Kavram Öğretiminin Resfebelerle Desteklenmesi: Uygulamalı Bir Değerlendirme

Öz

Bu araştırmada, 7. sınıf Sosyal Bilgiler dersi Etkin Vatandaşlık öğrenme alanındaki soyut kavramların öğretiminde resfebe ile yapılandırılmış oyun temelli öğretim süreci öğrencilerin değerlendirmeleri ile incelenmiştir. Kavram öğretiminde somutlaştırma ve öğrenci katılımını artırma gereksiniminden hareketle, resfebenin görsel ve sözel ipuçlarını birleştiren yapısının kavram öğrenmesini destekleyebileceği varsayılmıştır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı kapsamında durum çalışması desenine göre yürütülmüştür. Veriler yarı yapılandırılmış görüşmeler, bireysel değerlendirme formu ve çiz-anlat çalışma yapraklarıyla toplanmıştır. Görüşme sonuçları, öğrencilerin resfebe destekli dersleri eğlenceli, öğretici ve kalıcı öğrenmeyi destekleyen bir süreç olarak değerlendirdiklerini göstermiştir. Grup çalışması, fikir paylaşımı ve oyunlaştırılmış etkinlikler öğrenciler tarafından sürecin en çok beğenilen yönleri olmuştur. Oyunlardaki rekabet ise bazı öğrenciler için olumsuz bir deneyim yaratmıştır. Öğrenciler, resfebelerin yeni kelimeleri öğrenmelerine ve kavramları daha kolay hatırlamalarına katkı sağladığını belirtmiştir. Bireysel değerlendirme formu bulguları, öğrencilerin resfebe çözme konusunda kendilerini yeterli gördüklerini ancak resfebe hazırlama konusunda daha düşük öz yeterlik algısına sahip olduklarını ortaya koymuştur. Sonuç olarak, resfebe ile desteklenen oyun temelli öğretim, Etkin Vatandaşlık öğrenme alanındaki soyut kavramların öğrenilmesini kolaylaştıran, ilgi ve motivasyonu artıran bir yaklaşım olarak değerlendirilebilir.

Anahtar Kelimeler

• Kavram öğretimi
• resfebe
• sosyal bilgiler
• kavram

Supporting Concept Teaching with Rebus: An Applied Evaluation

Öz

This study examined students’ evaluations of a resfebe-based, game-supported instructional process designed for teaching the abstract concepts in the 7th-grade Social Studies “Active Citizenship” learning area. Based on the need to concretise concepts and increase student participation, it was assumed that the combination of visual and verbal cues in resfebe puzzles could support concept learning. The research was conducted within a qualitative research framework using a case study design. Data were collected through semi-structured interviews, an individual self-evaluation form, and draw-and-tell worksheets. Interview findings showed that students perceived resfebe-supported lessons as enjoyable, instructive, and conducive to lasting learning. Group work, idea sharing, and gamified activities were the aspects students liked most. However, the competitive nature of the games created a negative experience for some students. Students reported that resfebe activities helped them learn new words and remember concepts more easily. Results from the self-evaluation form indicated that students felt competent in solving resfebe puzzles but had lower self-efficacy regarding creating their own resfebes. In conclusion, resfebe-supported game-based instruction can be considered an effective approach that facilitates the learning of abstract concepts in the Active Citizenship learning area and enhances students’ interest and motivation.

