Ebeveynlerin Gözünden Deprem Yaşayan Çocuklardaki Davranış Değişiklikleri

Öz

Araştırmanın amacı “Asrın Felaketi’’ olarak adlandırılan 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli deprem sonrasında depremi yaşamış olan çocuklarda görülen davranış değişikliklerini ve bu değişikliklere karşı ailelerin yaklaşımlarını ortaya koymaktır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Adıyaman ili K1 Konteyner kentte ikamet eden, depremi yaşamış ve 2-7 yaş aralığında çocuğu olan 127 ebeveyn oluşturmaktadır. Verilerin analizi için veriler içerik analizine tabi tutulmuş ve tematik kodlama yapılmıştır. Görüşmeler sonucunda aileler, deprem sonrası yaşananlarla ilgili olarak 0-2 yaş grubundaki çocukların yaşananları hatırlamadıkları için gözlenebilir düzeyde etkilenmediğini, 3-6 yaş grubundaki çocukların ise deprem anı ve sonrasını hatırladıklarını, bu duruma bağlı olarak psikosomatik, fiziksel ve ruhsal tepkiler verdiklerini ifade etmişlerdir. Ayrıca aileler çeşitli problemler konusunda yeterli desteği almakta zorlandıklarını belirtmiş, çocuklarının yaşadıkları problemleri çözmede bir kısmının etkili stratejiler kullanırken bir kısmının da çözüm yolu aramadıkları bulgusuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Okul öncesi
• erken çocukluk dönemi
• afet
• afetlerin psikolojik etkileri

Parental Perspectives on Behavioral Changes in Children Affected by Earthquakes

Öz

The aim of this study is to reveal the behavioral changes observed in children who experienced the earthquake centered in Kahramanmaraş on February 6, 2023, known as the “Disaster of the Century,” and to examine families’ approaches toward these changes. The study employed the semi-structured interview technique, one of the qualitative research methods. The study group consisted of 127 parents residing in the K1 container city in Adıyaman, who had experienced the earthquake and had children between the ages of 2 and 7. For data analysis, content analysis and thematic coding were applied. Based on the interviews, families reported that children in the 0–2 age group were not observably affected, as they did not remember the events, whereas children in the 3–6 age group remembered the earthquake and its aftermath and, as a result, exhibited psychosomatic, physical, and psychological reactions. Families also stated that they faced difficulties in accessing sufficient support for various problems. It was further found that while some parents used effective strategies to address the problems their children experienced, others did not seek any solutions.

Anahtar Kelimeler

• Early childhood
• preschool children
• earthquake
• disaster psychology
• parental perspectives
• psychosocial support.

Kaynakça

1. Akcanbaş, M. (2009). Çocuklar ve gençlerde afet psikososyolojisi el kitabı I. http://mertakcanbas.blogcu.com/cocuklar-vegenclerde-afet-psikososyolojisi-el-kitabi-i/6232106, [Erişim 29 Ağustos 2018].
2. Akcanbaş, M. (2010). Afet ve kurban psikolojisi. Akut Yayınevi.
3. Akman, A., ve Yıldırım, S. (2022). Okulöncesi öğrencilerinde afet yönetimine dair bir gözlem: Iğdır’da bir ilkokul örneği. Anasay, (21), 341–355. https://doi.org/10.33404/anasay.1156639
4. Aral, N. (2023). Depremin çocuklara etkileri. Çocuk ve Gelişim Dergisi, 6(11), 93–105. https://doi.org/10.36731/cg.1299175
5. Arslan, F. (2000). 1–3 yaş dönemindeki çocuğun oyun ve oyuncak özelliklerinin gelişim kuramları ile açıklanması. C.Ü. Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 4(2), 40–43.
6. Budak, D., ve Kandil, N. (2023). Üniversite öğrencilerinin deprem bilgi düzeyleri ve sürdürülebilir deprem farkındalık düzeylerinin araştırılması: Spor bilimleri örneği. Sportive, 6(2), 29–40. https://doi.org/10.53025/sportive.1322709
7. Cankardaş, S., ve Sofuoğlu, Z. (2019). Deprem ya da yangın deneyimlemiş kişilerde travma sonrası stres bozukluğu belirtileri ve belirtilerin yordayıcıları. Turkish Journal of Psychiatry, 30(3). https://doi.org/10.5080/u23613
8. Cobham, V. E., McDermott, B., Haslam, D., and Sanders, M. R. (2016). The role of parents, parenting and the family environment in children’s post-disaster mental health. Current Psychiatry Reports, 18, 1–9. https://doi.org/10.1007/s11920-016-0691-4

