KAZAN-TATAR BİLMECELERİ İLE TÜRKİYE SAHASI BİLMECELERİNİN YAPI BENZERLİKLERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME
Öz
Türk topluluklarının birbirleriyle ilişkilerinin gelişmesi neticesinde halk edebiyatı verimlerinin mukayesesi bir ihtiyaç hâline gelmiştir. Sözlü gelenek içinde masal, destan, halk hikâyesi gibi türlerin yanı sıra bilmecelerin özel bir yeri vardır. Ancak diğer türler üzerine yapılan çalışmalara bakıldığında, bilmece türünün yetim kaldığı görülmektedir. Türk topluluklarının geçmişe ve günümüze ait inanış ve düşünce kalıplarının ortaya konulabilmesi için bilmecelerin şekil, muhteva, icra ortamı, icracı, dinleyici ve işlev bağlamında ele alınarak karşılaştırmalı bir şekilde incelenmesi gerekmektedir. Makalede, Kazan Tatarlarından tespit edilmiş bilmecelerle Türkiye sahasındaki bilmecelerin ortak yapı özellikleri üzerinde durulmuştur. Örnek metinlerden hareketle yapılan incelemelerde türün adlandırması, bilmece sorma geleneği ve bilmecelerin yapı özellikleri de göz önüne alınmıştır. Değerlendirme sonucunda; yapı ve ifade özellikleri bakımından Kazan Tatarlarının bilmeceleri ile Türkiye sahası bilmecelerinin ortak özelliklere sahip oldukları görülmüştür. Bu benzerlikler, söz konusu toplumların ortak duygu ve düşünce dünyası, hayat karşısındaki duruş ve zihniyetleri hakkında da ipuçları sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Aça, Mehmet (2009). “Türk Halk Edebiyatında Tür ve Şekil Bilgisi”. Başlangıçtan Günümüze Türk Edebiyatında Tür ve Şekil Bilgisi. İstanbul: Kriter Yayınları. 447-564.
- Aça, Mehmet (2013). “Tıva Bilmeceleri”. Türk Halk Edebiyatı İncelemeleri ˂Saim Sakaoğlu Armağanı˃. Ed. M. Ergun. Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları. 121-139.
- Başgöz, İlhan ve Tietze, Andreas (1999). Türk Halkının Bilmeceleri. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
- Çelebioğlu, Ȃmil ve Öksüz, Yusuf Ziya (1979). Türk Bilmeceler Hazȋnesi. İstanbul: Kitabevi Yayınları.
- Duymaz, Ali (2002). İrfanı Arzulayan Sözler Tekerlemeler. Ankara: Akçağ Yayınları.
- Ehmetyanov, Rifkat vd. (2014). Türkçe-Tatarca Sözlük. Akt. M. Öner. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
- Elçin, Şükrü (1993). Halk Edebiyatına Giriş. Ankara: Akçağ Yayınları.
- İsenbet, Nakıy (1970). Tatar Halık Tabışmakları. Kazan: Tatarstan Kitap Yayınları.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
30 Haziran 2017
Gönderilme Tarihi
3 Şubat 2017
Kabul Tarihi
-
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2017 Cilt: 17 Sayı: 2
APA
Büyükokutan Töret, A. (2017). KAZAN-TATAR BİLMECELERİ İLE TÜRKİYE SAHASI BİLMECELERİNİN YAPI BENZERLİKLERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(2), 271-285. https://izlik.org/JA94RZ96KP
AMA
1.Büyükokutan Töret A. KAZAN-TATAR BİLMECELERİ İLE TÜRKİYE SAHASI BİLMECELERİNİN YAPI BENZERLİKLERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME. ASBİ. 2017;17(2):271-285. https://izlik.org/JA94RZ96KP
Chicago
Büyükokutan Töret, Aslı. 2017. “KAZAN-TATAR BİLMECELERİ İLE TÜRKİYE SAHASI BİLMECELERİNİN YAPI BENZERLİKLERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME”. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 17 (2): 271-85. https://izlik.org/JA94RZ96KP.
EndNote
Büyükokutan Töret A (01 Haziran 2017) KAZAN-TATAR BİLMECELERİ İLE TÜRKİYE SAHASI BİLMECELERİNİN YAPI BENZERLİKLERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 17 2 271–285.
IEEE
[1]A. Büyükokutan Töret, “KAZAN-TATAR BİLMECELERİ İLE TÜRKİYE SAHASI BİLMECELERİNİN YAPI BENZERLİKLERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME”, ASBİ, c. 17, sy 2, ss. 271–285, Haz. 2017, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA94RZ96KP
ISNAD
Büyükokutan Töret, Aslı. “KAZAN-TATAR BİLMECELERİ İLE TÜRKİYE SAHASI BİLMECELERİNİN YAPI BENZERLİKLERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME”. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 17/2 (01 Haziran 2017): 271-285. https://izlik.org/JA94RZ96KP.
JAMA
1.Büyükokutan Töret A. KAZAN-TATAR BİLMECELERİ İLE TÜRKİYE SAHASI BİLMECELERİNİN YAPI BENZERLİKLERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME. ASBİ. 2017;17:271–285.
MLA
Büyükokutan Töret, Aslı. “KAZAN-TATAR BİLMECELERİ İLE TÜRKİYE SAHASI BİLMECELERİNİN YAPI BENZERLİKLERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME”. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. 17, sy 2, Haziran 2017, ss. 271-85, https://izlik.org/JA94RZ96KP.
Vancouver
1.Aslı Büyükokutan Töret. KAZAN-TATAR BİLMECELERİ İLE TÜRKİYE SAHASI BİLMECELERİNİN YAPI BENZERLİKLERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME. ASBİ [Internet]. 01 Haziran 2017;17(2):271-85. Erişim adresi: https://izlik.org/JA94RZ96KP