Öğretmenlerin İş-Boş Zaman Çatışması Durumlarının İş Performansı Üzerine Etkisi

Öz

Modern iş hayatı, bireylerin ekonomik, sosyal ve psikolojik boyutlarını şekillendiren önemli bir olgu olarak değerlendirilmektedir. Yoğun iş talepleri ve değişen dinamikler, bireylerin boş zaman anlayışlarını yeniden tanımlamalarını zorunlu kılmaktadır. Artan iş yükü ve boş zaman kavramının belirsizleşmesi özellikle öğretmenler, sağlık çalışanları ve akademisyenler gibi yoğun tempolu meslek gruplarında iş-boş zaman çatışmasını tetiklemektedir. Öğretmenlerin farklı çalışma koşulları, iş ve boş zaman ayrımını etkili bir şekilde yönetmelerini zorunlu hale getirmektedir. Bu çalışmanın amacı öğretmenlerin iş-boş zaman çatışması durumlarının iş performansı ve performansın alt boyutları üzerindeki etkilerini belirlemek ve aynı zamanda öğretmenlerin sosyo-demografik özelliklerinin iş-boş zaman çatışması ve iş performansı üzerindeki farklılıklarını ortaya koymaktır. Nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeline dayalı olarak gerçekleştirilen bu araştırmada, saha çalışması kapsamında anket tekniği kullanılarak veriler toplanmış ve SPSS programı ile analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, iş-boş zaman çatışmasının öğretmenlerin iş performansı üzerinde belirgin bir olumsuz etki yarattığını, özellikle görev performansı, bağlamsal performans ve uyumsal performans alt boyutlarının bu çatışmadan olumsuz etkilendiğini ortaya koymuştur. Bu durum, yoğun iş temposu, artan iş talepleri ve esnek olmayan çalışma saatleri nedeniyle öğretmenlerin boş zamanlarını etkili bir şekilde değerlendirememesi nedeniyle fiziksel ve zihinsel sağlık sorunlarıyla karşılaştığını ve bu sorunların stres, tükenmişlik ve yorgunluk gibi durumları yol açabileceğini savunmaktadır. Literatürdeki çalışmalar da iş-boş zaman çatışmasının öğretmenlerin iş motivasyonu, mesleki tatmini ve genel verimliliği üzerinde olumsuz etkiler yarattığını desteklemekte ve bu tür çatışmaların hem bireysel refahı hem de eğitim sisteminin genel etkinliğini olumsuz etkilediği fikrini güçlendirmektedir.

Anahtar Kelimeler

• İş-Boş Zaman Çatışması
• İş Performansı
• Öğretmenlik Mesleği

The Impact of Teachers' Work-Leisure Conflict on Job Performance

Öz

Modern work life is considered a significant phenomenon that shapes the economic, social, and psychological dimensions of individuals. Intense job demands and changing dynamics necessitate the redefinition of individuals’ understanding of leisure, while increased workloads and the ambiguity of the concept of leisure particularly trigger work-leisure conflict in high-pressure professions such as teachers, healthcare workers, and academics. The varying working conditions of teachers make it essential for them to manage the distinction between work and leisure effectively. Accordingly, this study aims to determine the effects of teachers' work-leisure conflict on job performance and its sub-dimensions, as well as to identify the differences in work-leisure conflict and job performance based on teachers’ socio-demographic characteristics. Conducted using the relational survey model, a quantitative research method, this study collected data through surveys and analyzed them using the SPSS software. The findings revealed that work-leisure conflict has a significant negative impact on teachers' job performance, particularly affecting the sub-dimensions of task performance, contextual performance, and adaptive performance. This situation suggests that due to the heavy workload, increasing job demands, and inflexible working hours, teachers face difficulties effectively utilizing their leisure time, leading to physical and mental health issues, which may in turn result in stress, burnout, and fatigue. Studies in the literature also support the argument that work-leisure conflict negatively affects teachers' job motivation, job satisfaction, and overall productivity, reinforcing the idea that such conflicts adversely impact both individual well-being and the overall efficiency of the education system.

