Arkeobotanik Literatürde Bağcılığın İzlerinin Bibliyometrik Analizi

Öz

Bağcılık, antik toplumların ekonomik, kültürel ve sosyal yapılarında merkezi bir rol oynamış olup, bu durum arkeolojik ve arkeobotanik verilerle açıkça ortaya konulmaktadır. Bu çalışma, bağcılık ve arkeolojinin kesişiminde yer alan bilimsel literatürün gelişimini, tematik yönelimlerini ve iş birliği yapısını bibliyometrik bir yaklaşımla değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Scopus veri tabanında 1987–2025 yılları arasında yayımlanan toplam 263 çalışma, VOSviewer ve R ortamında kullanılan Bibliometrix paketi aracılığıyla analiz edilmiştir. Analizler; yazar iş birlikleri, kurumlar, ülke katkıları ve anahtar kelime eğilimleri üzerine odaklanmıştır. Bibliyometrik analiz, Montpellier Üniversitesi merkezli araştırma ağlarının arkeobotanik, geometrik morfometri ve antik DNA temelli yaklaşımlar aracılığıyla Güney Avrupa, Akdeniz ve Kafkasya odaklı antik bağcılık çalışmalarında belirleyici bir rol üstlendiğini göstermektedir. Fransa, İtalya, İspanya ve Amerika Birleşik Devletleri, alanın önde gelen ülkeleri olarak öne çıkarken, Montpellier Üniversitesi önemli bir araştırma merkezi konumundadır. Anahtar kelime ve ortak yazarlık analizleri, araştırma odağının, geleneksel tanımlayıcı çalışmalardan, disiplinlerarası, genetik ve iklim temelli yaklaşımlara doğru kaydığını göstermektedir. Sonuç olarak, antik bağcılık araştırmaları, giderek artan uluslararası iş birliği ve metodolojik çeşitlilik ile daha bütüncül bir çerçevede ele alınmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Bibliyometrik Analiz
• Arkeobotanik
• Antik Bağcılık
• Antik DNA

A Bibliographic Analysis of the Traces of Viticulture in Archaeobotanical Literature

Öz

Viticulture has played a central role in the economic, cultural, and social structures of ancient societies, as clearly demonstrated by archaeological and archaeobotanical data. This study aimed to evaluate the development of scientific literature at the intersection of viticulture and archaeology, its thematic orientations, and its collaborative structure using a bibliometric approach. A total of 263 studies published in the Scopus database between 1987 and 2025 were analyzed using the Bibliometrix package in the VOSviewer and R environments. The analyses focused on author collaborations, institutions, country contributions and keyword trends. Bibliometric analysis shows that Montpellier University-centered research networks have played a decisive role in ancient viticulture studies focused on Southern Europe, the Mediterranean, and the Caucasus through archaeobotany, geometric morphometry, and ancient DNA-based approaches. France, Italy, Spain, and the United States stand out as leading countries in the field, with the University of Montpellier occupying a position as a major research center. Keyword and co-authorship analyses indicated a shift in the research focus from traditional descriptive studies to interdisciplinary, genetic, and climate-based approaches. Consequently, ancient viticulture research is being addressed within a more comprehensive framework owing to increasing international collaboration and methodological diversity.

Anahtar Kelimeler

• Bibliometric Analysis
• Archaeobotany
• Ancient Viticulture
• Ancient DNA

Kaynakça

1. Arruda, H., Silva, E. R., Lessa, M., Proença Jr, D. & Bartholo, R. (2022). VOSviewer and bibliometrix, J. Med. Libr. Assoc. JMLA, 110(3), 392.
2. Beukers, M. & Hondelink, M. (2025). Grape (Vitis vinifera) use in the early modern Low Countries, a tentative combination of aDNA-analysis and historical sources Veg. Hist. Archaeobot., 1–15.
3. Bouby, L. & Marinval, P. (2001). La vigne et les débuts de la viticulture en France: apports de l’archéobotanique, Gallia, 13–28.
4. Bouby, L., Figueiral, I., Bouchette, A., Rovira, N., Ivorra, S., Lacombe, T., & Terral, J. F. (2013). Bioarchaeological insights into the process of domestication of grapevine (Vitis vinifera L.) during Roman times in Southern France. PLoS One, 8(5), e63195.
5. Bouby, L., Bonhomme, V., Cabanis, M., Durand, F., Figueiral, I., Flottes, L. & Tillier, M. (2022). Talkin’about a revolution. Changes and continuities in fruit use in southern France from Neolithic to Roman times using archaeobotanical data (ca. 5,800 BCE–500 CE). Frontiers in plant science, 13, 719406.
6. Breglia, F., Bouby, L., Wales, N., Ivorra, S. & Fiorentino, G. (2023). Disentangling the origins of viticulture in the western Mediterranean, Sci. Rep., 13(1), 17284.
7. Brión, A. T. & Castiñeira, J. R. (2021). Evidencias arqueobotánicas para una historia del consumo y producción de vino en el Noroeste ibérico, SPAL Rev. Prehist. y Arqueol. la Univ. Sevilla. 30, 165–195.
8. Di Cecco, V., Manzi, A., Zulli, C., Di Musciano, M., D’Archivio, A. A., Di Santo, M., & Di Martino, L. (2024). Study of Grapevine (Vitis vinifera L.) Seed Morphometry and Comparison with Archaeological Remains in Central Apennines. Seeds, 3(3), 311-323.

