Ebeveyn Tutumları ile Okul Öncesi Dönem Çocuklarının Sosyal Duygusal Uyum Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı ebeveyn tutumları ile okul öncesi dönem çocuklarının sosyal-duygusal uyum düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemektir. Çalışmada nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli benimsenmiş olup, 2022-2023 eğitim-öğretim yılında Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlı anaokullarına devam eden 60-72 aylık 675 çocuk ve ebeveynleri araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak Karabulut Demir ve Şendil (2008) tarafından geliştirilen "Ebeveyn Tutumları Ölçeği", Güven ve Işık (2006) tarafından hazırlanan "Beş Yaş Çocukları İçin Marmara Sosyal Duygusal Uyum Ölçeği" ve araştırmacı tarafından oluşturulan "Aile Bilgi Formu" kullanılmıştır. Verilerin analizinde non-parametrik testlerden Kruskal Wallis Testi ile gruplar arası karşılaştırmalar yapılmış, farklılık kaynaklarını belirlemek amacıyla Mann-Whitney U Testi uygulanmış ve anlamlılık düzeyi .05 olarak kabul edilmiştir. Araştırma bulguları, ebeveyn tutumları ile çocukların sosyal-duygusal uyum düzeyleri arasında anlamlı ilişkiler olduğunu ortaya koymaktadır. Yapılan korelasyon analizleri sonucunda, sosyal-duygusal uyumun alt boyutları olan sosyal yaşamın gereklerine uygun davranma, sosyal çevreye pozitif yaklaşma, akranlarla etkileşim ve sosyal duruma uygun tepki verme becerileri ile demokratik ebeveyn tutumları arasında pozitif yönde anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. Buna karşılık, otoriter ebeveyn tutumları ile sosyal-duygusal uyum becerileri arasında negatif yönde ilişkiler belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, ebeveyn tutumlarının çocuğun doğum sırası, annenin çalışma durumu, anne ve baba eğitim düzeyi ile sosyoekonomik statüye bağlı olarak anlamlı farklılıklar gösterdiğini ortaya koymuştur. Buna karşılık, cinsiyet değişkeninin ebeveyn tutumları üzerinde anlamlı bir etkisi bulunmamıştır. Öte yandan, çocukların sosyal-duygusal uyum düzeyleri bakımından ise baba eğitim durumu ve sosyoekonomik durum değişkenlerinin anlamlı farklılıklar yarattığı belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• “Okul Öncesi Eğitim”
• “Ebeveyn Tutumları”
• “Sosyal Duygusal Uyum”.

Examining the Relationship Between Parental Attitudes and Preschool Children’s Social Emotional Adaptation Skills

Öz

This study aimed to examine the relationship between parental attitudes and the social-emotional adjustment levels of preschool children. Using a correlational survey design —a quantitative research method—the study sample consisted of 675 children aged 60 to 72 months and their parents, all attending kindergartens affiliated with the Ministry of National Education during the 2022–2023 academic year. Data were collected using the Parental Attitudes Scale (Karabulut Demir & Şendil, 2008), the Marmara Social Emotional Adjustment Scale for Five-Year-Old Children (Güven & Işık, 2006), and a Family Information Form developed by the researcher. For data analysis, the Kruskal-Wallis test, a non-parametric method, was utilized to compare groups, followed by the Mann-Whitney U test to identify sources of differences. The significance level was set at 0.05. Findings indicated significant relationships between parental attitudes and children's social-emotional adjustment levels. Correlation analyses revealed positive associations between democratic parental attitudes and various sub-dimensions of social-emotional adjustment, including conformity to social norms, positive approach to the social environment, peer interaction, and appropriate responses to social situations. Conversely, authoritarian parental attitudes were negatively correlated with social-emotional adjustment skills. Additionally, parental attitudes significantly varied based on birth order, maternal employment status, parental education levels, and socioeconomic status, while no significant differences were observed regarding the child’s gender. Regarding social-emotional adjustment, significant differences were found related to the father's education level and socioeconomic status.