Anahtar Kelimeler

• social studies
• Concept teaching
• rebus
• concept

Kaynakça

1. Adalar, H. (2021). Akıl ve zekâ oyunları ile karar verme. Hayati Adalar (Ed), Akıl ve zekâ oyunları ile beceri öğretimi-I (84-113) içinde. Ankara. Pegem Akademi Yayıncılık.
2. Adalar, H., Yücel, A. ve Ünal, A. (2021). Akıl ve zekâ oyunları ile beceri öğretimi etkinlikleri. Hayati Adalar (Ed.). Akıl ve zekâ oyunları ile beceri öğretimi-I içinde (s. 291-325), Ankara. Pegem Akademi Yayıncılık.
3. Akkuş, Z. ve Aslan, H. (2013). Sosyal bilgiler dersinde oyunlarla kavram öğretimi. International Journal of Social Science Research, 2(2), 61–78.
4. Aktepe, V., Cepheci, E., Irmak, S. ve Palaz, Ş. (2017). Hayat bilgisi dersinde kavram öğretimi ve kavram öğretiminde kullanılabilecek teknikler üzerine kuramsal bir çalışma. Uluslararası Sosyal Bilimler Eğitimi Dergisi, 3(1), 33‑50.
5. Alkan, A., Mertol, H. ve Mertol, G. (2020). Özel yetenekli öğrencilerin bilişim teknolojileri derslerinde bir farklılaştırma örneği olarak resfebenin kullanımı. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 8(21), 1-11. https://doi.org/10.33692/avrasyad.702886
6. Azer, H. (2019). Ortaokul ve imam hatip ortaokulu sosyal bilgiler 7. Sınıf ders kitabı. Ekoyay Eğitim Yayıncılık.
7. Baki, Y. (2019). Türkçe dersi ortaokul kitaplarındaki zekâ oyunlarına ilişkin bir değerlendirme. Karadeniz II. Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi (Tam metin bildiri, s. 170), 23–25 Ağustos 2019, Rize, Türkiye.
8. Bal, M. S. ve Akış, A. (2010). Sosyal bilgiler dersi “insanlar ve yönetim” ünitesinde karşılaşılan kavram yanılgıları. Education Sciences, 5(4), 2061-2070.