Anahtar Kelimeler

• Work-Leisure Conflict
• Job Performance
• Teaching Profession

Kaynakça

1. Akgül, B., Göral, Ş., & Karaküçük, S. (2016). An Examination on the Recreational Use of Internet byResearch Assistants Off duty or Off education Accordingto Several Variables. Universal Journal of Educational Research, 4(1),163-171.
2. Akın, U., & Oğuz, E. (2010). Öğretmenlerin işkoliklik ve tükenmişlik düzeylerinin ilişkisi ve çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 3(3), 309-327.
3. Allen, T. D., Herst, D. E. L., Bruck, C. S., & Sutton, M. (2000). Consequences associated with work-to-family conflict: A review and agenda for future research. Journal of Occupational Health Psychology, 5(2), 279-308.
4. Altunışık, R., Coşkun, R., Bayraktaroğlu, S., & Yıldırım, E. (2010). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Sakarya Yayıncılık.
5. Ankara İl Milli Eğitim Müdürlüğü (2024). Anakara ili öğretmen dağılımı. https://ankara.meb.gov.tr/www/egitim-istatistikleri/icerik/24
6. Asma, H. D. (2023). İş tatmini ve iş performansı üzerinde uyku kalitesinin etkisi (Yüksek lisans tezi). Toros Üniversitesi.
7. Aydın, İ. & Yavuz, E. (2024). Boş Zaman Katılımının Yaşam Kalitesine Etkisinde İş Tatmininin Aracı Rolü. Spor ve Rekreasyon Araştırmaları Dergisi, 6(2), 71-88.
8. Bakker, A. B., & Demerouti, E. (2007). The Job Demands‐Resources model: State of the art. Journal of Managerial Psychology, 22(3), 309-328.