Anahtar Kelimeler

• “Preschool Education”
• “Parental Attitudes”
• “Social Emotional Adjustment”.

Kaynakça

1. Agbaria, Q. ve Mahamid, F. (2023). The association between parenting styles, maternal self-efficacy, and social and emotional adjustment among Arab preschool children. Psicologia: Reflexão e Crítica, 36(10). https://doi.org/10.1186/s41155-023-00252-4
2. Alisinanoğlu, F. ve Ulutaş, İ. (2000). Çocuklarda kaygı ve bunu etkileyen etmenler. Milli Eğitim Dergisi, 145, 15-19.
3. Aral, N., Kandır, A., ve Can Yaşar, M. (2011). Okul Öncesi Eğitimin Çocukların Gelişimine Etkisi. Morpa Kültür Yayınları.
4. Arı, R. ve Tezel Şahin, F. (2011). Okul öncesi eğitimin ilköğretim birinci sınıf öğrencilerinin akademik başarısına etkisi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 11(1), 271-285.
5. Bacanlı, H. (2012). Sosyal Beceri Eğitimi (4. baskı), Pegem Akademi.
6. Baumrind, D. (1966). Effects of authoritative parental control on child behavior. Child Development, 37(4), 887-907.
7. Baumrind, D. (1971). Current patterns of parental authority. Developmental Psychology Monograph, 4(1, Pt.2), 1–103. https://doi.org/10.1037/h0030372
8. Baumrind, D. (1991). The influence of parenting style on adolescent competence and substance use. The Journal of Early Adolescence, 11(1), 56–95. https://doi.org/10.1177/0272431691111004

