Anlamdan Arzuya: Suzan Romanında Gönderici ve Dolayımlayıcı İlişkisinin Göstergebilimsel ve Mimetik Analizi

Öz

Çağdaş Kuzey Makedonya Türk edebiyatının kurucu ilk roman olan Mustafa Karahasan’n yazdığı Suzan, edebiyat bilimi açısından yalnızca gecikmiş bir azınlık anlatısı değil, aynı zamanda varoluşsal krizlerin kodlandığı derinlikli ve sosyolojik veriler içeren bir romandır. Bu çalışma, eserin yüzey yapısında yer alan görünürdeki geleneksel kuşak çalışması ve ataerkil baskı unsurlarını, Algirdas Julien Greimas’ın göstergebilimsel eyleyenler modeli ile René Girard’ın mimetik arzu kuramını sentezleyerek nesnel bir zeminde çözümlemektedir. Göstergebilimsel yöntem aracılığıyla romanın rasyonel ve sözdizimsel matrisi haritalandırılarak özgür irade ile tutsaklık arasındaki temel karşıtlık saptanmıştır. Eşzamanlı olarak yürütülen mimetik okuma ise karakterlerin güya özerk olan eylemlerinin ardında kibir, züppelik, hınç gibi bulaşıcı arzularla kışkırtıldığını; daima bir ötekinin telkinine dayandığını kanıtlamaktadır. Çalışmanın edebiyat teorisine sunduğu katkı, Greimasçı gönderici kavramının soyut ve yapısal işlevi ile Girardçı dolayımlayıcı kavramının rekabet üreten psikososyal doğasını ontolojik bağlamda mukayese etmesidir. Oluşturulan bu yeni kavramsal sentez, edebî metinlerin hem gramatik iskeletini hem de ruhsal nedenselliğini eşzamanlı biçimde deşifre ederek, tek boyutlu edebiyat eleştirilerini aşan çok disiplinli analitik bir vizyon sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Suzan
• mimetik arzu
• eyleyenler modeli
• Algirdas Julien Greimas
• René Girard
• Kuzey Makedonya Türk edebiyatı
• dolayımlayıcı
• göstergebilim

From Meaning to Desire: Semiotic and Mimetic Analysis of the Transmitter and Mediator Relationship in the Novel Suzan

Öz

Written by Mustafa Karahasan, the first founding novel of contemporary Turkish literature of North Macedonia, Suzan is not only a belated minority narrative in terms of literary science, but also a novel containing in-depth and sociological data in which existential crises are coded. This study analyzes the apparent traditional generational work and patriarchal oppression elements in the surface structure of the work on an objective basis by synthesizing Algirdas Julien Greimas' semiotic model of agents and René Girard's mimetic theory of desire. Through the semiotic method, the rational and syntactic matrix of the novel was mapped and the fundamental opposition between free will and captivity was determined. On the other hand, the mimetic reading, which is carried out simultaneously, shows that behind the supposedly autonomous actions of the characters, they are provoked by contagious desires such as arrogance, snobbery and resentment; it is always based on the suggestion of another. The contribution of the study to literary theory is to compare the abstract and structural function of the Greimasian concept of the sender with the competitive psychosocial nature of the Girardian mediator concept in an ontological context. This new conceptual synthesis simultaneously deciphers both the grammatical skeleton and the spiritual causality of literary texts, offering a multidisciplinary analytical vision that transcends one-dimensional literary criticism.

Anahtar Kelimeler

• Suzan
• mimetic desire
• actancial model
• Algirdas Julien Greimas
• René Girard
• Turkish literature of North Macedonia
• mediator
• semiotics

Kaynakça

1. Bedin, C. (2017). Italo Calvino’nun Bir Karı-Kocanın Serüveni Öyküsünün Göstergebilimsel Bir İncelemesi. Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 7(13), 129-140).
2. Civelek, M., Türkay, O. (2020). Göstergebilimin Kuramsal Açıdan İncelenmesine Yönelik Bir Araştırma. Alanya Akademik Bakış, 4(3), 771-787.
3. Engüllü, S. (1997). Mustafa Karahasan. Mustafa İsen-Suat Engüllü (Ed.), Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi (Cilt 7: Makedonya- Yugoslavya [Kosova] Türk Edebiyatı) içinde. T. C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/11312,mustafakarahasanpdf.pdf.
4. Engüllü, S. (2002). Çağdaş Makedonya Türk Edebiyatı’nın Öncülerinden Mustafa Karahasan’ın Edebî Kimliği Üzerine Düşünceler [Önsöz]. M. Karahasan, Suzan içinde (5-27). Birlik Yayınları.
5. Engüllü, S. (2002). Çağdaş Makedonya Türk Edebiyatı’nda Tek Roman Yazarı Mustafa Karahasan’ın İlk Romanı “Suzan”a Dair Bir Değerlendirme [Sonsöz]. M. Karahasan, Suzan içinde (s. 173-182). Birlik Yayınları.
6. Girard, R. (2001). Romantik Yalan ve Romansal Hakikat: Edebi Yapıda Ben ve Öteki. İstanbul: Metis Eleştiri.
7. Greimas, A. J. (1988). Maupassant: The Semiotics of Text: Practical Exercises. John Benjamins Publishing Company.
8. Güdek, O. (2019). Yakup Kadri’nin Kiralık Konak Adlı Romanında Üçgen Arzu. International Journal of Interdisciplinary and Intercultural Art, 4(7), 139-149.

9. İbrahimi, S. M. (2017). Makedonya Türk Edebiyatında Roman ve Hikâye. Knowledge, 20(6), 2715-2719.
10. İsen, M. (2009). Varayım Gideyim Urumeli’ne. İstanbul: Kapı Yayınları.
11. Karabulut, M., Tohumcu, K. (2021). Peyami Safa’nın “Dokuzuncu Hariciye Koğuşu” Romanının René Girard’ın “Üçgen Arzu Modeli”ne Göre İncelenmesi. Uluslararası Beşeri Bilimler ve Sanat Dergisi, 2(2), 1-15.
12. Karahasan, M. (2002). Suzan. Üsküp: Birlik Yayımları.
13. Koçak, O. (2001). Sunuş. R. Girard, Romantik Yalan ve Romansal Hakikat içinde (s. 9-19). Metis Yayınları.
14. Şahin, B. (2023). Kurban ve Öteki: René Girard’da Mimetik Arzu, Şiddet ve Günah Keçisi Mekanizması. Veche, 2(2), 76-88.
15. Şengül, S. (2017). Halit Ziya Uşaklıgil’in Romanlarının René Girard’ın Üçgen Arzu Modeli’ne Göre İncelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
16. Şengül, S. (2024). Halit Ziya Uşaklıgil’in Servet-i Fünûn Dönemi Romanlarında Üçgen Arzu. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 17(46), 817-829.
17. Taşdemir, O., İşeri, K. (2023). Baştankara Öyküsünün Göstergebilimsel Çözümlemesi, Erciyes Akademi, 37(2), 482-496.
18. Yücel, T. (2005). Yapısalcılık. İstanbul: Can Yayınları.