9. Estreicher, S. K. (2017). The beginning of wine and viticulture, Phys. status solidi c, 14(7).
10. Goren-Inbar, N., Alperson, N., Kislev, M. E., Simchoni, O., Melamed, Y., Ben-Nun, A., & Werker, E. (2004). Evidence of hominin control of fire at Gesher Benot Yaaqov, Israel. Science, 304(5671), 725-727.
11. Harutyunyan M. & Malfeito-Ferreira, M. (2022). The rise of wine among ancient civilizations across the Mediterranean basin, Heritage, 5(2) 788–812.
12. Hippokrates (2018). Hippokrates Külliyatı. Çev, Nur Nirvan. İstanbul, Pinhan Yayınları.
13. Karabulut, B. & Akyürek, S. (2022). Bağcılık Ve Turizm Kapsamında Yapılan Çalışmaların Bibliyometrik Analizi.
14. Kasaroğlu, K., Akdeniz, A., Toktaş, Y., Eris, T. & Kömürcü, S. (2021). Ulusal Alanyazinda Şarap Turizminin Değerlendirilmesi Ve Türkiye Şarap Turizminde Yeni Bir Ürün Olarak Bağ Rotalari, Urla Bağ Yolu Örnek Olay Incelemesi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilim. Fakültesi Derg., 6(12), 172–194.
15. Kavak, S. (2024). Tatarlı Höyük 2023 yılı arkeobotanik çalışmaları. Arkeometri Sonuçları Toplantısı.
16. Kavak, H. & T., Çakan, S. & A.U. Türkcan ( 2024). Kanlıtaş Höyük Erken Kalkolitik Dönem Arkeobotanik Sonuçları. Arkeometri Sonuçları Toplantısı, 37.
17. Laflı, E. (2017). Antik Helen ve Roma dönemlerinde Anadolu’da bağcılık ve şarapçılık, Üzümün Akdeniz’deki Yolculuğu Konf. Bildir. (Edit. Ertekin Akpınar Ekrem Tükenmez). İzmir Dinç Ofset Matbaa, 19–56.
18. McGovern, P. E., Zhang, J., Tang, J., Zhang, Z., Hall, G. R., Moreau, R. A., & Wang, C. (2004). Fermented beverages of pre-and proto-historic China. Proceedings of the National Academy of Sciences, 101(51), 17593-17598.
19. McGovern, P. E. (2013). Ancient wine: the search for the origins of viniculture. Princeton University Press.
20. Öz, E. (2011). Kültepe tabletlerine göre Asur ticaret kolonileri döneminde Anadolu’da üzüm yetiştiriciliği ve bağcılık, Gazi Akad. Bakış, 09, 285–294.
21. Pagnoux, C., Bouby, L., Valamoti, S. M., Bonhomme, V., Ivorra, S., Gkatzogia, E., ... & Terral, J. F. (2021). Local domestication or diffusion? Insights into viticulture in Greece from Neolithic to Archaic times, using geometric morphometric analyses of archaeological grape seeds. Journal of Archaeological Science, 125, 105263.
22. Petelca, O., Pătrăuceanu, C.-C. & Beșliu, I. & Garbuz, V. (2022). Influence of the wine sector on tourism development, Ann. Univ. Oradea. Econ. Sci., 31(1).
23. Prados Martínez, F. (2011). La producción vinícola en el mundo fenicio-púnico, apuntes sobre cultivo de la vid y consumo del vino a través de las fuentes arqueológicas y literarias.
24. Pranckutė, R. (2021). Web of Science (WoS) and Scopus, The titans of bibliographic information in today’s academic world Publications, 9(1), 12.
25. Sanchez-Garcia, E., Martinez-Falco, J., Marco-Lajara, B. & Georgantzis, N. (2024). Value creation in the wine industry—a bibliometric analysis, Eur. Food Res. Technol., 250(4), 1135–1148.
26. Sarpaki, A. (2012). Re-visiting the visibility of the grape, grape products, by-products and some insights of its organization from the Prehistoric Aegean, as guided by New Evidence from Monastiraki, Crete, Interdiscip. Archaeol. Sci. Archaeol., 2012, 211–220.
27. Stefanis, C., Giorgi, E., Tselemponis, G., Voidarou, C., Skoufos, I., Tzora, A. & Bezirtzoglou, E. (2023). Terroir in view of bibliometrics. Stats, 6(4), 956-979.
28. Strabon (2009). Antik Anadolu Coğrafyası Kitap, XII-XIII-XIV. Çev, Adnan Pekman. İstanbul, Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
29. Terral, J.-F. & Bouby, L. (2013). Domestication de la vigne (Vitis vinifera L.) et origines de cépages en France, apport de l’archéobiologie Food Hist., 11(2), 11–25.
30. Ucchesu, M., Ivorra, S., Bonhomme, V., Pastor, T., Aranguren, B., Bacchetta, G. & Bouby, L. (2025). Tracing the emergence of domesticated grapevine in Italy. Plos one, 20(4), e0321653.
31. Valera, J., Matilla-Seiquer, G., Obón, C., Alcaraz, F. & Rivera, D. (2023). Grapevine in the ancient upper Euphrates, Horticultural implications of a Bayesian morphometric study of archaeological seeds Horticulturae, 9(7), 803.