9. Beauregard, T. A., & Henry, L. C. (2009). Making the link between work-life balance practices and organizational performance. Human Resource Management Review, 19(1), 9-22.
10. Borman, W. C., & Motowidlo, S. J. (1997). Task performance and contextual performance: The meaning for personnel selection research. Human performance, 10(2), 99-109.
11. Byron, K. (2005). A meta-analytic review of work–family conflict and its antecedents. Journal of Vocational Behavior, 67(2), 169–198.
12. Caldwell, T. G. (1972). The future of work and leisure. Journal of Leisure Research, 4(1), 1-2.
13. Cho, H. (2020). Work-leisure conflict and well-being: The role of leisure nostalgia. Leisure Sciences, 42(1), 1-22.
14. Clawson, M., & Knetsch, J. L. (1974). Leisure in modern America: Concepts of leisure. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.
15. Conway, J. M. (1999). Distinguishing contextual performance from task performance for managerial jobs. Journal of Applied Psychology, 84(1), 3–13.
16. Cushman, G., & Laidler, A. (1990). Recreation, leisure and social policy (Occasional Paper No. 4). Department of Parks, Recreation & Tourism, Lincoln University.
17. Demirel, M. A., Vapur, M., Yavuz, E. & Aydın, İ. (2022). Serbest Zaman Nostaljisinin Serbest Zaman Motivasyonuna Etkisi. Turizm Akademik Dergisi, 9(1), 219-231.
18. Erol, P. Ö., Cansever, B. A., & Aslan, N. (2017). Sınıf öğretmenlerinin boş zaman değerlendirme farkındalıkları: İzmir örneği. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 38, 457-480.
19. Ezer, İ. (2024). Örgütsel Inovasyonun Işletme Performansına Etkisi: İstanbul ili Üretim ve Ihracat Yapan Işletmeler üzerine bir Araştırma (Yüksek Lisans Tezi), Marmara Üniversitesi.
20. Göral, Ş. (2020). Boş zaman eğitiminin akademik erteleme davranışına etkisi (Doktora Tezi), Gazi Üniversitesi.
21. Göral, Ş., & Karaküçük, S. (2016). Boş zaman tarihi. Gazi Kitap Evi Akara
22. Greenhaus, J. H., & Beutell, N. J. (1985). Sources of conflict between work and family roles. Academy of Management Review, 10(1), 76–88. Hamilton-Smith, E. (1985). Can the arts be leisure? World Leisure and Recreation, 27(3), 15-19.
23. Haworth, J. T. (2004). Work, leisure and well-being. J. T. Haworth ve A. J. Veal (Ed.), Work and leisure (s. 168-183). Routledge.
24. İzki, Ö. (2019). Öğretmenlerin iş-aile yaşam dengesinin performanslarına etkisi (Yüksek lisans tezi), İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi.
25. Kaplan, M. (1975). Leisure: Theory and practice. Wiley.
26. Karasar, N. (2008). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayın Dağıtım.
27. Karasar, N. (2011). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayın Dağıtım.
28. Kaya, K., & Tutal, Y. (2005). Öğretmenlerin boş zamanlarında sosyal ve kültürel etkinliklere katılımları ile ilgili tutumları (Isparta örneği). Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10(2), 271-289.
29. Kelly, J. R. (1972). Leisure. Prentice-Hall. Kinnunen, U., Feldt, T., Geurts, S., & Pulkkinen, L. (2014). Types of work–family interface: Well-being correlates of positive and negative spillover between work and family. Scandinavian Journal of Psychology, 51(6), 309-318.
30. Koopmans, L., Bernaards, C. M., Hildebrandt, V. H., Lerner, D., de Vet, H. C., & van der Beek, A. J. (2016). Cross-cultural adaptation of the individual work performance questionnaire. Work, 53(3), 609–619.
31. Köse, M. F. (2021). Okul Performansı Değerlendirme Ölçeği. Milli Eğitim Dergisi, 50(229), 53-71.
32. Lewis, S., Gambles, R., & Rapoport, R. (2005). The constraints of a 'work–life balance' approach: An international perspective. The International Journal of Human Resource Management, 18(3), 360–373.
33. Limon, İ. (2019). Eğitim örgütlerinde değişim yorgunluğu, eğitim politikaları bağlamında moral yitimi ve iş performansı arasındaki ilişki (Doktora Tezi), Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
34. Limon, İ., & Nartgün, Ş. S. (2020). Development of teacher performance scale and determining teachers' job performance level. Journal of Theoretical Educational Science, 13(3), 564-590.
35. Lobo, F. A. (2006). Leisure education in diverse cultural contexts. World Leisure Journal, 48(1), 3–10.
36. Meier, A., Cho, H., & Tadelis, S. (2020). Overworked and underpaid: Workers' perceptions of work hours and pay. Journal of Economic Behavior & Organization, 176, 101–118.
37. Meier, E., Aziz, S., Wuensch, K., & Dolbier, C. (2020). Work hard, play hard…or maybe not: A look at the relationships between workaholism, work-leisure conflict, and work stress. Journal of Leisure Research, 51(1), 1-17.
38. Metin, T. C. (2013). Boş zaman literatürünün dünyadaki gelişimi: Leisure Science dergisinde yayımlanan makaleler üzerine bir inceleme (Yüksek lisans tezi), Anadolu Üniversitesi.
39. Murphy, K. R., & Shıarella, A. H. (1997). Implications of the multidimensional nature of job performance for the validity of selection tests: Multivariate frameworks for studying test validity. Personnel Psychology, 50(4), 823–854.
40. Neumeyer, M. H., & Neumeyer, E. S. (1958). Leisure and recreation: A study in social patterns: Ronald Press. New York