9. Bayraktar, T. (2025). Matematik resfebeleriyle zenginleştirilmiş öğrenme ortamlarından yansımaları [Yüksek lisans tezi, Giresun Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
10. Bektaş, U. (2025). Resfebenin özel yetenekli öğrencilerin eleştirel düşünme becerileri eğilimlerine etkisinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
11. Birol, E. (2022). Öğrencilerin görsel iletişim tasarımına giriş dersinde ‘rebus kullanım’ becerilerine yönelik bir eylem araştırması. Modular Journal, 5(2), 225-240.
12. Bogdan, R. C., and Biklen, S. K., (1992), Qualitative Research for Education, 3rd Edition, Boston: Allyn and Bacon.
13. Clark, C. R. (1981). Learning words using traditional orthography and the symbols of Rebus, Bliss, and Carrier. Journal of Speech & Hearing Disorders, 46(2), 191–196. https://doi.org/10.1044/jshd.4602.191
14. Demirel, T. (2015). Zekâ oyunlarının Türkçe ve matematik derslerinde kullanılmasının ortaokul öğrencileri üzerindeki bilişsel ve duyuşsal etkilerinin değerlendirilmesi. [Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. Doğan, A. ve Avcıoğlu, A. (2024). İlkokul matematik öğretiminde farklılaştırma örneği olarak resfebenin kullanımı. Uluslararası Ders Kitapları ve Eğitim Materyalleri Dergisi, 7(2), 156-187. https://doi.org/10.53046/ijotem.1561502
15. Girmen, P. (2017). Hayat bilgisi dersi ve kavram öğretimi. Tay, B. (Ed.), Uçuş Güldalı, Ş. ve Baş, M. (Yard. Ed.), Etkinlik örnekleriyle hayat bilgisi öğretimi (1. baskı, ss. 258–281). içinde. Pegem Akademi Yayıncılık.
16. Kaşkaya, A. (2021). Sosyal bilgiler öğretiminde strateji yöntem ve teknik kullanımı. Aktepe, V., Gündüz, M., Fidan Kurtdede, N, ve Yalçınkaya, E. (Ed.), Kuramdan uygulamaya sosyal bilgiler öğretimi (1. baskı, s.132-164). içinde. Pegem Akademi Yayıncılık.
17. Kuruoglu, F. ve Demir, M. K. (2024). Resfebe etkinliklerinin 4. sınıf öğrencilerinin sosyal bilgiler dersinde eleştirel düşünme becerilerine etkisinin değerlendirilmesi. Maarif Mektepleri Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 8(2), 27-54. https://doi.org/10.46762/mamulebd.1442205
18. Küçükşabanoğlu, Ö. ve Arslan, A. (2023). Felsefe grubu eğitiminde zekâ oyunları: Resfebe. Duman, Z.E. (Ed.), Felsefe grubu eğitiminde resfebe (1. baskı, ss. 1–26). içinde Nobel Akademik Yayıncılık.
19. Marangoz, D. ve Demirtaş, Z. (2017). Mekanik zekâ oyunlarının ilkokul 2.sınıf öğrencilerinin zihinsel beceri düzeylerine etkisi. Journal of International Social Research, 10(53), 612-621. http://dx.doi.org/10.17719/jisr.20175334149
20. Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2018). Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı (İlkokul ve Ortaokul 4, 5, 6, 7. sınıflar). Ankara. MEB Yayınları.
21. Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024). Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı (4, 5, 6 ve 7. sınıflar) Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli 2024. Ankara. MEB Yayınları.
22. Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni 2025. Ankara. MEB Yayınları.
23. Özpınar, M. (2020). Resfebe hücre başarı testinin geliştirilmesi ve fen bilimleri öğretmen adaylarının test hakkındaki görüşleri. [Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
24. Prensky, M. (2001). Fun, play and games: What makes games engaging. In Digital game-based learning. McGraw-Hill.
25. Sarıoğlu, C. (2020). Birleştirilmiş sınıflarda oyun. Kurt, M. (Ed.), İlkokulda alternatif eğitim uygulamaları. içinde (98-129). Ankara. Pegem Akademi Yayıncılık.
26. Saygın, O. ve Saygın, E. (2017). Resfebe resimli kelime oyunları (2. baskı). Hayat Yayıncılık.
27. Seefeldt, C., Castle., S. ve Falconer, R-C. (2015). Düşünme ve kavram oluşturma. Coşkun-Keskin, S. (Ed.). & Tok, E. (Çev). Okul öncesi/ilkokul çocukları için sosyal bilgiler öğretimi. (9. Baskı, ss. 111-138). içinde. Nobel Akademik Yayıncılık.
28. Sofu Delibalta, Ö. (2024). Sosyal bilgiler dersinde doğal afetler konusunda resfebe kullanımının öğrencilerin akademik başarılarına, bilişsel yapılarına ve tutumlarına etkisi [Yüksek lisans tezi, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
29. Ülgen, G. (2004). Kavram geliştirme-kuram ve uygulamalar. Ankara. Nobel Akademik Yayıncılık.
30. Van de Haar, A. (2024). Reading the rebus: The reception of seventeenth-century German rebus broadsheets. Word & Image, 40(2), 91–102. https://doi.org/10.1080/02666286.2024.2335851
31. Yeşilbursa, C. C. ve Işıksal, B. (2022). Beşinci sınıf sosyal bilgiler dersinde resfebe kullanımı: Akademik başarıya etkisi ve öğrenci görüşleri. International Social Sciences Studies Journal, 8(105), 4203–4218. http://dx.doi.org/10.29228/sssj.66540
32. Yıldırım, R. M. ve Uyar Düldül, B. (2025). Resfebe etkinliklerinin cebirsel ifadeler ve özdeşlikler konusunun öğretiminde kullanılması. International Journal of Social Science Research, 14(1), 37-57.
33. Yin, R. K. (2014). Case Study Research Design and Methods. Sage
34. Yurteri, E. ve Mertol, H. (2018). Özel yetenekli öğrencilerin coğrafya derslerinde bir farklılaştırma örneği olarak resfebenin kullanımı. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 2(1), 46-57.
35. Yüreğilli Göksu, D. ve Yalçın, S. (2023). Özel yetenekliler ile çalışan bilsem öğretmenlerine uygulanan eğitici eğitimi proje programının etkililik değerlendirmesi. Milli Eğitim Dergisi, 52(240), 2863-2886. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1184848
36. Zeğerek, E. Ç. (2019). Tarihsel süreçte rebus ve kullanım alanları. YEDİ: Sanat, Tasarım ve Bilim Dergisi, 22(Yaz), 31–40.