Balkanlar’dan Doğan Bir Yaklaşım Yabancılara Türkçe Öğretiminde Fonetik-Fonolojik Uygulama Önerisi: Verbotonal Yöntem

Öz

Yabancılara Türkçe öğretiminde (YTÖ) telaffuz ve bürünsel özellikler, iletişim becerisinin temel bileşeni sayılmasına karşın öğretim programlarında çoğunlukla ikincil bir konumda ele alınmaktadır. Türkçenin sekiz ünlülü sistemi, ünlü uyumu, ˂ğ˃ yazıbirimi ve göreli olarak esnek sözcük vurgusu, yabancı öğrenicilerde tutarlı hata örüntüleri oluşturmakta; mevcut öğretim materyallerinin prozodi öğretimindeki yetersizliği de bu güçlükleri derinleştirmektedir. Oysa doğru bir işitsel algı, dil üretiminin temelini oluşturmaktadır. Bu çalışmada, Petar Guberina ve Zagreb Ekolü tarafından geliştirilen verbotonal yöntemin YTÖ bağlamında, özellikle A1 ve A2 düzeyinde, telaffuz ve bürün öğretiminde kullanım olanakları kuramsal açıdan değerlendirilmektedir. Verbotonal yöntemin kuramsal temelleri, düzeltici optimaller, işitsel filtreler, ritim-tonlama çalışmaları ve makro-ritmik vücut hareketleri bileşenleri; Türkçenin fonetik-fonolojik yapısına uyarlanabilirlik açısından çözümlenmiştir. Bulgular, verbotonal yöntemin Türkçeye özgü sesletim güçlükleri için sistematik bir müdahale çerçevesi sunduğunu, iletişimsel yaklaşımın prozodi boşluğunu ve işitsel-dilsel yöntemin anlamsızlık eleştirisini aynı anda karşılayabildiğini göstermektedir. Çalışma, A1–A2 düzeyinde uygulanabilir somut etkinlik örnekleri ve gelecek deneysel araştırmalar için kuramsal zemin ortaya koymaktadır. Çalışmada, “yanlış duyduğumuz için yanlış telaffuz ediyoruz” ilkesinden hareketle, Türkçenin prosodik (bürünsel) ve segmental özelliklerinin öğretiminde bedensel ritim, tonlama ve optimal frekansların nasıl kullanılabileceği tartışılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Verbotonal Yöntem
• Yabancılara Türkçe Öğretimi,
• Telaffuz Eğitimi,
• Bürün, Düzeltici Optimaller,
• Türkçe fonetik

A Phonetic-Phonological Approach Proposal for Teaching Turkish to Foreigners: The Verbotonal Method, Originating in the Balkans

Öz

Although pronunciation and prosodic features are considered fundamental components of communicative competence in teaching Turkish as a foreign language (TTFL), they are predominantly treated as secondary concerns in educational curricula. The eight-vowel system of Turkish, vowel harmony, the grapheme ˂ğ˃, and relatively flexible word stress generate consistent error patterns among foreign learners; the inadequacy of current teaching materials regarding prosody instruction further exacerbates these difficulties. However, accurate auditory perception forms the foundation of language production. In this study, the potential applications of the verbotonal method, developed by Petar Guberina and the Zagreb School, in teaching pronunciation and prosody within the context of TTFL—particularly at the A1 and A2 proficiency levels—are evaluated from a theoretical perspective. The theoretical foundations of the verbotonal method, along with its components of corrective optimals, auditory filters, rhythm-intonation exercises, and macro-rhythmic body movements, are analyzed in terms of their adaptability to the phonetic and phonological structure of Turkish. The findings indicate that the verbotonal method provides a systematic intervention framework for pronunciation difficulties specific to Turkish, simultaneously addressing the prosody gap inherent in the communicative approach and the meaning-deficit criticism associated with the audio-lingual method. The study presents concrete activity examples applicable at the A1–A2 levels and establishes a theoretical groundwork for future empirical research. Based on the principle that “we mispronounce because we mishear,” the study discusses how bodily rhythm, intonation, and optimal frequencies can be utilized in teaching the prosodic and segmental features of Turkish.

