MESLEK HASTALIĞI OLGUSUNUN DÜNDEN BUGÜNE GÖRÜNÜMÜ

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 2, 220 - 244, 29.12.2025

Atanur Karaahmetoğlu

Öz

İnsanlığın kendini bir başkasının hizmetine adadığı günden itibaren işin ve çalışma koşullarının olumsuz etkileri gün yüzüne çıkmaya başlamıştır. İlk dönemlerde bu olumsuz etkilerin çalışma ve çalışma koşullarından kaynaklandığı fark edilmese de ilerleyen yıllarda insanlığın gelişmesiyle birlikte bu farkındalık ortaya çıkmaya başlamıştır. Ancak meslek hastalıklarının tam olarak tanımlandığı ve neden-sonuç ilişkilerinin kurulduğu dönem sanayileşme dönemidir. Yapılan çalışmalar ile sanayileşme döneminde ortaya çıkan hastalıklar arasındaki bağlantı araştırılmış, böyle bir bağlantı varsa bunun meslek hastalığı olması gerektiği belirtilerek meslek hastalıklarının nedenleri ve sonuçları üzerinde durulmuştur.
Bu çalışma sanayileşme döneminden günümüze meslek hastalıklarının nedenlerini ve sonuçlarını kapsamaktadır. Literatürde meslek hastalıklarının nedenlerini ve sonuçlarını araştıran çalışmalar bulunmaktadır. Ancak bu çalışmalar sanayileşme döneminde meslek hastalıklarının görünümü ile günümüzde meslek hastalıklarının görünümünü kıyaslamak yerine daha ziyade günümüzde meslek hastalıklarının neden ve sonuçlarını ele almaktadır. Bu çalışmada meslek hastalıklarına yönelik böyle bir kıyaslama yapılarak meslek hastalıklarının nedenlerinin ve sonuçlarının daha iyi anlaşılması amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Meslek Hastalığı , Sanayileşme Dönemi , Emare , Tespit.

THE OUTLOOK OF OCCUPATIONAL DISEASE FROM PAST TO TODAY

Öz

From the day a person devoted herself/himself to the service of another, the negative effects of work and working conditions began to come to light. Although it was not realized that these negative effects were caused by work and working conditions in the early periods, this awareness began to emerge with the development of humanity in the future. However, the period when occupational diseases were truly defined and cause-effect relationships were established was the period of industrialization. The connection between the work done and the diseases that occurred during the industrialization period was investigated, it was stated that if there was such a connection, it must be an occupational disease, and the causes and consequences of occupational diseases were emphasized. This study covers the causes and consequences of occupational diseases from the industrialization period to the present. There are studies in the literature investigating the causes and consequences of occupational disease However, instead of comparing the appearance of occupational diseases during the industrialization period with the appearance of occupational diseases today, these studies rather address the causes and consequences of occupational diseases today.
In this study, it is aimed to better understand the causes and consequences of occupational diseases by making such a comparison for occupational disease

Anahtar Kelimeler

Occupational Disease , Industrialization Period , Emara , Detection.

