Balkanlar’dan Doğan Bir Yaklaşım Yabancılara Türkçe Öğretiminde Fonetik-Fonolojik Uygulama Önerisi: Verbotonal Yöntem

Öz

Yabancılara Türkçe öğretiminde (YTÖ) sesletim ve bürünsel özellikler, iletişim becerisinin temel bileşeni sayılmasına karşın öğretim programlarında çoğunlukla ikincil bir konumda ele alınmaktadır. Türkçenin sekiz ünlülü sistemi, ünlü uyumu, ˂ğ˃ yazıbirimi ve göreli olarak esnek sözcük vurgusu, yabancı öğrenicilerde tutarlı hata örüntüleri oluşturmakta; mevcut öğretim materyallerinde prozodi ve sesletim öğretiminin çoğu zaman örtük kalması bu güçlükleri derinleştirmektedir. Oysa doğru işitsel algı, dil üretiminin ön koşulu olarak değerlendirildiğinde sesletim öğretimi, yalnızca seslerin taklidiyle sınırlı olmayan; ritim, tonlama, bedensel katılım ve bağlamlı iletişim etkinlikleriyle birlikte tasarlanması gereken bir alan hâline gelmektedir. Bu çalışmada, Petar Guberina ve Zagreb Ekolü tarafından geliştirilen verbotonal yöntemin YTÖ bağlamında, özellikle A1 ve A2 düzeyinde, sesletim ve bürün öğretiminde kullanım önerileri kuramsal açıdan değerlendirilmektedir. İnceleme, Guberina'nın kuramsal metinleri ile Badanjek'in Türkçe öğretimine yönelik SGAV (Structuro-Globale Audio-Visuelle) temelli uygulama önerisi başta olmak üzere, farklı dil çiftlerinde yürütülmüş verbotonal uygulama örneklerini birlikte ele almaktadır. Bulgular, verbotonal yöntemin Türkçeye özgü sesletim güçlükleri için sistematik bir çerçeve sunduğunu; özellikle /ı/, /ö/, /ü/ ve ˂ğ˃ odaklı algı-üretim çalışmalarında, ritim-tonlama ve düzeltici optimal ilkelerinin başlangıç düzeyi Türkçe öğretimine uyarlanabilir olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Verbotonal yöntem
• yabancılara Türkçe öğretimi
• sesletim öğretimi
• bürün
• düzeltici optimaller
• Türkçe fonetik

A Phonetic-Phonological Approach Proposal for Teaching Turkish to Foreigners: The Verbotonal Method, Originating in the Balkans

Öz

Although pronunciation and prosodic features are considered fundamental components of communicative competence in teaching Turkish as a foreign language (TTFL), they are predominantly treated as secondary concerns in educational curricula. The eight-vowel system of Turkish, vowel harmony, the grapheme ˂ğ˃, and relatively flexible word stress generate consistent error patterns among foreign learners; the often implicit treatment of prosody and pronunciation in teaching materials further exacerbates these difficulties. If accurate auditory perception is accepted as a prerequisite for production, pronunciation teaching cannot be limited to imitation of individual sounds; it must be designed together with rhythm, intonation, bodily participation, and contextualized communicative activities. This study theoretically evaluates the use of the verbotonal method, developed by PetarGuberina and the Zagreb School, in TTFL, especially at A1 and A2 levels. The analysis reads Guberina's theoretical texts together with Badanjek's SGAV-based proposal for Turkish language teaching and selected verbotonal applications in other language pairs. The findings indicate that the verbotonal method offers a systematic framework for Turkish-specific pronunciation difficulties and that rhythm-intonation work and corrective optimal principles can be adapted to beginner-level Turkish instruction, especially for /ı/, /ö/, /ü/, and ˂ğ˃.