41. Roberts, K. (2013). Sociology of leisure: A contemporary perspective. World Leisure Journal, 55(3), 221–232.
42. Rotundo, M., & Sackett, P. R. (2002). The relative importance of task, citizenship, and counterproductive performance to global ratings of job performance: A policy-capturing approach. Journal of Applied Psychology, 87(1), 66-80.
43. Rousseau, D. M., & McLean, P. J. (1993). The contracts of individuals and organizations. Research in Organizational Behavior, 15, 1-43.
44. Şener, A. A. (2023). Örgütsel güvenin iş performansına etkisinde algılanan örgütsel destek ile kendini işletmeden hissetmenin aracılık rolü: Sivil havacılıkta bir araştırma (Doktora Tezi), Beykent Üniversitesi.
45. Skaalvik, E. M., & Skaalvik, S. (2010). Teacher self-efficacy and teacher burnout: A study of relations. Teaching and Teacher Education, 26(4), 1059-1069.
46. Smith, P. C., & Goddard, M. (2002). Performance management and operational research: A marriage made in heaven? The Journal of the Operational Research Society, 53(3), 247-255.
47. Sonnentag, S., & Fritz, C. (2007). The Recovery Experience Questionnaire: development and validation of a measure for assessing recuperation and unwinding from work. Journal of occupational health psychology, 12(3), 204.
48. Sop, S. A. (2014). İş baskısı, iş-serbest zaman çatışması, meslek memnuniyeti ve yaşam doyumu ilişkisi üzerine bir inceleme. Turizm Akademik Dergisi, 1(1), 1-14.
49. Stevens, D. P., Kiger, G., & Riley, P. J. (2007). Working hard and hardly working: Domestic labor and marital satisfaction among dual-earner couples. Journal of Marriage and Family, 69(1), 108–121.
50. Torkildsen, G. (1993). Leisure and recreation management. Routledge.
51. Tsaur, S. H., Hsu, F. S., & Lin, H. (2012). Workplace fun and work engagement in tourism and leisure service industries. Journal of Hospitality & Tourism Research, 36(4), 397-416.
52. Tsaur, S.-H., Liang, Y.-W., & Hsu, F.-S. (2012). A study of experiential quality, work engagement, and work–family balance among tour leaders. Tourism Management, 33(1), 93–102.
53. Ural, A., & Kılıç, İ. (2018). Bilimsel araştırma süreci ve SPSS ile veri analizi. Detay Yayıncılık.
54. Uysal, D. (2024). Sağlık yöneticilerinde iş yorgunluğunun iş performansına etkisinde, psikolojik iyi oluş, mutluluk ve iş sorumluluğunun aracı rolü (Doktora Tezi), Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi.
55. Van Scotter, J. R., & Motowidlo, S. J. (1996). Interpersonal facilitation and job dedication as separate facets of contextual performance. Journal of Applied Psychology, 81(5), 525–531. Vapur, M. (2023). Öğretmenlerin Rekreasyonel Aktivitelere Katılım Düzeyleri ile İş Tatminleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Journal of Recreation and Tourism Research, 10(3), 67–79. https://doi.org/10.5281/zenodo.8393291
56. Vapur, M., & Demirel, M. A. (2025). İş-Boş Zaman Çatışması Üzerine Yapılan Araştırmalar: Scopus Veri Tabanında Bibliyometrik Bir Analiz. Turizm ve İşletme Bilimleri Dergisi, 5(2), 135-151.
57. Vapur, M., & Yavuz, E. (2022). Boş zaman katılımının yaşam kalitesine etkisi: boş zaman tatmini ve algılanan stresin aracılık rolü. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 5(3), 1252-1268.
58. Veal, A. J. (1992). Definitions of leisure and recreation. Australian Journal of Leisure and Recreation, 2(4), 44-52.
59. Viswesvaran, C., & Ones, D. S. (2000). Perspectives on models of job performance. International Journal of Selection and Assessment, 8(4), 216–226.
60. Voydanoff, P. (2005). Toward a conceptualization of perceived work–family fit and balance: A demands and resources approach. Journal of Marriage and Family, 67(4), 822-836.
61. Welbourne, T. M., Johnson, D. E., & Erez, A. (1998). The role-based performance scale: Validity analysis of a theory-based measure. Academy of Management Journal, 41(5), 540-555.
62. Witt, L., Kacmar, K. M., Carlson, D. S., & Zivnuska, S. (2002). Interactive effects of personality and organizational politics on contextual performance. Journal of Organizational Behavior, 23(8), 911-926.
63. Wong, J. Y., & Lin, J. H. (2007). The role of job control and job support in adjusting service employee's work-to-leisure conflict. Tourism Management, 28(3), 726-735.
64. Yavuz, E., Vapur, M., & Atay, S. D. (2023). Öğretmenlerin boş zaman katılımlarının iş-aile çatışmasına etkisi. Tourism and Recreation, 5(2), 194-202.
65. Yazıcıoğlu, Y., & Erdoğan, S. (2004). SPSS uygulamalı bilimsel araştırma yöntemleri. Detay Yayıncılık.
66. Yıldız, B. (2020). Turizm çalışanlarının iş-boş zaman çatışmasının iş tatminine, boş zaman tatminine ve psikolojik iyi oluş hallerine etkisi (Yüksek lisans tezi), Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi.
67. Yıldız, B., & Çakı, N. (2018). Algılanan örgütsel desteğin bağlamsal performans üzerindeki etkisinde bireysel şükranın aracı rolü. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 32, 69-86.
68. Zedeck, S., & Mosier, K. L. (1990). Work in the family and employing organization. American Psychologist, 45(2), 240–251.