Derleme

Gıda Hazırlama Ve Pişirme İşlemlerinin Biyoaktif Bileşikler Üzerine Etkisi

Cilt: 3 Sayı: 3 9 Nisan 2025
PDF İndir
EN TR

Gıda Hazırlama Ve Pişirme İşlemlerinin Biyoaktif Bileşikler Üzerine Etkisi

Öz

Biyoaktif bileşikler, bitkisel gıdalarda bulunan ve sağlığa olumlu etkileri olan doğal maddelerdir. Meyve, sebze, kuruyemiş, tohum ve baklagiller gibi bitkisel kaynaklar, bu bileşikler açısından zengin olup, kronik hastalıkların önlenmesinde önemli bir rol oynayabilir. Bu makalenin amacı, gıda işleme tekniklerinin biyoaktif bileşikler üzerindeki etkilerini incelemektir. Özellikle, gıda işleme süreçlerinin antioksidan kapasite, fenolik bileşik içeriği ve biyoerişilebilirlik gibi önemli biyolojik özellikleri nasıl etkilediği araştırılmaktadır. Çalışma, gıda işleme tekniklerinin optimize edilmesi yoluyla daha besleyici ve sağlığa faydalı gıdaların üretilmesine katkı sağlamayı hedeflemektedir. Gıda işleme yöntemlerinin, biyoaktif bileşiklerin biyoyararlanımını ve biyoerişimini artırıcı ya da azaltıcı etkileri bulunmaktadır. Bu süreçler, gıdanın yapısal matrisini değiştirerek, bileşiklerin salınımını ve emilim hızını etkileyebilir. Pişirme yöntemlerinin (örneğin kaynatma, haşlama, kavurma, buharda pişirme, mikrodalga) biyoaktif bileşikler üzerindeki etkisi, bu bileşiklerin stabilitesini, antioksidan kapasitesini ve fenolik içeriğini önemli ölçüde değiştirebilir. Kaynatma, haşlama ve kavurma gibi pişirme yöntemleri, bazı fitokimyasalların ve antioksidanların kaybına neden olabilse de, belirli koşullarda bileşiklerin daha fazla salınımını sağlayarak biyoerişimini artırabilir. Bu konuda yapılan çalışmalar, özellikle buharda pişirme gibi yöntemlerin antioksidan özellikleri koruma potansiyeline sahip olduğunu göstermektedir. Mikrodalga ve buharda pişirme gibi yöntemlerin, sebzelerin fenolik içeriği ve antioksidan aktivitesi üzerindeki olumlu etkileri, diğer yöntemlerle karşılaştırıldığında genellikle daha belirgindir. Bununla birlikte, ızgara ve fırında pişirme teknikleri, sebzelerde en yüksek fenolik içerik düzeylerine ulaşılmasını sağlamaktadır. Buna karşın, suda kaynatma yönteminin, suya çözünebilen biyoaktif bileşiklerin önemli miktarda kaybına neden olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, gıda işleme tekniklerinin biyoaktif bileşikler ve antioksidan aktivite üzerindeki etkileri hakkında elde edilen veriler, daha sağlıklı gıdalar üretmek için bu tekniklerin optimize edilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Gelecekteki çalışmalar, farklı sebzeler ve işleme teknikleri arasında yapılacak karşılaştırmalı analizlerle bu bulguların daha kapsamlı bir şekilde ele alınmasını sağlamalıdır. Aynı zamanda, gıda bileşenlerinin biyoerişimi ve biyoyararlanımı üzerinde işleme tekniklerinin etkilerini derinlemesine incelemek, besin değerinin korunmasına yönelik stratejilerin geliştirilmesine katkı sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. 1. Ashwell M. Concepts of Functional Foods – ILSI Europe [Internet]. 2002 [a.yer 26 Kasım 2024]. Erişim adresi: https://ilsi.eu/publication/concepts-of-functional-foods/
  2. 2. Guaadaoui A, Benaicha S, Elmajdoub N, Bellaoui M, Hamal A. What is a bioactive compound? A combined definition for a preliminary consensus. Int J Nutr Food Sci. 2014;3(3):174.
  3. 3. Borek C. Dietary Antioxidants and Human Cancer. J Restor Med. 2017;6(1):53-61.
  4. 4. Verghese M, Willis S, Boateng J, Gomaa A, Kaur R. Effect of food processing on antioxidant Potential, availability, and bioavailability. Annu Rev Food Sci Technol. 2021;12:307-29.
  5. 5. Ribas-Agustí A, Martín-Belloso O, Soliva-Fortuny R, ElezMartínez P. Food processing strategies to enhance phenolic compounds bioaccessibility and bioavailability in plant-based foods. Crit Rev Food Sci Nutr. 2018;58(15):2531-48.
  6. 6. Parada J, Aguilera J m. Food microstructure affects the bioavailability of several nutrients. J Food Sci. 2007;72(2):21- 32. 7. Gunathilake KDPP, Ranaweera KKDS. Antioxidative properties of 34 green leafy vegetables. J Funct Foods. 2016;26:176-86. 8. Ifie I, Marshall LJ. Food processing and its impact on phenolic constituents in food. Yildiz F, editör. Cogent Food Agric. 2018;4(1):1507782.
  7. 9. Nayak B, Liu RH, Tang J. Effect of processing on phenolic antioxidants of fruits, vegetables, and grains—A review. Crit Rev Food Sci Nutr. 2015;55(7):887-918. 10. Wahyuningsih S, Wulandari L, Wartono MW, Munawaroh H, Ramelan AH. The effect of pH and color stability of anthocyanin on food colorant. IOP Conf Ser Mater Sci Eng. 2017;193(1).
  8. 11. Hornedo-Ortega R, Álvarez-Fernández MA, Cerezo AB, Garcia-Garcia I, Troncoso AM, Garcia-Parrilla MC. Influence of Fermentation Process on the Anthocyanin Composition of Wine and Vinegar Elaborated from Strawberry. J Food Sci. 2017;82(2):364-72.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sağlık Hizmetleri ve Sistemleri (Diğer)

