A Study on Edible Wild Plants in Anamur (Mersin) District

Öz

This study was conducted to obtain information about wild plants used for food by local people living in rural areas of Anamur (Mersin) district and to transfer them to future generations. For this purpose, a total of 114 informant’s were interviewed in 20 neighborhoods/villages and 3 plateaus of the district between 2023-2024, and plant materials were collected in their natural areas according to the information provided. The collected plant samples were identified and preserved in Bitlis Eren University Herbarium. 69 taxa belonging to 33 families used as food were identified. The identified plants were, in order, Lamiaceae 12 (% 17.3), Rosaceae 7 (% 10.1), Asteraceae 5 (% 7.2), Brassicaceae 4 (% 5.7). Other families contained 3 or fewer taxa. The taxa that were reported by the most informants were Malva sylvestris (43 people), Urtica urens (39 people), Sideritis congesta (36 people), Glebionis coronaria (31 people) and Arbutus andrachne (29 people). The identified plants are mostly used as raw (salad etc.), tea/spice, pastry stuffing and pickle. This study is the most comprehensive study conducted so far on wild plants consumed as food in Anamur district.

Anahtar Kelimeler

• Anamur
• aromatic plants
• Mersin
• edible wild plants

Anamur (Mersin) İlçesinde Yenilebilen Yabani Bitkiler Üzerine Bir Çalışma

Öz

Bu çalışma, Anamur (Mersin) ilçesi kırsalında yaşayan yerel halkın gıda amaçlı kullandıkları yabani bitkilerle ile ilgili bilgileri elde etmek ve gelecek kuşaklara aktarmak amacıyla yapılmıştır. Bu amaçla 2023-2024 yılları arasında ilçenin 20 mahalle/köyünde ve 3 yaylasında toplam 114 kaynak kişi ile görüşme yapılmış, verilen bilgilere göre bitki materyalleri doğal alanlarında toplanmıştır. Toplanan bitki örneklerinin teşhisleri yapılarak, Bitlis Eren Üniversitesi Herbaryumu’nda muhafaza edilmiştir. Gıda olarak kullanılan 33 familyaya ait 69 takson belirlenmiştir. Tespit edilen bitkiler sırayla, Lamiaceae (Ballıbabagiller) 12 (% 17,3), Rosaceae (Gülgiller) 7 (% 10,1), Asteraceae (Papatyagiller) 5 (% 7,2), Brassicaceae (Turpgiller) familyasında 4 takson (%5,7) yer almaktadır. Geriye kalan diğer familyaların her birinde ise en fazla 3 takson bulunmaktadır. En fazla kaynak kişi tarafından bilgi verilen taksonlar ise sıra ile Malva sylvestris (ebegümeci) (43 kişi), Urtica urens (ısırgan) (39 kişi), Sideritis congesta (başakçayı) (36 kişi), Glebionis coronaria (alagömeç) (31 kişi) ve Arbutus andrachne (sandalağacı) (29 kişi) şeklindedir. Tespit edilen bitkiler daha çok çiğ (salata vs.), çay/baharat, börek iç harcı ve turşu olarak kullanılmaktadır. Bu çalışma, Anamur ilçesinde gıda olarak tüketilen yabani bitkilerle ilgili şuana kadar yapılan en kapsamlı çalışmadır.

Anahtar Kelimeler

• Anamur
• aromatik bitkiler
• Mersin
• yenilebilen yabani bitkiler

Teşekkür

Çalışma boyunca yardımcı olan ve misafirperverliklerini esirgemeyen Anamur, (Abanoz, Halkalı, Kaş, Demiroluk, Akpınar yaylaları) Gerçe Bahşiş, Karalar Bahşiş, Çarıklar, Bozdağan, mahalleleri halkına teşekkür ederiz.

Kaynakça

1. Akçin, T., Yalçın, S. (2007). Nutrition contents of some wild edible plants in Central Black Sea Region of Turkey. International Journal of Natural and Engineering Sciences 1: 11-13.
2. Aladi, H. I., Satil, F., & Selvi, S. (2008). Wild fruits sold in the public bazaars of Edremit Gulf (Balıkesir) and their medicinal uses. Biodicon 12(1): 89–99.
3. Aladi, H. I., Satıl, F. ve Selvi, S. (2022). Respect of ethnobotany and gastronomy of edible wild plants: Edremit Gulf Balıkesir example. Journal of the Institute of Science and Technology 12(3): 1375–1385.
4. Albuquerque, UP., Lucena, RF., Monteiro, JM., Florentino, AT. ve Fátima, CBR. (2006). Evaluating two quantitative ethnobotanical techniques. Ethnobotany Research and Applications, 4: 51-60.
5. Baytop, T. (1999). Türkiye’de Bitkiler ile Tedavi. Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul.
6. Becker, B, (1983). The contribution of wild plants to human nutritionin the Ferio (Northern Senegal). Agroforestry Systems 1 (3): 257-267.
7. Cavender, A. (2006). Folk medical uses of plant foods in southern Appalachia, United States. Journal of Ethnopharmacology 108(1): 74–84.
8. Davis, P. H. (1965-1985). Flora of Turkey and the East Aegean Islands 1-9. Edinburgh: Edinburgh University Press.