9. Begde, Z. ve Özyürek, A. (2016). Öğretmen ve anne-baba tutumlarının okul öncesi dönem çocuklarının problem çözme becerilerine etkisi. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 204-232. https://doi.org/10.17539/aej.07642
10. Bornstein, M. H. (2002). Handbook of parenting (Vol. 1, 2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.
11. Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Harvard University Press.
12. Büyüköztürk, Ş. (2011). Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Pegem Akademi.
13. Calp Ş., Karaman R. ve Çavuşoğlu F. (2018). İlkokulda akran ilişkileri: Farklı başarı düzeyindeki dördüncü sınıf öğrencileri arkadaş özerklik desteği hissediyor mu? Kalem Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 8 (1):237-265.
14. Cohen, D. H. (1990). The development of play. New York: New York University Press.
15. Çetinkaya N. (2016). 4-5 yaş arası okul öncesindeki çocukların sosyal-duygusal uyku ile anne-babaların çocuk yetiştirme tutumları arasındaki ilişkiler (Kars ili örneği). Kafkas Üniversitesi, Kars.
16. Çorapçı, F., Aksan, N., Arslan-Yalçın, D. ve Yağmurlu, B. (2010). Okul öncesi dönemde duygusal, davranışsal ve sosyal uyum taraması: Sosyal yetkinlik ve davranış değerlendirme-30 ölçeği. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi, 17(2), 63-74.
17. Demiriz, S. ve Öğretir, A. D. (2007). Alt ve Üst Sosyo-Ekonomik Düzeydeki 10 Yaş Çocuklarının Anne Tutumlarının İncelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 1(15),105-122.
18. Denham, S. A. (1998). Emotional development in young children. Guilford Press.
19. Dönmezer, İ. (2001). Ailede İletişim ve Etkileşim (3. Baskı). Sistem Yayıncılık.
20. Durmuş, R. (2006). 3-6 yaş arası çocuğu olan ebeveynlerin kişilik özellikleri ile anne-baba tutumlarının bazı değişkenlere göre incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul. Garip, S. (2010). 5-6 Yaş Döneminde, Okul Öncesi Eğitim Kurumuna Devam Eden Çocuğu Olan Eşlerin Çocuk Yetiştirme Stilleri ile Evlilik Uyumları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
21. Gökçe, F. (2013). 5-6 Yaş Çocukların Sosyal-Duygusal Uyumları ile Annelerin Çocuk Yetiştirme Tutumlarının İncelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Çukurova Üniversitesi, Adana.
22. Gülay, H. (2011). Anne-Babaların Kabul Red Boyutlarının 5-6 Yaş Çocuklarının Sosyal Beceri Düzeyleri Üzerindeki Yordayıcı Rolü. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 6(2), 163-176.
23. Güner, A. (2011). Okul öncesi çocuklar ve ebeveynlerinin bağlanma güvenlikleri ile çocuk yetiştirme tutumları arasındaki ilişkilerin incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
24. Güneysu, S. (1986). Üniversite gençlerinin kendini kabul düzeyine ana-baba tutumlarının etkisi. (Yüksek Lisans Tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
25. Günindi, Y. (2010). Anasınıfına Devam Eden Altı Yaş Çocuklarına Uygulanan Sosyal Uyum Beceri Eğitimi Programının Çocukların Sosyal Uyum Becerilerinin Gelişimine Etkisi. (Doktora Tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara.
26. Güven, Y. ve Işık, B. (2006). Beş yaş çocukları için marmara sosyal duygusal uyum ölçeği’nin (MASDU-5 yaş) geçerlik ve güvenirlik çalışması. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 23(23), 125-142.
27. Grolnick, W. S. ve Ryan, R. M. (1989). Parenting styles and their effects on children's self-regulation and academic achievement. Journal of Personality and Social Psychology, 57(6), 1140-1148.
28. Hoffman, M. L. (1988). The ethical problems of parenting and child rearing. In D. S. W. (Ed.), Handbook of child development (pp. 107-129). Wiley. Kandır, A. ve Alpan, U. Y. (2008). Okul öncesi dönemde sosyal-duygusal gelişime anne-baba davranışlarının etkisi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 14(14), 33-38.
29. Karabulut Demir, E. (2007). Ebeveyn Tutum Ölçeği (ETÖ). (Yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
30. Karabulut Demir, E. ve Şendil, G. (2008). Ebeveyn tutum ölçeği (ETÖ), Türk Psikoloji Yazıları, 11 (21), 15-25.
31. Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (23. Baskı). Nobel Yayın Dağıtım.
32. Karasar, N. (2016). Bilimsel araştırma yöntemi (27. basım). Nobel Yayın Dağıtım.
33. Maccoby, E. E., ve Martin, J. A. (1983). Socialization in the context of the family: Parent-child interaction. In P. H. Mussen (Series Ed.) & E. M. Hetherington (Vol. Ed.), Handbook of Child Psychology: Vol. 4. Socialization, Personality, and Social Development (4th ed., pp. 1–101). Wiley, New York.