9. Creswell, J. W., and Creswell, J. D. (2005). Mixed methods research: Developments, debates, and dilemmas. In Research in organizations: Foundations and methods of inquiry Vol. 2, pp. 315–326. Sage.
10. Darga, H. (2024). 6 Şubat Kahramanmaraş depremlerinde çocukların yaşadıkları ve ebeveynlerinde tanık olduğu duygu durumları. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (68), 213–248. https://doi.org/10.21764/maeuefd.1341292
11. Daşçı, E. (2024). Afetlerden etkilenen çocuk ve gençlere yönelik kültür ve sanat temelli psikososyal müdahalelerin psikolojik ve sosyal uyum üzerindeki etkisi. Afet ve Risk Dergisi, 7(1), 226–241. https://doi.org/10.35341/afet.1386495
12. Erdem, B. N., ve Kaynar, A. (2022). “Sesimizi duyan var mı?”: İzmir depremi konulu televizyon haberlerinde çocukların temsili. Selçuk İletişim, 15(2), 737–766. https://doi.org/10.18094/josc.1113783
13. Erkan, S. (2010). Deprem yaşayan ve yaşamayan okul öncesi çocukların davranışsal/duygusal sorunlarının karşılaştırmalı olarak incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28, 55–66. https://izlik.org/JA73PL46ZE
14. Erol, N., ve Öner, Ö. (1999). Travmaya psikolojik tepkiler ve bunlara yaklaşım. Türk Psikoloji Bülteni, 5(14), 40–49. https://doi.org/10.31682/ayna.1034220
15. Feo, P., Di Gioia, S., Carloni, E., Vitiello, B., Tozzi, A. E., & Vicari, S. (2014). Prevalence of psychiatric symptoms in children and adolescents one year after the 2009 L'Aquila earthquake. BMC Psychiatry, 14, 1–12. https://doi.org/10.1186/s12888-014-0270-3
16. Gürbüz, F., ve Koyuncu, N. E. (2023). Çocuklar ve deprem. 2nd International Conference on Scientific and Academic Research.
17. İşmen, A. E. (2001). Deprem yaşantısına bağlı travma ve çocuklar üzerindeki etkileri. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(2), 80–104. https://izlik.org/JA62LG59ZK
18. Karabulut, D., ve Bekler, T. (2019). Doğal Afetlerin Çocuklar ve Ergenler Üzerindeki Etkileri. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 5(2), 368-376. https://doi.org/10.21324/dacd.500356
19. Karacaoğlu, Ö. C., Özkaya, A., Eryılmaz, C., ve Karacaoğlu, D. (2024). Eğitim Bilimleri Perspektifinden 2023 Türkiye Depremi Sonrasında Yardım ve İyileştirme Çalışmaları. Elektronik Eğitim Bilimleri Dergisi, 13(25), 1-15. https://doi.org/10.55605/ejedus.1393847
20. Kazak Berument, S., Sayıl, F. M., ve Uçanok, Z. (1999). Depremden etkilenen çocuklarınıza nasıl yardımcı olabilirsiniz: Anne baba el kitabı. Türk Psikoloji Bülteni, 5(14), 78-88.
21. Kukuoğlu, A. (2018). Doğal afetler sonrası yaşanan travmalar ve örnek bir psikoeğitim programı. Afet ve Risk Dergisi, 1(1), 39–52. https://doi.org/10.35341/afet.412005
22. Leon, G. R. (2004). Overview of the psychosocial impact of disasters. Prehospital and Disaster Medicine, 19(1), 4–9. https://doi.org/10.1017/S1049023X00001424
23. Limoncu, S., ve Atmaca, A. B. (2018). Çocuk merkezli afet yönetimi. Megaron, 13(1), 132-143, https://doi.org/10.5505/megaron.2017.49369