9. Demir, İ, Ayaz, N. (2022). Wild edible plants contributing to the traditional foods of Mardin (Turkey) Province. Indian Journal of Traditional Knowledge (IJTK). 21(3): 569-582.
10. Demir, I. (2020). A study on wild edible plants for human consumption in Hizan county of Bitlis, Turkey. Bangladesh Journal of Plant Taxonomy 27(2): 377.
11. Duguma, H.T. (2020). Wild edible plant nutritional contribution and consumer perception in Ethiopia. International Journal of Food Science (1): 2958623.
12. Ertuğ, F. (2004). Wild edible plants of the Bodrum area (Muğla, Turkey). Turkish Journal of Botany 28(1): 161-174.
13. Ertuğ, F., Güner, A. ve Ekim, T. (2014). Resimli Türkiye Florası, 1: 320-344. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Golden Medya Maatbacılık ve Ticaret AŞ, İstanbul.
14. Everest, A. ve Öztürk, E. (2005). Focusing on the ethnobotanical uses of plants in Mersin and Adana provinces (Turkey). Journal of ethnobiology and ethnomedicine 1: 1-6.
15. Font Quer, P. (1990). Plantas Medicinales, s. 724-725. El Dioscórides renovado. Labor, Barcelona. GoogleEarth.https://earth.google.com/web/search/Anamur,+Mersin/@36.17615537,32.78295564,365.44750254a,58692.22025785d,35y,0h,0t,0r/data (Erişim tarihi: 13.12.2024).
16. Gümüşçü, A., Tugay, O. ve Kan, Y. (2011). Comparison of essential oil compositions of some natural and cultivated endemic Sideritis species. Advances in Environmental Biology 222-227.
17. Güner, A., Aslan, S., Ekim, T., Vural, M. ve Babaç, M. T. (2012). Türkiye Bitkileri Listesi (Damarlı Bitkiler). Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi ve Flora Araştırmaları Derneği Yayını. İstanbul.
18. Güner, A. ve Ekim, I. (edlr.). (2014). Resimli Türkiye Florası 1. NGBB Yayınları. Flora dizisi 2, Flora Araştırmaları Derneği ve Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Istanbul.
19. Güner, A., Kandemir, A., Menemen, Y., Yıldırım, H., Aslan, S., Ekşi, G., Güner, I. ve Çimen, A.Ö. (edlr.). (2018). Resimli Türkiye Florası 2. ANG Vakfı Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Yayınları. İstanbul.
20. Green, C. (1992). An overview of production and supply trends in the U.S. specialty vegetable market. ActaHorticulture 318: 41-45.
21. Jman Redzic, S. (2006). Wild edible plants and their traditional use inthe human nutrition in Bosnia Herzegovina. Ecol Food Nutr 45 (3): 189-232.
22. Karakaya, S., Polat, A., Aksakal, Ö., Sümbüllü, Y. Z. ve İncekara, Ü. (2019). Plants used in traditional medicine and other uses in South of Erzurum (Turkey): An ethnobotanical study. Ethnobotany Research and Applications 18: 1-18.
23. Kargıoğlu, M., Cenkçi, S., Serteser, A., Evliyaoğlu, N., Konuk, M., Kök, M.Ş. ve Bağcı, Y., (2008). An Ethnobotanical Survey of Inner-West Anatolia, Turkey. Human Ecology 36: 763-777.
24. Kaya, Ö.F., Dağlı. M. ve Çelik, HT. (2019). An ethnobotanical research in Şanlıurfa central district and attached Villages (Turkey). Indian J Tradit Know 19 (1): 7-23.
25. Kordalı, Ş., Bozhüyük, A.U., Beyzi, E., Güneş, A., ve Turan, M. (2021). Tıbbi bitki olarak kullanılan Malva sylvestris L. ve Alcea rosea L. türlerinin antioksidant enzim, fenolik madde ve bitki besin element içerikleri. Journal of the Institute of Science and Technology 11(1): 786-794.
