akıl, zekâ, deha, yetenek, dâhiler - savantlar gelişimleri ve eğitimleri. Vize Basın Yayın.

9. Bolat, H., ve Karakuş, F. (2020). Bilim ve sanat merkezleri sosyal bilgiler öğretim programına yönelik öğretmen görüşleri. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (21) 467-498. https://doi.org/10.29029/busbed.824101
10. Creswell, J. W. (2016). Araştırma deseni nicel nitel ve karma yöntem yaklaşımları (Çev. Ed.: Selçuk Beşir Demir). Eğiten Kitap.
11. Demirel, Ö. (2015). Eğitimde program geliştirme: Kuramdan uygulamaya. Pegem Akademi.
12. Ertürk, S. (2013). Eğitimde “program" geliştirme. Edge Akademi.
13. Eryılmaz, R. (2020). Bilim ve sanat merkezleri Türkçe dersi öğretim programının yenilenmiş Bloom taksonomisi açısından değerlendirilmesi. Journal of World of Turks/Zeitschrift für die Welt der Türken, 12(3).
14. Eryılmaz, R. (2021). Bilim ve sanat merkezleri Türkçe dersi öğretim programının özel yetenekli öğrencilerin Türkçe dersi yetkinliklerine göre incelenmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 12(2), 34-48.
15. Feng X. A., VanTassel‐Baska J., Quek C., Bai W., and O'Neill B. (2004). A longitudinal assessment of gifted students’ learning using the integrated curriculum model (ICM): Impacts and perceptions of the William and Mary language arts and science curriculum, Roeper Review, 27(2), 78-83. DOI: 10.1080/02783190509554294.
16. Fitzpatrick, J. L., Sanders, J. R., and Worthen, B. R. (2011). Program evaluation: Alternative approaches and practical guidelines. Pearson Education Inc.
17. Genç, M. A. (2013). Üstün yetenekli öğrencilerin görsel sanatlar eğitiminde disiplinlerarası öğretim etkinliklerinin değerlendirilmesi (Konya BİLSEM örneği) (Tez No. 372138) [Doktora tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
18. Glesne, C. (2013). Nitel araştırmaya giriş. Ali Ersoy, Pelin Yalçınoğlu (Çev.). Anı Yayıncılık.
19. Güler, M. (2015). Bilim ve sanat merkezlerine ilişkin paydaşların görüşlerinin incelenmesi (Tez No. 418243) [Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
20. Güney, K. K. (2018). Üstün yetenekli öğrenciler için geliştirilen farklılaştırılmış bilimsel araştırma yöntemleri programının değerlendirilmesi (Tez No. 514229) [Doktora tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
21. İşlekeller, A. (2008). Eleştirel düşünme becerilerini temel alan Türkçe öğretiminin üstün ve normal zihin düzeyindeki öğrencilerin erişi, eleştirel düşünme düzeylerine ve tutumlarına etkisi (Tez No. 261624) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
22. Kaplan, K., ve Demir, M. (2023). Türkçe dersi öğretim programının (2019) bağlam-girdi-süreç-ürün (CIPP) modeli ile değerlendirilmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 13(1), 770-785.
23. Kara, M., ve Ünal, M. (2021). Özel yetenekli çocuklarda farklılaştırılmış yazma becerisi etkinliklerinin BİLSEM yönergesiyle uyumluluğunun Maker modeline göre incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 19(1), 75-96.
24. Karabulut, R. (2019). Türkiye’de üstün yetenekliler eğitiminin tarihi süreci. Eğiten Kitap.
25. Karadağ, R. (2010). İlköğretim Türkçe dersinde farklılaştırılmış öğretim yaklaşımının uygulanması: Bir eylem araştırması (Tez No. 263134) [Doktora tezi, Anadolu Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
26. Kayhan, E., ve Gürol, M. (2019). Türkçe öğretim programı (2017)’nın Stufflebeam’in (CIPP) modeline göre değerlendirilmesi. Türkiye Eğitim Dergisi, 4(1), 48-67.
