Russian Orientalist Botanists and Eastern Anatolia

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 3, 162 - 168, 31.12.2025

Şevket Alp

https://izlik.org/JA87RB23ZL

Öz

This study examines the development of botanical science at the intersection of biological exploration and colonial expansion policies, with a particular focus on Russian orientalist activities in Eastern Anatolia during the 19th and early 20th centuries was examined. Shaped by Russia’s imperial expansion into the Caucasus and Central Asia, "Russian Orientalism" turned the botanical wealth of the East into a subject of strategic and scientific interest. The article explores this process through two historical phases: the Tsarist Period and the Soviet Era. It analyzes the floristic expeditions of Boris K. Schischkin and V. V. Sapojnikov in 1916 during World War I, and later, the scientific explorations led by Pyotr M. Jukovskiy between 1925 and 1927, within the framework of Nikolai I. Vavilov’s theory of the centers of origin of cultivated plants. Jukovskiy collected over 10,000 seed samples across approximately 12,000 km, which were later evaluated in Soviet genetic research institutions to document Anatolia’s agricultural diversity. The study argues that this historically one-sided legacy should now be reinterpreted through a contemporary lens of sustainable scientific development, biodiversity conservation, and the empowerment of local knowledge systems.

Anahtar Kelimeler

Oryantalizim , Biyoçeşitlilik , Bilim ve Sömürgecilik , Floristik Keşifler , Bilim Tarihi

Rus Oryantalist Botanikçiler ve Doğu Anadolu

https://izlik.org/JA87RB23ZL

Öz

Bu çalışma, 19. yüzyılda biyolojik keşiflerle sömürgeci genişleme politikalarının kesişiminde gelişen botanik biliminin, özellikle Rus oryantalist yaklaşımıyla Doğu Anadolu’daki uygulamalarını incelemektedir. Rusya’nın Kafkasya ve Orta Asya’daki imparatorluk yayılımıyla şekillenen “Rus Oryantalizmi”, Doğu’nun bitkisel zenginliğini stratejik ve bilimsel bir ilgi nesnesine dönüştürmüştür. Makale, bu süreci Çarlık Dönemi ve Sovyetler Birliği Dönemi olmak üzere iki tarihsel bağlamda ele almaktadır. Çarlık Döneminde Boris K. Schischkin ve V. V. Sapojnikov’un 1916’daki floristik seferleri; Sovyet döneminde ise N. I. Vavilov’un "tarım bitkilerinin köken merkezleri" teorisi kapsamında öğrencisi P. M. Jukovskiy’nin 1925–1927 arasında Anadolu’da gerçekleştirdiği üç keşif gezisi analiz edilmiştir. Jukovskiy'nin topladığı 10.000’i aşkın tohum örneği, Sovyet gen bankalarında değerlendirilerek Anadolu’nun tarımsal çeşitlilik potansiyelini belgelemiştir. Çalışma, tarihsel olarak tek yönlü bilgi üretimiyle şekillenen bu mirasın günümüzde sürdürülebilir bilimsel gelişim, biyoçeşitlilik koruma ve yerel bilgi sistemlerinin güçlendirilmesi bağlamında yeniden tanımlanması gerektiğini savunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Oryantalizim , Biyoçeşitlilik , Bilim ve Sömürgecilik , Floristik Keşifler , Bilim Tarihi

Etik Beyan

Bu çalışma, etik kurul izni gerektiren herhangi bir insan veya hayvan deneyi içermemektedir. Çalışmada, bilimsel araştırma ve yayın etiği kurallarına uyulmuştur.