34. McLoyd, V. C., Jayaratne, T. E., Ceballo, R., ve Borquez, J. (1994). Unemployment and work interruption among African American single mothers: Effects on parenting and adolescent socioemotional functioning. Child Development, 65(2), 562-589. https://doi.org/10.2307/1131402
35. Oğuzkan, F. (1983). Eğitim terimleri sözlüğü. Emel Matbaacılık.
36. Oktay, A. (1999). Yaşamın sihirli yılları: Okul öncesi dönem. Epsilon Yayıncılık.
37. Ömeroğlu, E., Büyüköztürk, Ş., Aydoğan, Y. vd. (2014). Okul öncesi çocuklar için sosyal beceri destek eğitimi öğretmen rehber kitabı (OSBEP). Fikriala Görsel İletişim Hizmetleri.
38. Önder, A., ve Gülay Ogelman, H. (2011). Anaokuluna devam eden çocukların sosyal-duygusal uyumları ile annelerinin tutumları arasındaki ilişki. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 11(1), 23–40.
39. Özgan, H. ve Yel, S. (2016). Okul öncesi eğitimin çocukların gelişimi üzerindeki etkileri. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 5(1), 147-156.
40. Özgülük, G., (2006). Okul öncesi eğitim kurumlarında tam ve yarım günlük eğitim programlarına göre 5-6 yaş grubu çocuklarının sosyal ve duygusal gelişimlerinin incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
41. Padem Göksu, G., ve Konaklı, T. (2012). Eğitim araştırmalarında örnekleme yöntemleri. Eğitim Bilimleri ve Uygulama Dergisi, 11(2), 47–59.
42. Payton, J. W., Wardiaw, D. M., Graczyk, P. A., Bloodworth, M. R., Tompsett, C. J., ve Weissberg, R. P. (2000). Social and emotional learning: A framework for promoting mental health and reducing risk behavior in children and youth. Journal of School Health, 70, 179-185.
43. Pekkarakaş, E. (2010). 3-6 Yaş Çocukların Babalarının Çocuk Yetiştirme Tutumları ile Eğitime Katılım Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.
44. San Bayhan, P. ve Artan, İ. (2012). Çocuk gelişimi ve eğitimi. Morpa Yayınevi.
45. Sarı, E. (2007). Anasınıfına Devam Eden 5-6 Yaş Grubu Çocukların, Annelerinin Çocuk Yetiştirme Tutumlarının, Çocuğun Sosyal Uyum ve Becerilerine Etkisinin İncelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara.
46. Sertelin, Ç. (2003). Ebeveyn tutumlarının sosyo-kültürel yapı ve aile fonksiyonları ile ilişkisi (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
47. Şahin, D., Ocak Karabay, Ş. ve Demir, T. (2017). 5 Yaş Çocuklarının Sosyal Duygusal Uyumları ile süresinin Tutumları Arasındaki İlişki. Disiplinlerarası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 1(2), 1-14. Şahin Zeteroğlu, E. (2014). Altı yaşındaki çocukların anne baba tutumları ile çoklu zekâ alanları ve grup içi etkinlik düzeyleri arasındaki ilişki. (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Uludağ Üniversitesi, Bursa.
48. Şentürk, S. (2007). 5-6 yaş çocukların çalışan ve çalışmayan annelerinin çocuk yetiştirme tutumları ile bu çocukların sosyal-duygusal uyum düzeylerinin karşılaştırılması (Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
49. Tezel Şahin, F. ve Özyürek, A. (2008).5-6 Yaş Grubu Çocuğa Sahip Ebeveynlerin Demografik Özelliklerinin Çocuk Yetiştirme Tutumlarına Etkisinin İncelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(3), 395-414.
50. Ucur, Z. E. (2005). Farklı aile tutumlarının okulöncesi dönem 5 yaş çocuklarının bilişsel performans düzeylerine etkisi (Yüksek Lisans Tezi). Maltepe Üniversitesi, İstanbul.
51. Ünsal, F. Ö. (2010). Okul öncesi eğitim kurumuna devam eden 60-72 aylık çocukların sosyal duygusal uyumları ile davranış sorunları arasındaki ilişkinin incelenmesi (Doktora Tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
52. West, S. G., Finch, J. F. ve Curran, P. J. (1995). Structural equation modeling: Concepts, issues and applications SAGE Publications. Thousand Oaks, CA.
53. Yapıcı, Ş. ve Yapıcı, M. (2010). Gelişim ve öğrenme psikolojisi. Anı Yayıncılık.
54. Yaşar Ekici, F. (2015). Okul öncesi eğitime devam eden çocukların sosyal becerileri ile aile özellikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 7(02), 9.
55. Yavuzer, H. (2007). Çocuk eğitimi el kitabı (24. basım). Remzi Kitabevi.
56. Yılmaz, B., ve Yağmurlu, B. (2013). Çocukların sosyal yetkinlikleri ile annelerin ebeveynlik stilleri ve duygusal sosyalizasyon davranışları arasındaki ilişkiler. Türk Psikoloji Dergisi, 28(71), 55–67.