Kaynakça

• Akpınar T. (2017). İş sağlığı ve iş güvenliği. (3. bs.). Ankara: Ekin Yayınları.
• Akyiğit E. (2024). İş hukuku. (15. bs.). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Alper Y., & Kılkış İ. (2017). İş ve sosyal güvenlik hukuku. Bursa: Dora Yayıncılık.
• Arıcı K. (2015). Türk sosyal güvenlik hukuku. Ankara: Gazi Kitabevi.
• Arslan İ. H. (2024). Bireylerin meslek hastalıkları farkındalık düzeyinin belirlenmesi için bir ölçek geliştirme çalışması: Üniversite Öğrencileri Üzerine Bir Alan Araştırması. OHS Academy, 7(1), 1-15.
• Aslanköylü R. (2013). Sosyal sigortalar ve genel sağlık sigortası kanunu şerhi cilt ı. Ankara: Bilge Yayınevi.
• Aydos H. (2014). Türkiye'de sosyal güvenliğin gelişimi ve bazı ülke uygulamalarının karşılaştırmalı analizi. Yayınlanmamış Uzmanlık Tezi. T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. Ankara.
• Baybora D. (2013). Sosyal güvenlik hukuku hakkında genel bilgiler ve ülkemizde sosyal güvenlik hizmetlerinin kurumsal yapısı. Ed. Gerek N., & Kocabaş F. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
• Baycık G. (2006). İş hukuku ve sosyal güvenlik hukuku açısından maden işçileri. Ankara: Yetkin Yayınları. Çağlayan Ç. (2015). Meslek hastalıkları rehberi. İstanbul: Birleşik Metal İş Yayınları.
• Çelik N., Caniklioğlu N., Canbolat T., & Özkaraca E. (2023). İş hukuku dersleri. (36. bs.). İstanbul: Beta Yayıncılık.
• Çiçekler A. N. (2010). Sanayi devrimi döneminde ingiltere'de çalışma koşulları: charles dıckens romanlarından yansımalar. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
• ÇSGB. (2025) "Tarihçe" https://dergipark.org.tr/tr/journal/2109/article/1729967/author/ messages (Erişim: 25.08.2025).
• Demir D., & Tumen Özdil N. F. (2019). Döküm işlerinde meslek hastalıklarının yıllara göre dağılımının incelenmesi. Çukurova 3. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Kongresi.
• Demicioğlu M., Korkmaz D., & Kaplan H. A. (2020). Sorularla iş sağlığı ve güvenliği hukuku. (2. bs.). İstanbul: Beta Yayıncılık.
• Ekmekçi Ö., Köme Akpulat A., & Ladün Akdeniz A. (2022). İş sağlığı ve güvenliği hukuku. (2. bs.). İstanbul: On İki Levha Yayıncılık.
• Gerek N. (2011). İş sağlığı ve güvenliği. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayını.
• Günay C İ. (2020). İş ve sosyal güvenlik hukuku dersleri. Ankara: Yetkin Yayınevi.
• Güntürk M. (2021). İyonlaştırıcı radyasyon kaynakları ile çalışan sağlık personelinde iş sağlığı ve iş güvenliği ile radyasyon bilgi ve farkındalığının ölçülmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
• Güzel A., Okur A. R., & Caniklioğlu N. (2021). Sosyal güvenlik hukuku. İstanbul: Beta Yayıncılık.
• Ilıman E. (2015). Türkiye'de meslek hastalıkları. Uluslararası Sağlık Yönetimi ve Stratejileri Dergisi, 1(1), 21-36.
• ILO (2025). "Diagnostic and exposure criteria for occupational diseases - Guidance notes for diagnosis and prevention of the diseases in the ILO List of Occupational Diseases (revised 2010)" https://www.ilo.org/publications/diagnostic-and-exposure-criteria-occupational-diseases-guidance-notes-0. (Erişim: 06.09.2025).
• İleri T. (2013). Cumhuriyetin ilk yıllarında maden işçilerinin çalışma hayatına ilişkin yapılan düzenlemeler. International Journal of Social Science, 6 (2), 1449-1467.
• İnciroğlu L. (2019). İş sağlığı ve güvenliğinde çalışan ve işverenin hukuki ve cezai sorumlulukları. (3. bs.). İstanbul: Legal Yayıncılık.
• Karadurdu B. (2017). İşverenin koruma ve gözetme borcu. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kırıkkale Üniversitesi, Kırıkkale.