Kaynakça

• Albov, N. (1895). Prodromus Florae Colchicae, s.s. 290. Tiflis, Zheneva.
• Baytop, A. (2009). Walter Siehe’nin (1859–1928). Anadolu bitkileri koleksiyonu. Osmanlı Bilimi Araştırmaları 10(2): 97–102.
• Bieberstein, F. A. M. von. (1808–1819). Flora Taurico-Caucasica. Charkow: Typis Academicis.
• Bilici, F. (2002). Napolyon’un Mısır’ı İşgali ve Osmanlı–Fransız Savaşı (1798–1802): Orta Doğu’nun Dönüm Noktası. Ege Yayınları, İstanbul.
• Brockway, L. H. (1979). Science and Colonial Expansion: The Role of the British Royal Botanic Gardens. Academic Press, New York.
• Buxbaum, J. C. (1728). Plantarum Minus Cognitarum Centuria I [-V], Complectens Plantas Circa Byzantium & in Oriente Observatats (İstanbul, Anadolu, Ermenistan ve Doğu Kafkasya seyahat notları) per JC Buxbaum, 1. Typographia Academiae (St. Petersburg Bilimler Akademisi Matbaası), Petersburg.
• Cittadino, E. (2018). Botany. Şu eserde: Bowler, P. J. ve Pickstone, J. V. (edlr.). The modern biological and earth sciences 6: 225-242. Cambridge Univ. Press, Cambridge.
• Cooper, F. ve Stoler, A. L. (1997). Tensions of Empire: Colonial cultures in a bourgeois world. University of California Press, Oakland, CA.
• Drayton, R. (2000). Nature’s Government: Science, İmperial Britain, and the ‘Improvement’ Of The World. Yale University Press, New Haven, CT.
• Elliott, B. (2004). The Royal Horticultural Society: 1804–2004. Royal Horticultural Society, London.
• Goncharov, N. P. (2013). Nikolai I. Vavilov’s scientific expeditions and their significance for the development of plant genetic resources. Vavilov Journal of Genetics and Breeding 17(1): 8–20. https://doi.org/10.18699/VJ13.008
• Gün, D. (2014). Bilimsel gelişmenin temelindeki Doğu–Batı etkileşimi. Memleket Siyaset Yönetim (MSY) 9(22): 263–293.
• Jersild, A. (2002). Orientalism and Empire: North Caucasus Mountain Peoples and the Georgian Frontier, 1845–1917. McGill Queen’s University Press, Montreal.
• Jukovskiy, P. M. (1933). Zemledel’cheskaya Turtsiya (Asya Kısmı – Anadolu). Sovet Tarım Yayınları, Moskova. Kılıç, Ü. (2021). Oryantalizm ve Doğu. Düşünce Dünyasında Türkiz 12(60): 11–25.
• Knight, N. (2000). Science, Empire, and Nationality in the Russian Empire. Şu eserde: Norton Wise, M. (ed.). The Values of Precision s. 355–372. Princeton University Press, USA.
• Koelz, W. (1954). The travels of Johann Christian Buxbaum in Turkey and the Near East. The Journal of the Society for the Bibliography of Natural History 3(1): 1–10.
• Köse, M. (2019). Osmanlı Devleti’nde modern botanik (nebatat) faaliyetleri ve Osmanlı coğrafyasını gezen Avrupalı oryantalist botanikçiler (1839–1923). Sosyal ve Kültürel Araştırmalar Dergisi (SKAD) 1(1): 107–127.
• Köse, M. ve Küçük, M. (2015). Oryantalizm ve “öteki” algısı. Sosyal ve Kültürel Araştırmalar Dergisi (SKAD) 1(1): 107–127.
• Kuznet︠s︡ov, N. I. (1901). Flora Caucasica Critica: Materīaly dli︠a︡ flory Kavkaza: kriticheskoe sistematichesko-geograficheskoe isslʹedovanīe 4. Tip. K. Mattisena.
• Lightman, B. (ed.). (1997). Victorian Science in Context. University of Chicago Press, Chicago.
• Morrison, A. (2008). Russian Rule in Samarkand 1868–1910: A Comparison with British India. Oxford University Press, Oxford.
• Morrison, A. (2009). Russian Rule in Samarkand 1868–1910: A Comparison with British India. Oxford University Press, Oxford.
• Nakhutsrishvili, G. (2013). The Vegetation of Georgia (South Caucasus). Springer, Verlag, Berlin.
• Offerhaus, A., van Andel, T., Stefanaki, A., Porck, H., Kardinaal, A. ve Bertin, A. (2024). The D’Oignies Herbarium: Contents and origins of an early 18th-Century Dutch Plant Collection in the Netherlands (hakem değerlendirmesinden geçmemiş, ön basım). “https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-4510124/v1>, er. tar. 11.07.2025”.
• Öztürk, M. (2017). Alexandre Jaba ve onun el yazmaları koleksiyonundaki Türkçe eserler. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 10(49): 41–49.
• Rajan, K. S. (2006). Biocapital: The Constitution of Postgenomic Life. Duke University Press, Durham, USA.
• Said, E. W. (1978). Orientalism. Pantheon Books, New York.
• Schiebinger, L. (2004). Plants and empire: Colonial bioprospecting in the Atlantic world. Harvard University Press, MA., USA.
• Schiebinger, L. ve Swan, C. (edlr.). (2005). Colonial Botany: Science, Commerce, and Politics in the Early Modern World. Philadelphia Unv. Pennsylvania Press, Philadelphia.
• Sennikov, A. N. (2021). Botanical expeditions of Boris K. Schischkin and Vasily V. Sapozhnikov in Turkey,"Annales Botanici Fennici 58(1-3): 171-180.
• Seregin, A. P., Stepanov, N. V., Geltman, D. V. ve Gubanov, I. A. (2020). Vascular plant collections of the Komarov Botanical Institute (LE), Russia: A dataset. Biodiversity Data Journal 8: e56959. https://doi.org/10.3897/BDJ.8.e56959
• Tchihatchef, P. de. (2021). Küçük Asya: Klein Asien (T. Havzoğlu, Çev.; Y. Çiftçi ve E. Ö. Sümer, düzeltme ve yayına haz.). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. (Orijinal eser 1887’de yayımlanmıştır), İstanbul.
• Tolz, V. (2011). Russia's Own Orient: The Politics of Identity and Oriental Studies in the Late Imperial and Early Soviet Periods. Oxford Univ. Press, Oxford.
• Topsakal, İ. (2016). Tarihi süreçte Rusya–Türkiye ilişkileri. Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi 3: 33–53.
• Tsing, A. L. (2005). Friction: An ethnography of global connection. Princeton University Press, NJ, USA.
• Zohary, M. (1973). Geobotanical foundations of the Middle East. Gustav Fischer Verlag, Stuttgart.