26. Korkmaz, M. ve Emriye, K., (2015). Kelkit (Gümüşhane) ilçesinde doğal gıda bitkilerinin geleneksel kullanımları. Biyoloji Bilimleri Araştırma Dergisi 8(2): 31-39.
27. Korkmaz, M. (2024). Traditional uses of wild plants in the villages around esence mountains (Eastern Anatolia-Türkiye). Pak. J. Bot 56(2): 597-610.
28. Koyuncu, O., Yaylaci, O., Öztürk, D., Potoglu Erkara, I., Savaroglu, F., Akcoskun, O. ve Ardıç, M. (2010). Risk categories and ethnobotanical features of the Lamiaceae taxa growing naturally in Osmaneli (Bilecik/Turkey) and environs. Biodicon 3(3): 31-45.
29. Lulekal, E., Asfaw, Z., Kelbessa, E. ve Van Damme, P. (2011). Wildedible plants in Ethiopia: a review on their potential to combatfood insecurity. Africa Focus 24(2): 71-122.
30. Nieto, G. (2017). Biological activities of three essential oils of the Lamiaceae family. Medicines 4(3): 63.
31. Ogle, B.M. ve Grivetti, L.E. (1985). Legacy of the chameleon ediblewild plants in the Kingdom of Swaziland, South Africa.A cultural, ecological, nutritional study. Parts II-IV, speciesavailability and dietary use, analysis by ecological zone. EcolFood Nutr 17: 1-30.
32. Özcan, M., Chalchat, J.C. ve Akgül, A. (2001). Essential oil composition of Turkish mountain tea (Sideritis spp.). Food Chemistry, 75(4): 459-463.
33. Özdemir, E. ve Kültür, Ş. (2017). Wild edible plants of Savaştepe district (Balıkesir, Turkey). Marmara Pharmaceutical Journal 21(3): 578-589.
34. Polunin, O. (1977). Guía de campo de las flores de Europa s.s. 467. Omega, Barcelona.
35. Rattray, R.D. ve Van Wyk, B.E. (2021). The botanical, chemical and ethnobotanical diversity of southern African Lamiaceae. Molecules 26(12): 3712.
36. Sağıroğlu, M., Aydın, D. (2024). Cumalıkızık ve Çevresinde (Bursa) Etnobotanik Bir Araştırma. Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen Ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 24(4), 758-772.
37. Selvi, S., Polat, R., Çakilcioğlu, U., Celep, F. ve Dirmenci, T. (2022). An ethnobotanical review on medicinal plants of the Lamiaceae family in Turkey. Tr. J. Bot. 46(4): 283-332.
38. Samant, S.S. ve Dhar, U. (1997). Diversity, endemism and economicpotential of wild edible plants of Indian Himalaya, The Int JSustain Dev World Ecol. 4 (3): 179-191.
39. Toussaint-Samat, M. (1991). Historia natural y moral de los alimentos. Alianza Editorial, Madrid.
40. Turan, M., Kordali, S., Zengin, H., Dursun, A. ve Sezen, Y. (2003). Macro and micro mineral content of somewild edible leaves consumed in Eastern Anatolia. Acta Agriculturae Scandinavica, Section B-Plant SoilScience 53(3): 129-137.
41. Ünver, M., Uğulu, I., Durkan, N., Başlar, S. ve Doğan, Y. (2015). Heavy metal contents of Malva sylvestris sold as edible greens in the local markets of Izmir.Ekoloji 24(96):13-25.
42. Üstüner, T. (2022). Kahramanmaraş ilinde gıda olarak tüketilen bitki türlerinin ve kullanım amaçlarının belirlenmesi. Tr. J. Weed Science 25(1): 54-68.
43. Yapar, Y. (2024). Azap Aağı (Türkiye, Erzurum-Horasan) ve çevresinin gıda bitkileri. Bağbahçe Bilim Dergisi 11(1): 87-96.
44. Yeşil, Y., Çelik, M. ve Yılmaz, B. (2019). Wild edible plants in Yeşilli (Mardin-Turkey), a multicultural area. Journal of ethnobiology and ethnomedicine 15: 1-19.
45. Yücel, E., Özel, A.N. ve Şengün, İ.Y. (2013). Kemaliye Erzincan ilçesinde gıda olarak tüketilen bitkiler ve bölgeye has diğer yiyecekler. Biodicon 6(2): 34-44.