Anahtar Kelimeler

• Verbotonal method,
• teaching Turkish as a foreign language
• pronunciation teaching
• prosody
• corrective optimals
• Turkish phonetics

Kaynakça

1. Badanjek, M. (2025). Primjena verbotonalne metode u poučavanju turskog jezika (Verbotonal yönteminin Türkçe öğretiminde uygulanması). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Sveučilište u Zagrebu
2. Bakota, K., Pavičić Dokoza, K., Bilonić Milošević, S. (2022). Verbotonalni model rehabilitacije i odgoja i obrazovanja učenika oštećena sluha i/ili govora s posebnim osvrtom na rad u osnovnoj školi Poliklinike SUVAG, Zagreb. Acta Iadertina, 19(2), 265-279.
3. Best, C. T. (1995). A direct realist view of cross-language speech perception. W. Strange (Ed.), Speech perception and linguistic experience: Issues in cross-language research içinde (s. 171-204). York Press.
4. Čilić Burušić, L., Pavičić Dokoza, K., Bakota, K. (2021). The correlation of students' progress assessed by verbotonal teachers and speech and language pathologists and social support reported by parents. Odgojno-obrazovne teme, 4(2), 77-95.
5. Derwing, T. M., Munro, M. J. (2005). Second language accent and pronunciation teaching: A research-based approach. TESOL Quarterly, 39(3), 379-397.
6. DiJohnson, A., Craig, W. N. (1971). An investigation of the verbotonal method with preschool deaf children: A preliminary interim report. University of Pittsburgh.
7. Dryer, M. S., Haspelmath, M. (Eds.). (2013). WALS Online. Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. https://wals.info/
8. Erdem Nas, G. (2020). Türkçenin sesletiminin yabancılara öğretimi üzerine notlar. Journal of Turkish Research Institute, 67, 703-714.

9. Ergenç, İ., Bekar, İ. P. (2020). Türkçenin ses dizgesi (2. bs.). Seçkin Yayıncılık.
10. Flege, J. E. (1995). Second language speech learning: Theory, findings, and problems. W. Strange (Ed.), Speech perception and linguistic experience: Issues in cross-language research içinde (s. 233-277). York Press.
11. Gómez Goikoetxea, A. (2022). Verbo-tonal method: Improvement of English pronunciation in adult Spanish-speaking learners [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Universitat de Vic - Universitat Central de Catalunya.
12. Guberina, P. (1986a). Lingvistika govora kao osnova verbotonalnog sistema i strukturalizam u općoj lingvistici (Konuşma dilbilimi verbotonal sistemin temeli ve genel dilbilimde yapısalcılık). Govor, 3(1), 3-18.
13. Guberina, P. (1986b). Metodologija verbotonalnog sistema (Verbotonal sistemin metodolojisi). Govor, 3(1), 19-36.
14. Guberina, P. (1995). Filozofija verbotonalnog sistema (Verbotonal sistemin felsefesi). Filologija, 24-25, 157-164.
15. Guberina, P. (t.y.). Audiovizuelna globalnostrukturalna metoda (Görsel-işitsel global-yapısal yöntem). Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu, Zavod za fonetiku.
16. Roberge, C. (2018). Introducing Professor Petar Guberina. Bulletin of the Faculty of Foreign Studies, Sophia University, 53, 1-12.
17. Ville, S. (2021). The verbotonal method in foreign language acquisition (Conference paper). ISAPH 2021, Universitat Rovira i Virgili.
18. Wen, F., Lian, A.-P., Sangarun, P. (2020). Determination of corrective optimals for Chinese university learners of English. Govor, 37(1), 3-28.
19. Yılmaz Davutoğlu, A. (2011). Ğ ünsüzünün akustik analiz yöntemiyle sorgulanması. Konservatoryum, 1(1), 21-37.
20. Zeng, R. (2025). A review of the Audiolingual Method. Frontiers in Sustainable Development, 5(1), 38-41.
21. Zimmer, K., Orgun, O. (1999). Turkish. International Phonetic Association (Ed.), Handbook of the International Phonetic Association: A guide to the use of the International Phonetic Alphabet içinde (s. 154-158). Cambridge University Press.