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

9 Nisan 2025

Gönderilme Tarihi

16 Ekim 2024

Kabul Tarihi

6 Aralık 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2024 Cilt: 3 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Çakır, M. A., Karagöz, A., Hırca, F. E., & Doğan, A. (2025). Gıda Hazırlama Ve Pişirme İşlemlerinin Biyoaktif Bileşikler Üzerine Etkisi. Balkan Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(3), 144-163. https://doi.org/10.61830/balkansbd.1568047
AMA
1.Çakır MA, Karagöz A, Hırca FE, Doğan A. Gıda Hazırlama Ve Pişirme İşlemlerinin Biyoaktif Bileşikler Üzerine Etkisi. Balkan Sağlık Bil Derg. 2025;3(3):144-163. doi:10.61830/balkansbd.1568047
Chicago
Çakır, Muhammet Ali, Açelya Karagöz, Fatma Eylül Hırca, ve Aleyna Doğan. 2025. “Gıda Hazırlama Ve Pişirme İşlemlerinin Biyoaktif Bileşikler Üzerine Etkisi”. Balkan Sağlık Bilimleri Dergisi 3 (3): 144-63. https://doi.org/10.61830/balkansbd.1568047.
EndNote
Çakır MA, Karagöz A, Hırca FE, Doğan A (01 Nisan 2025) Gıda Hazırlama Ve Pişirme İşlemlerinin Biyoaktif Bileşikler Üzerine Etkisi. Balkan Sağlık Bilimleri Dergisi 3 3 144–163.
IEEE
[1]M. A. Çakır, A. Karagöz, F. E. Hırca, ve A. Doğan, “Gıda Hazırlama Ve Pişirme İşlemlerinin Biyoaktif Bileşikler Üzerine Etkisi”, Balkan Sağlık Bil Derg, c. 3, sy 3, ss. 144–163, Nis. 2025, doi: 10.61830/balkansbd.1568047.
ISNAD
Çakır, Muhammet Ali - Karagöz, Açelya - Hırca, Fatma Eylül - Doğan, Aleyna. “Gıda Hazırlama Ve Pişirme İşlemlerinin Biyoaktif Bileşikler Üzerine Etkisi”. Balkan Sağlık Bilimleri Dergisi 3/3 (01 Nisan 2025): 144-163. https://doi.org/10.61830/balkansbd.1568047.
JAMA
1.Çakır MA, Karagöz A, Hırca FE, Doğan A. Gıda Hazırlama Ve Pişirme İşlemlerinin Biyoaktif Bileşikler Üzerine Etkisi. Balkan Sağlık Bil Derg. 2025;3:144–163.
MLA
Çakır, Muhammet Ali, vd. “Gıda Hazırlama Ve Pişirme İşlemlerinin Biyoaktif Bileşikler Üzerine Etkisi”. Balkan Sağlık Bilimleri Dergisi, c. 3, sy 3, Nisan 2025, ss. 144-63, doi:10.61830/balkansbd.1568047.
Vancouver
1.Muhammet Ali Çakır, Açelya Karagöz, Fatma Eylül Hırca, Aleyna Doğan. Gıda Hazırlama Ve Pişirme İşlemlerinin Biyoaktif Bileşikler Üzerine Etkisi. Balkan Sağlık Bil Derg. 01 Nisan 2025;3(3):144-63. doi:10.61830/balkansbd.1568047

 CC BY-NC 4.0cc.svg?ref=chooser-v1by.svg?ref=chooser-v1nc.svg?ref=chooser-v1

Balkan Sağlık Bilimleri Dergisi Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.