27. Kayışdağ, E., ve Melekoğlu, M. A. (2019). Bilim ve sanat merkezlerinin eğitim programlarının öğrenci görüşlerine dayalı olarak değerlendirilmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20, 175-202. https://doi.org/10.17494/ogusbd.548321
28. Kelly, A. V. (2009). The curriculum: Theory and practice. Sage Publications.
29. Kılınç, H. H. Ve Yenen, E.T. (2020). Öğretim programlarıyla ilgili temel kavramlar. N. Timur ve M. Şengül (Ed.). Türkçe öğretim programları içinde (ss. 1-16). Pegem Akademi Yayıncılık.
30. Koç İ. (2015). Bilim ve sanat merkezine devam eden özel yetenekli öğrencilerin iletişim becerileriyle ilgili görüşleri. Üstün Yetenekliler Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 1(3), 39-53.
31. Kök, B. (2012). Üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerde farklılaştırılmış geometri öğretiminin yaratıcılığa, uzamsal yeteneğe ve başarıya etkisi (Tez No. 314714) [Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
32. Kurnaz, A. (2025). Üstün yetenekli öğrencilere okuma becerilerinin kazandırılması açısından Türkçe öğretim programı ve BİLSEM modülünün incelenmesi. Cumhuriyet International Journal of Education, 14(1):250-262.
33. Lee, M. B. (2005). Curriculum evaluation. In Uys, L., and Gwele, N. (Eds.), Curriculum development in nursing: Process and innovation (98-111). Routledge.
34. Levent, F. (2011). Üstün yetenekli çocukların hakları. Çocuk Vakfı Yayınları.
35. Lincoln, Y. S. (1985). Naturalistic inquiry (Vol. 75). Sage Publications.
36. MEB. (2020). BİLSEM yönergesi. Millî Eğitim Bakanlığı.
37. Menteşe, H., ve Gündoğdu, K. (2016). Ortaokul Türkçe dersi öğretim programının öğretmen görüşlerine göre incelenmesi. Turkish Studies (Elektronik), 11(3), 1723-1752.
38. Ornstein, A. C., and Hunkins, F.P. (2018) Curriculum foundations: Principles and theory, Boston: Allyn and Bacon.
39. Özbey, N., Çetinkaya, H., Demir, A., Dolaş, F. ve Tereci, A. (2017, Mayıs). Özel yetenek ile uyumlu öğretimin akademik başarıya etkisi. International Talented and Gifted Conference: New Approaches and Educational Practices, Ankara.
40. Özdemir, Ö. (2010). Üstün yetenekli öğrencilerde yaratıcı yazma çalışmalarının düzeyleri ilköğretim 6, 7, 8. sınıf örneği (Tez No. 279878) [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
41. Patton, M. Q. (2018). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri. (M. Bürün ve S.B. Demir, Çev. Ed.). Pegem Akademi.
42. Sak, U., Ayas, B., Sezerel, B., Öpengin, E., Özdemir, N., ve Gürbüz, Ş. (2015). Türkiye’de üstün yeteneklilerin eğitiminin eleştirel bir değerlendirmesi. Türk Üstün Zekâ ve Eğitim Dergisi, 5(2), 110-132.
43. Saluk, N., ve Pilav, S. (2018). Üstün yeteneklilerde yaratıcı yazma becerilerinin geliştirilmesi üzerine bir araştırma, Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(3), 2191-2215. DOI: 10.29299/kefad.2018.19.03.011
44. Satır, A. (2018). Bilim ve sanat merkezlerinde görev yapan müzik öğretmenlerinin karşılaştıkları sorunlar ve çözüm önerileri (Tez No. 514226) [Yüksek lisans tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
45. Sezginsoy, B. (2007). Bilim-sanat merkezi uygulamasının değerlendirilmesi (Tez No. 206477) [Yüksek lisans tezi, Balıkesir Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
46. Shore, B. M., and Delacourt, M. A. B. (1996). Effective curricular and program practices in gifted education and the ınterface with general education. Journal for the Education of the Gifted, 20, 138-154.
