Zonguldak-Bartın Bölgesi Prunus spinosa L. Meyvelerinin Karakterizasyonu

Öz

Bu çalışmada, Zonguldak-Bartın bölgesinde doğal olarak yetişen Prunus spinosa L. (çakal eriği) meyvelerinin fiziksel, kimyasal ve antibakteriyel özelliklerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma kapsamında, Sipahiler (Zonguldak), Ulus (Bartın) ve Taşcılı (Zonguldak) olmak üzere üç farklı bölgeden 2021 yılı Eylül–Kasım aylarında toplanan meyve örnekleri kullanılmıştır. Fiziksel analizlerde meyve boyutları, ağırlık, hacim, yoğunluk, et/çekirdek oranı ve çekirdek özellikleri; kimyasal analizlerde ise toplam kuru madde, suda çözünür kuru madde, toplam asitlik, kül miktarı ve pH değerleri belirlenmiştir. Ayrıca, meyvelerin antibakteriyel aktivitesi Staphylococcus aureus (S.aureus) ve Escherichia coli (E.coli) bakterilerine karşı disk difüzyon yöntemi ile değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, meyvelerin fiziksel ve kimyasal özelliklerinin örnekleme bölgelerine bağlı olarak istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar gösterdiğini ortaya koymuştur (p<0,05). Taşcılı/Zonguldak örnekleri meyve boyutu (13,6 mm), ağırlığı (1,74 g) ve et yüzdesi (%86,8) bakımından öne çıkarken, Ulus/Bartın örnekleri toplam kuru madde (%25,7), suda çözünür kuru madde (17,4 Briks) ve kül miktarı (%5,9) açısından daha yüksek değerlere sahip olmuştur. Antibakteriye analizler sonucunda tüm örneklerin her iki bakteri türüne karşı belirgin inhibisyon zonları oluşturduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Çakal eriği
• Prunus spinosa L
• antimikrobial
• fiziksel özellikler
• kimyasal özellikler

Characterization of Prunus spinosa L. fruits of Zonguldak-Bartın Province

Öz

This study aimed to determine the physical, chemical, and antimicrobial properties of Prunus spinosa L. (blackthorn) fruits naturally grown in the Zonguldak-Bartın region. Within the scope of the research, fruit samples collected between September and November 2021 from three different regions, namely Sipahiler (Zonguldak), Ulus (Bartın), and Taşcılı (Zonguldak), were used. Physical analyses included fruit size, weight, volume, density, flesh/stone ratio, and stone characteristics; chemical analyses included total dry matter, water-soluble dry matter, total acidity, ash content, and pH values. In addition, the antimicrobial activity of the fruits against Staphylococcus aureus and Escherichia coli bacteria was evaluated using the disk diffusion method. The findings revealed that the physical and chemical properties of the fruits showed statistically significant differences depending on the sampling regions (p<0.05). The Taşcılı/Zonguldak samples stood out in terms of fruit size (13.6 mm), weight (1.74 g), and flesh percentage (86.8%), while the Ulus/Bartın samples had higher values in terms of total dry matter (25.7%), water-soluble dry matter (17.4 Brix), and ash content (5.9%). Antimicrobial analyses revealed that all samples formed distinct inhibition zones against both bacterial species.

Anahtar Kelimeler

• Blackthorn
• Prunus spinosa L
• antimicrobial
• physical properties
• chemical properties

Kaynakça

1. Ak, B. (2019). Malus Trilobata (Geyik elması) meyvesinin bazı fiziksel ve kimyasal özelliklerinin belirlenmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, 14-26 s.
2. Aslantaş, R., & Karakurt, H. (2007). Rakımın meyve yetiştiriciliğinde önemi ve etkileri. Alinteri Journal of Agriculture Science, 12(2), 31-37.
3. Baytop, T. (1999). Türkiye’de biktiler ile tedavi. Nobel Tıp Kitapevleri Ltd Şti., İstanbul, 480s.
4. Cemeroğlu, B.S. (2013). Gıda analizleri, Bizim Grup Basımevi, Ankara.
5. Çalışır, S., Hacıseferoğulları, H., Özcan, M. and Arslan, D. (2005). Some nutritional and technological properties of wild plum (Prunus spp.) fruits in Turkey, Journal of Food Engineering, 66, 233-237.
6. Damar, İ., Yılmaz, E. (2022). Ultrasound‑assisted extraction of phenolic compounds in blackthorn (Prunus spinosa L.): characterization, antioxidant activity and optimization by response surface methodology. Journal of Food Measurement and Characterization (2023) 17:1467–1479.
7. Dhatwalia, J., Kumari, A., Guleria, I., Kumar Shukla, R., Saleh, N. I., El-Nashar, H. A., & El-Shazly, M. (2024). Effect of altitude and harvest year on nutraceutical characteristics of Rubus ellipticus fruits. Frontiers in Nutrition, 11, 1419862.
8. Eccher, T., & Noe, N. (1992). Influence of light on shape and quality of Golden Delicious apples. In VII International Symposium on Plant Growth Regulators in Fruit Production, 329, pp. 156-158.