Anahtar Kelimeler

• Verbotonal method
• teaching Turkish as a foreign language
• pronunciation teaching
• prosody
• corrective optimals
• Turkish phonetics

Kaynakça

1. Badanjek, M. (2025). Primjena verbotonalne metode u poučavanju turskog jezika (Verbotonal yönteminin Türkçe öğretiminde uygulanması). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Sveučilište u Zagrebu
2. Bakota, K., Pavičić Dokoza, K., Bilonić Milošević, S. (2022). Verbotonalni model rehabilitacije i odgoja i obrazovanja učenika oštećena sluha i/ili govora s posebnim osvrtom na rad u osnovnoj školi Poliklinike SUVAG, Zagreb. Acta Iadertina, 19(2), 265-279.
3. Best, C. T. (1995). A direct realist view of cross-language speech perception. W. Strange (Ed.), Speech perception and linguistic experience: Issues in cross-language research içinde (s. 171-204). York Press.
4. Čilić Burušić, L., Pavičić Dokoza, K., Bakota, K. (2021). The correlation of students' progress assessed by verbotonal teachers and speech and language pathologists and social support reported by parents. Odgojno-obrazovne teme, 4(2), 77-95.
5. Derwing, T. M., Munro, M. J. (2005). Second language accent and pronunciation teaching: A research-based approach. TESOL Quarterly, 39(3), 379-397.
6. DiJohnson, A., Craig, W. N. (1971). An investigation of the verbotonal method with preschool deaf children: A preliminary interim report. University of Pittsburgh.
7. Dryer, M. S., Haspelmath, M. (Eds.). (2013). WALS Online. Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. https://wals.info/
8. Erdem Nas, G. (2020). Türkçenin sesletiminin yabancılara öğretimi üzerine notlar. Journal of Turkish Research Institute, 67, 703-714.

9. Ergenç, İ., Bekar, İ. P. (2020). Türkçenin ses dizgesi (2. bs.). Seçkin Yayıncılık.
10. Flege, J. E. (1995). Second language speech learning: Theory, findings, and problems. W. Strange (Ed.), Speech perception and linguistic experience: Issues in cross-language research içinde (s. 233-277). York Press.
11. Gómez Goikoetxea, A. (2022). Verbo-tonal method: Improvement of English pronunciation in adult Spanish-speaking learners [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Universitat de Vic - Universitat Central de Catalunya.
12. Guberina, P. (1986a). Lingvistika govora kao osnova verbotonalnog sistema i strukturalizam u općoj lingvistici (Konuşma dilbilimi verbotonal sistemin temeli ve genel dilbilimde yapısalcılık). Govor, 3(1), 3-18.
13. Guberina, P. (1986b). Metodologija verbotonalnog sistema (Verbotonal sistemin metodolojisi). Govor, 3(1), 19-36.
14. Guberina, P. (1995). Filozofija verbotonalnog sistema (Verbotonal sistemin felsefesi). Filologija, 24-25, 157-164.
15. Guberina, P. (t.y.). Audiovizuelna globalnostrukturalna metoda (Görsel-işitsel global-yapısal yöntem). Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu, Zavod za fonetiku.
16. Roberge, C. (2018). Introducing Professor Petar Guberina. Bulletin of the Faculty of Foreign Studies, Sophia University, 53, 1-12.
17. Ville, S. (2021). The verbotonal method in foreign language acquisition (Conference paper). ISAPH 2021, Universitat Rovira i Virgili.
18. Wen, F., Lian, A.-P., Sangarun, P. (2020). Determination of corrective optimals for Chinese university learners of English. Govor, 37(1), 3-28.
19. Yılmaz Davutoğlu, A. (2011). Ğ ünsüzünün akustik analiz yöntemiyle sorgulanması. Konservatoryum, 1(1), 21-37.
20. Zeng, R. (2025). A review of the Audiolingual Method. Frontiers in Sustainable Development, 5(1), 38-41.
21. Zimmer, K., Orgun, O. (1999). Turkish. International Phonetic Association (Ed.), Handbook of the International Phonetic Association: A guide to the use of the International Phonetic Alphabet içinde (s. 154-158). Cambridge University Press.