47. Stufflebeam, D. L., and Zhang, G. (2017). The CIPP evaluation model: How to evaluate for improvement and accountability. Guilford Publications.
48. Stufflebeam, D. L., Madaus, G. F., and Kellaghan, T. (2002). Evaluation models: Viewpoints on educational and human services evaluation. Springer.
49. Şahin, C. (2020). Turkish education problems and solution proposals for gifted students in Turkey. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 8, 123-145.
50. Şahin, F. (2014). Üstün zekâlı/üstün yeteneklilerin tanılanması. A. Ataman (Ed.), Üstün zekâlılar ve üstün yetenekliler konusunda bilinmesi gerekenler içinde (ss. 29-40). Vize Basın Yayın.
51. Şenol, C. (2011). Üstün yetenekliler eğitim programlarına ilişkin öğretmen görüşleri (BİLSEM örneği) (Tez No. 289684) [Yüksek lisans tezi, Fırat Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
52. Taş, N. (2018). Farklılaştırılmış bilgisayar destekli matematik etkinliklerinin üstün yeteneklilerin bilgi işlemsel düşünme özyeterlikleri ve matematiğe yönelik tutumlarına etkisi (Tez No. 512614) [Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
53. Toptaş, V., ve Yumuş, A. (2012). Bilim ve sanat merkezlerinin amacına uygun işleyişinin değerlendirilmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(2), 80-88. https://doi.org/10.17860/efd.28025
54. Torunoğlu, H. (2023). Bilim ve sanat merkezlerinde uygulanan programların öğrenci veli ve öğretmen beklentilerine göre değerlendirilmesi (Tez No. 782214) [Doktora tezi, Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
55. Torunoğlu, H., Ünal, M., ve Karabay, E. (2021). Bilim ve sanat merkezleri İngilizce öğretim programının öğretmen görüşlerine dayalı olarak incelenmesi. International Journal of Eurasia Social Sciences (IJOESS), 12(44), 278-292.
56. Üşenti, Ü. A. (2013). Farklılaştırılmış Türkçe öğretim uygulamalarının üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerdeki bilişsel beceri ve başarı durumlarına etkisi. International Journal of Social Science Research, 2(2).
57. VanTassel-Baska, J., and Johnsen, S. K. (2007). Teacher education standards for the field of gifted education: A vision of coherence for personnel preparation in the 21st century. Gifted Child Quarterly, 51(2), 182-205. DOI: 10.1177/0016986207299880
58. Weiss, C. (2013). Rooting for evaluation: Digging into beliefs. In M. Alkin (Ed.), Evaluation roots: A wider perspective of theorists’ views and influences (pp.130-143). Sage Publications.
59. Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin.
60. Yıldırım, B. (2018). 2013 yılı ortaokul 5. sınıf fen bilimleri dersi öğretim programının bağlam-girdi-süreç-ürün (CIPP) modeli ile değerlendirilmesi (Tez No. 542334) [Doktora tezi, Fırat Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
61. Yıldız, N. (2018). Bilim ve sanat merkezlerinde görev yapan Türkçe öğretmenlerinin ders materyali geliştirme/kullanma durumlarının incelenmesi (Tez No. 506263) [Yüksek lisans tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
62. Yıldız, H. (2010). Üstün yeteneklilerin eğitiminde bir model olan bilim ve sanat merkezleri (bilsemler) üzerine bir araştırma (Tez No. 279748) [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
63. Yumuş, A. (2011). Bilim ve sanat merkezlerinin amacına uygun işleyişinin merkez öğretmenleri tarafından değerlendirilmesi (Tez No. 308631) [Yüksek lisans tezi, Kırıkkale Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.