S. E. Mann’ın “An Historical Albanian-English Dictionary” (1948) Sözlüğündeki Türkçe Alıntılar (Türkizmler)

Öz

Bu çalışmanın amacı, Stuart Edward Mann tarafından 1948 yılında derlenen An Historical Albanian-English Dictionary adlı sözlüğünde yer alan Türkçe kökenli sözcükleri tespit etmek ve incelemektir. Stuart Edward Mann, Arnavut dili ve edebiyatı alanında önemli katkılarda bulunmuş tanınmış bir İngiliz Albanolog olup, söz konusu sözlüğü döneminin en kapsamlı çalışmalarından biri olarak değerlendirilmekte; Arnavut sözlük bilimi ve dil tarihi açısından çifte öneme sahip bulunmaktadır. Bu bağlamda çalışma, Mann’ın sözlüğünü oluştururken yararlandığı kaynakları da incelemeyi hedeflemektedir. Bu makalenin temel konusu, Mann’ın sözlüğünde yer alan Türkçe kökenli sözcüklerin Arnavutça söz varlığındaki kullanım sürekliliğini değerlendirmektir. Söz konusu değerlendirme, Fjalor i gjuhës shqipe (1954) ve Fjalor i gjuhës së sotme shqipe (1980) gibi başlıca sözlükler ile karşılaştırmalı olarak gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, Türkçeden alınmış sözcükler anlam alanlarına göre sınıflandırılarak ele alınmıştır. Son olarak, çalışmada, incelenen sözlüklerde Türkçe kökenli sözcüklerin zaman içerisinde artış mı gösterdiği yoksa azalma mı yaşadığı ortaya konulmakta; bu değişime etki eden olası toplumsal, kültürel ve dilsel faktörler yorumlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Arnavut dili
• sözlük
• Stuart Edward Mann
• anlam alanı
• Türkçe alıntılar (Türkizmler)

Turkish Loanwords Present in S. E. Mann’s Historical Albanian-English Dictionary (1948)

Öz

The aim of this paper is to investigate Turkish loanwords present in the dictionary by Stuart Edward Mann Historical Albanian-English Dictionary (1948). Stuart Edward Mann is a well-known British albanologist, who has contributed both to Albanian literary studies and Albanian linguistics. Mann’s dictionary is the the most comprehensivedictionary published in those yearsand it bears great twofold significance in terms of its contribution to Albanian lexicography and to the Albanian language history. The paper examines and presents numerous sources that Mann exploited to compile his historical bilingual dictionary. In this study, Turkish loanwords found in Mann’s dictionary areclassified according to the most significantsemantic fields. Next, these loanwords arecompared and contrasted to Turkish loanwords present in two successive monolingual Albanian language dictionaries Fjalor i gjuhës shqipe (1954) and Fjalor i gjuhës së sotme shqipe (1980). Finally, the paper determines whether the number of Turkish loanword entries has increased or decreased in the Albanian language dictionaries and seeks to interpret the factors that might have influenced their presence or absence in the forementioned dictionaries.

Anahtar Kelimeler

• Albanian language
• dictionary
• Stuart Edward Mann
• semantic field
• Turkish loanwords

Kaynakça

1. Calvet, L. J. (2021). Lufta e gjuhëve dhe politikat gjuhësore. Tiranë: Berk.
2. Demiraj, Sh. (2004). Rreth huazimeve turke në gjuhën shqipe. Studime Filologjike, 3-4. 19-28.
3. Dervishi Nesimi, I. (2021). Leksiku i gjuhës shqipe deri në mesin e shekullit XX sipas pasqyrimit të tij në Fjalorin Historik shqip-anglisht të Stuart Edwuart Mann-it (1948). Tiranë: Botimet M&B.
4. Dizdari, T. (2005). Fjalor i orientalizmave në gjuhën shqipe. Tiranë.
5. Çabej, E. (1975). Për një shtresim kronologjik të huazimeve turke në gjuhën shqipe. Studime filologjike, 4, 79-86.
6. Fjalor i gjuhës së sotme shqipe. (1980). Akademia e Shkencave e Shqipërisë. Istituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë. Tiranë.
7. Fjalor i gjuhës shqipe. (1954). Akademia e Shkencave e Shqipërisë. Istituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë. Tiranë.
8. Fjalor i gjuhës shqipe. (2006). Akademia e Shkencave e Shqipërisë. Istituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë. Tiranë. Kostallari, A. (1977). Rreth depërtimit të turqizmave në gjuhën shqipe gjatë shekujve XVII-XVIII. Gjurmime albanologjike, VII, 37-51.

9. Kostallari, A. (2016). Studime në fushën e gjuhës letrare kombëtare. II. Tiranë.
10. Kostallari, A. (2017). Çështje të filologjisë shqiptare. IV. Tiranë.
11. Lafe, E. (1993). Vendi i orientalizmave ndër huazimet e shqipes. Studime Filologjike, 1-4, 35-42.
12. Latifi Xhanari, L. (2012). Turqizmat dhe semantika e tyre në fjalorët e shqipes. Tiranë.
13. Latifi Xhanari, L. (2022). Arnavutçadaki Türkçe Alıntılar. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
14. Mann, S. E. (1948). An Historical Albanian-English Dictionary. London.
15. Samara, M. (1995). Zhvillime leksiko-semantike të turqizmve në gjuhën shqipe. Studime Filologjike, 1-4, 61-68.
16. Thomai, J. (2022). Leksikologjia e gjuhës shqipe. Tiranë.
17. Xhuvani, A. (1956). Përpastërtinë e gjuhës shqipe. Studime gjuhësore.