• Karadeniz O. (2012). Dünya’da ve türkiye’de iş kazaları ve meslek hastalıkları ve sosyal koruma yetersizliği. Çalışma ve Toplum, 3 (34), 15-73.
• Korkusuz M. R., & Uğur S. (2015). Sosyal güvenlik hukuku. Bursa: Ekin Yayınevi.
• Korkmaz F., & Alp N. S. (2019). Bireysel iş hukuku. (4. bs.). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Kurt R. (2015). Herkes için iş sağlığı ve güvenliği rehberi. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Ladün Akdeniz A. (2015). Meslek hastalığı kavramı üzerine. İstanbul: Beta Yayıncılık.
• Marmara Coşan M. M. (2017). Sosyal güvenlik sistemimizde iş kazası ve meslek hastalığı kavramı ve işverenin hukuki sorumluluğu. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Ticaret Üniversitesi, İstanbul.
• Mutlu G. (2023). Antik çağ batı anadolu toplumlarında iskelet rahatsızlıkları üzerine bir değerlendirme. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 10(1), 410-437.
• Özveri M. (2015a). İşçi sağlığı iş güvenliği ve iş cinayetleri. İstanbul: Birleşik Metal-İş Yayını.
• Özveri M. (2018b). Türkiye’de meslek hastalıkları alanında yaşanan hukuki açmazlar. Çalışma ve Toplum, 57 (2), 749-786.
• Mermi E. (2022). Sosyalizm deneyimlerinde meslek hastalıklarına yaklaşım, Madde, Diyalektik ve Toplum, 5 (1), 56-62.
• Selek H. S. (2018). İş sağlığı ve güvenliği (İSG) temel konular. (2. bs.). Ankara; Seçkin Yayıncılık.
• SGK (2025). "Meslek Hastalığı" https://www.sgk.gov.tr/Content/Post/a4b7b555-198f-41e4-a020-fa52276bda37/Meslek-Hastaligi-2025-02-27-10-32-29 (Erişim: 07.09.2025).
• Songur L., & Songur G. (2018). Ekonomik büyümede iş kazası ve meslek hastalıklarının önemi ve sosyal tarafların sorumlulukları. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, 0 (68), 43-55.
• Sümer H. H. (2024). İş sağlığı ve güvenliği hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Şakar M. (2021). İş hukuku ve sosyal güvenlik hukuku. İstanbul: Beta Yayıncılık.
• Şamiloğlu E. (2008) Türk sosyal güvenlik hukukunda iş kazası ve meslek hastalıkları sigortası. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Sakarya.
• Şen M. (2011). İş sağlığı ve güvenliği kavramı tarihsel gelişim ve dayanakları. MÜHFD, 4 (1), 117-142.
• Şenol S., Barlas B., & Özdemir Y. H. (2020). Türkiye'de meslek hastalıkları ve tersaneler. Journal of Humanities and Tourism Research, 10 (1), 59-72.
• T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim ve Araştırma Merkezi. (2013). Meslek hastalıkları. Ankara: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı.
• Topaloğlu S., & Çınkı F, (2014). İş kazası ve meslek hastalığı haklar yardımlar yükümlülükler tazminat ve ceza sorumlulukları. Ankara.
• Tuncay A. C., & Ekmekçi Ö, (2021). Sosyal güvenlik hukuku dersleri. İstanbul: Beta Yayıncılık.
• Türk M. vd. (2023). Bir üniversite hastanesi meslek hastalıkları polikliniğinin altı yıllık deneyimi. Ege Tıp Dergisi, 62(2), 211-223.
• Vehid S. (1995). İşyeri gürültüsünün kan basıncı üzerine etkisi. Yayınlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
• WHO (2025). "Occupational Helth" https://www.who.int/health-topics/occupational-health (Erişim: 07.09.2025). Yamakoğlu E. (2016). İşverenin işyeri hekimi iş güvenliği uzmanı çalıştırma yükümlülüğü. Ankara: Seçkin Yayıncılık. Yılmaz F. (2013). 6331 sayılı iş sağlığı ve güvenliği kanununda önleyici yaklaşım ve işverenin yükümlülükleri. TÜHİS İş Hukuku ve İktisat Dergisi, 24 (6) / 25 (1-2), 44-69. Yorgun S. (2013). Sosyal politika açısından 6356 sayılı sendikalar ve toplu iş sözleşmesi kanunu. Çalışma ve Toplum, 39 (4), 357-379.