24. Miles, M. B. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Sage.
25. Norris, F. H., Friedman, M. J., Watson, P. J., Byrne, C. M., Diaz, E., ve Kaniasty, K. (2002). 60,000 disaster victims speak: Part 1. An empirical review of the empirical literature, 1981-2001. Psychiatry, 65(3), 207–239. https://doi.org/10.1521/psyc.65.3.207.20173
26. Özel, Ö., ve Ersoy, B. (2023). Depremden etkilenen okul öncesi dönem çocuklarının okula uyum sürecine ilişkin öğretmen görüşlerinin incelenmesi. Ekev Akademi Dergisi, (Özel Sayı), 465–481, https://izlik.org/JA93BS95XG
27. Pataki, G. E., Stone, J. M., and Leviness, J. (2001). Crisis counseling guide to children and families in disaster. New York State Office of Mental Health.
28. Sali, J. B. (2012). İletişim araştırmalarında nitel yöntemler. In N. Sever ve N. İspir (Eds.), İletişim araştırmaları (Ünite 6). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
29. Schafer, A., Snider, L., and Sammour, R. (2016). A reflective learning report about the implementation and impacts of psychological first aid (PFA) in Gaza. Disaster Health, 3(1), 1–10. https://doi.org/10.1080/21665044.2015.1110292
30. Sönmez, M. B. (2022). Depremin psikolojik etkileri, psikolojik destek ve korkuyla baş etme. TOTBİD Dergisi, 21(3), 337–343. https://doi.org/10.5578/totbid.dergisi.2022.46
31. Tavşancıl, E., ve Aslan, A. E. (2001). Sözel, yazılı ve diğer materyaller için içerik analizi ve uygulama örnekleri. İstanbul: Epsilon Yayıncılık.
32. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023). Depremin yol açtığı hasar. https://www.sbb.gov.tr/
33. Usta, E., ve Yükseler, M. (2021). Afetlerde sosyal medya kullanımı ve etik ikilemler: İzmir Seferihisar depremi örneği. Afet ve Risk Dergisi, 4(2), 249–269. https://doi.org/10.35341/afet.981246
34. Utkucu, M., Durmuş, H., Uzunca, F., ve Nalbant, S. (2023). Şubat 2023 Gaziantep ve Elbistan depremleri üzerine bir değerlendirme. Sakarya Üniversitesi, Afet Yönetim Uygulama ve Araştırma Merkezi ve Jeofizik Mühendisliği Bölümü, Erişim adresi: http://www.aym.sakarya.edu.tr/wp-content/uploads/Rapor_Son.pdf
35. Veenema, T. G., and Schroeder-Bruce, K. (2002). The aftermath of violence: Children, disaster, and posttraumatic stress disorder. Journal of Pediatric Health Care, 16(5), 235–244. https://doi.org./10.1016/S0891-5245(02)00014-7
36. Vural, A. M., vd. (2022). İnternet gazetelerinde depremin haberleştirilmesi. Yeni Medya, 13, 25–54. https://doi.org/10.55609/yenimedya.1111441
37. Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
38. Yorulmaz, D. S., ve Karadeniz, H. (2021). Afetlerin Mental Sağlığa Etkileri. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 7(2), 392-398. https://doi.org/10.21324/dacd.786048
39. Williams, R., and Drury, J. (2009). Psychosocial resilience and its influence on managing mass emergencies and disasters. Psychiatry, 8(8), 293–296. https://doi.org/10.1016/j.mppsy.2009.04.019