9. Eminağaoğlu, Ö., Yılmaz, H., Aksoy, N., Ok, T., Fırat, M., Beğen, H. A., Akkemik, Ü. (2023). Türkiye’nin bütün ağaçları ve çalıları: Rosaceae. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, s. 965-1125.
10. Ertürk, Y., Ercislib, s., Tosunc, M. (2009). Physico-chemical characteristics of wild plum fruits (Prunus spinosa L.). International Journal of Plant Production 3 (3).
11. Glišić, I., Ilić, R., Paunović, G., Milošević, T., Korićanac, A., & Gizdavić, M. (2025). Altitude influence on fruit quality characteristics of wild blueberries (Vaccinium myrtillus l.) from mt. Golija. In Proceedings: 7th International Scientific Conference “Modern Trends in Agricultural Production, Rural Development and Environmental Protection”, June 19–20 2025, Vrnjačka Banja, Serbia, pp. 111-117.
12. Güldemir, K. (2016). Bayburt ilinde doğal olarak bulunan yabani-ekşi elma (Malus sylvestris Miller)’nın farklı yöntemlerle kurutularak antioksidan ve fenolik madde içeriklerinin belirlenmesi. Bayburt Üniver-sitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Gıda Mühendisliği Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Bayburt, 132 s.
13. Kahraman, M.H. (2021). Güvem meyvesinin (Prunus spinosa L.) antioksidan, antimikrobiyal ve sitotoksik etkisinin belirlenmesi. Trakya Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji Ana Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, 72 s.
14. Marakoğlu, T., Arslan, D., Özcan, M., Hacıseferoğulları, H. (2005). Proximate composition and technologi-cal properties of fresh blackthorn (Prunus spinosa L. subsp dasyphylla (Schur.)) fruits. Journal of Food Engineering 68, 137–142.
15. Negiz, M. G. (2009). Isparta Yukarıgökdere (Eğirdir) yöresindeki odunsu vejetasyonun sınıflandırılması ve haritalanması. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 101 s.
16. Negrean, O. R., Farcas, A. C., Pop, O. L., & Socaci, S. A. (2023). Blackthorn-A valuable source of phenolic antioxidants with potential health benefits. Molecules, 28(8), 3456.
17. Öncül, C., Aygül, A. (2021). Giresun ve ilçelerinde yetiştirilen yerel erik çeşitlerinin pomolojik ve morfolojik özeliklerinin belirlenmesi. Ziraat Mühendisliği (372), 101-115 DOI: 10.33724/zm.956357
18. Özkan, K. (2009). Environmental factors as ınfluencing vegetation communities in acipayam district of Turkey. Journal of Environmental Biology, 30(5), 741-746.
19. Özzengin, B. (2017). Çakal (Prunus spinosa L.), karaca (Prunus domestica L.) ve üryani (Prunus domestica L.) eriklerinin fiziksel, kimyasal ve antioksidan özellikleri. Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Gıda Mühendisliği Ana Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, 63 s.
20. RTF, (2014). Resimli Türkiye florası. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı, ANG vakfı, Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Sertifika No: 29619. s:117-137
21. Ruiz-Rodríguez, B. M., De Ancos, B., Sánchez-Moreno, C., Fernández-Ruiz, V., de Cortes Sánchez-Mata, M., Cámara, M., & Tardío, J. (2014). Wild blackthorn (Prunus spinosa L.) andhawthorn (Crataegus monogyna Jacq.) fruits as valuable sources ofantioxidants. Fruits, 69(1), 61-73.
22. Sezer, D. B., Tokatlı, K. E., & Demirdöven, A. (2016). Çakal Eriği ve Yonuz Eriği Marmelatları. Journal of Agricultural Faculty of Gaziosmanpaşa University, 33(1), 125-131. https://doi.org/10.13002/jafag899
23. Yücel, E. (2012). Ağaçlar ve çalılar I. ISBN 975-93746-2-5, Eskişehir, 300 s.
24. Yücel, E. (2014). Türkiye’de yetişen tıbbi bitkiler tanıma kılavuzu. ISBN: 978-975-93746-8-6, s.161, Eskişehir.