Anlamdan Arzuya: Suzan Romanında Gönderici ve Dolayımlayıcı İlişkisinin Göstergebilimsel ve Mimetik Analizi

Öz

Bu çalışma, Mustafa Karahasan’ın 1956 yılında yayımlanan ve Çağdaş Makedonya Türk edebiyatının ilk romanı olarak kabul edilen Suzan adlı eserini Greimas’ın göstergebilimsel eyleyenler modeli ile Girard’ın mimetik arzu kuramı çerçevesinde çözümlemektedir. Araştırmanın temel amacı, metnin yüzey yapısında yer alan geleneksel kuşak çatışması ve ataerkil baskı unsurlarının derin yapıda nasıl anlamlandırıldığını nesnel bir zeminde ortaya koyar. Analizler neticesinde, anlatının mantıksal matrisini kuran göstergebilimsel yöntemin, karakterlerin eylemlerindeki taklitçi arzuları deşifre eden mimetik teoriyle birbirini tamamladığı görülmüştür. Çalışmanın literatüre sunduğu asıl özgün katkı, göstergebilimdeki gönderici kavramı ile mimetik kuramdaki dolayımlayıcı kavramının işlevsel olarak karşılaştırılmasıdır. Sonuç olarak yapısal bir motivasyon unsuru olan gönderici ile psikososyal bir eyleyen olan dolayımlayıcının sentezlenmesi edebî metin çözümlemeleri için nesnel ve çok disiplinli bir analitik çerçeve sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Suzan
• mimetik arzu
• eyleyenler modeli
• Algirdas Julien Greimas
• René Girard
• Makedonya Türk edebiyatı
• dolayımlayıcı
• göstergebilim

From Meaning to Desire: Semiotic and Mimetic Analysis of the Transmitter and Mediator Relationship in the Novel Suzan

Öz

This study analyzes Mustafa Karahasan's work Suzan, which was published in 1956 and is accepted as the first novel of Contemporary Macedonian Turkish literature, within the framework of Greimas' semiotic actantial model and Girard's mimetic desire theory. The main purpose of the research is to reveal on an objective basis how the traditional generational conflict and patriarchal oppression elements in the surface structure of the text are interpreted in the deep structure. As a result of the analysis, it was seen that the semiotic method, which establishes the logical matrix of the narrative, complements the mimetic theory, which deciphers the imitative desires in the actions of the characters. The main original contribution of the study to the literature is the functional comparison of the concept of sender in semiotics and the concept of mediator in mimetic theory. As a result, the synthesis of the sender, which is a structural motivator, and the mediator, which is a psychosocial agent, offers an objective and multidisciplinary analytical framework for literary text analysis.

Anahtar Kelimeler

• Suzan
• mimetic desire
• actancial model
• Algirdas Julien Greimas
• René Girard
• Macedonian Turkish literature
• mediator
• semiotics

Kaynakça

1. Bedin, C. (2017). Italo Calvino’nun Bir Karı-Kocanın Serüveni Öyküsünün Göstergebilimsel Bir İncelemesi. Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 7(13), 129-140).
2. Civelek, M., Türkay, O. (2020). Göstergebilimin Kuramsal Açıdan İncelenmesine Yönelik Bir Araştırma. Alanya Akademik Bakış, 4(3), 771-787.
3. Engüllü, S. (1997). Mustafa Karahasan. Mustafa İsen-Suat Engüllü (Ed.), Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi (Cilt 7: Makedonya- Yugoslavya [Kosova] Türk Edebiyatı) içinde. T. C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/11312,mustafakarahasanpdf.pdf.
4. Engüllü, S. (2002). Çağdaş Makedonya Türk Edebiyatı’nın Öncülerinden Mustafa Karahasan’ın Edebî Kimliği Üzerine Düşünceler [Önsöz]. M. Karahasan, Suzan içinde (5-27). Birlik Yayınları.
5. Engüllü, S. (2002). Çağdaş Makedonya Türk Edebiyatı’nda Tek Roman Yazarı Mustafa Karahasan’ın İlk Romanı “Suzan”a Dair Bir Değerlendirme [Sonsöz]. M. Karahasan, Suzan içinde (s. 173-182). Birlik Yayınları.
6. Girard, R. (2001). Romantik Yalan ve Romansal Hakikat: Edebi Yapıda Ben ve Öteki. İstanbul: Metis Eleştiri.
7. Greimas, A. J. (1988). Maupassant: The Semiotics of Text: Practical Exercises. John Benjamins Publishing Company.
8. Güdek, O. (2019). Yakup Kadri’nin Kiralık Konak Adlı Romanında Üçgen Arzu. International Journal of Interdisciplinary and Intercultural Art, 4(7), 139-149.

9. İbrahimi, S. M. (2017). Makedonya Türk Edebiyatında Roman ve Hikâye. Knowledge, 20(6), 2715-2719.
10. İsen, M. (2009). Varayım Gideyim Urumeli’ne. İstanbul: Kapı Yayınları.
11. Karabulut, M., Tohumcu, K. (2021). Peyami Safa’nın “Dokuzuncu Hariciye Koğuşu” Romanının René Girard’ın “Üçgen Arzu Modeli”ne Göre İncelenmesi. Uluslararası Beşeri Bilimler ve Sanat Dergisi, 2(2), 1-15.
12. Karahasan, M. (2002). Suzan. Üsküp: Birlik Yayımları.
13. Koçak, O. (2001). Sunuş. R. Girard, Romantik Yalan ve Romansal Hakikat içinde (s. 9-19). Metis Yayınları.
14. Şahin, B. (2023). Kurban ve Öteki: René Girard’da Mimetik Arzu, Şiddet ve Günah Keçisi Mekanizması. Veche, 2(2), 76-88.
15. Şengül, S. (2017). Halit Ziya Uşaklıgil’in Romanlarının René Girard’ın Üçgen Arzu Modeli’ne Göre İncelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
16. Şengül, S. (2024). Halit Ziya Uşaklıgil’in Servet-i Fünûn Dönemi Romanlarında Üçgen Arzu. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 17(46), 817-829.
17. Taşdemir, O., İşeri, K. (2023). Baştankara Öyküsünün Göstergebilimsel Çözümlemesi, Erciyes Akademi, 37(2), 482-496.
18. Yücel, T. (2005). Yapısalcılık. İstanbul: Can Yayınları.