Sistematik Derlemeler ve Meta Analiz

Terapötik Hedef Enzimlerde (MAO, LOX, COX, ACE, Üreaz) Erişim Tünelleri ve Ligand Çıkış Yollarının Haritalanması: Doğal Ürün Kaynaklı İnhibitörlere Odaklanan Sistematik Bir Derleme

Cilt: 7 Sayı: 1 28 Nisan 2026
PDF İndir
TR EN

Terapötik Hedef Enzimlerde (MAO, LOX, COX, ACE, Üreaz) Erişim Tünelleri ve Ligand Çıkış Yollarının Haritalanması: Doğal Ürün Kaynaklı İnhibitörlere Odaklanan Sistematik Bir Derleme

Öz

Amaç: Bu sistematik derlemenin amacı; terapötik açıdan önemli beş enzimde (monoamin oksidaz [MAO], lipoksijenaz [LOX], siklooksijenaz [COX], anjiyotensin dönüştürücü enzim [ACE] ve üreaz) substrat/inhibitör erişim tünellerinin hesaplamalı haritalanmasına ilişkin literatürü PRISMA kılavuzu çerçevesinde sistematik olarak değerlendirmek ve tünel geometrisi ile doğal ürün kaynaklı inhibitörlerin bağlanma kinetiği arasındaki korelasyonu ortaya koymaktır. Gereç ve Yöntem: Sistematik tarama; PubMed, Scopus, Web of Science ve Google Scholar veri tabanlarında, 1 Ocak 2000 ile 31 Mart 2025 tarihleri arasında yayımlanan İngilizce ve Türkçe makaleleri kapsayacak şekilde gerçekleştirilmiştir. Arama stratejisi; hedef enzim adları (MAO, LOX, COX, ACE, üreaz) ile “access tunnel”, “ligand egress”, “CAVER”, “molecular dynamics”, “natural product inhibitor” ve “bottleneck” anahtar kelimelerinin Boolean operatörleri kullanılarak kombinasyonlarından oluşturulmuştur. Çalışma sürecinde PRISMA 2020 kontrol listesine tam uyum sağlanmıştır. Birincil arama kriterlerine ek olarak, tartışma bölümünde ele alınan Anadolu tıbbi bitkilerine dair spesifik literatür, genel doğal ürün inhibitörleri taraması içerisinden manuel olarak sınıflandırılmış ve analize dahil edilmiştir. Bulgular: Toplam 2.847 kayıt taranmış ve kriterlere uygun 89 çalışma dahil edilmiştir. İncelenen tüm enzimlerin 1,2–2,3 Å aralığında darboğaz yarıçapına sahip dinamik kapılı tünelleri olduğu belirlenmiştir. Doğal ürün inhibitörlerinin (kurkumin, kuersetin, berberin, baikalein, harmalin, gingerol, oleuropein, allisin, AKBA, resveratrol) tünel geometrisi ile uyumlu farmakokinetik profiller sergilediği görülmüştür. Özellikle COX-2 enziminde; darboğaz yarıçapı ile kalış süresi arasında ters bir korelasyon (niteliksel bir ters ilişki) gözlenmiştir. Sonuç: Enzim erişim tünellerinin geometrik ve fizikokimyasal özellikleri, doğal ürün kaynaklı inhibitörlerin etkinliğini doğrudan etkilemektedir. Bu sistematik derleme, bütünleyici tıp perspektifinden hesaplamalı enzimoloji ile fitoterapi arasında moleküler bir köprü kurarak, geleneksel tıpta kullanılan bitkisel bileşiklerin etki mekanizmalarına açıklama getirmektedir.

Anahtar Kelimeler

Erişim tüneli , ligand çıkış yolu , darboğaz yarıçapı , moleküler dinamik , CAVER , doğal ürün inhibitörü , fitoterapi

Kaynakça

  1. Ak, T., & Gülçin, I. (2008). Antioxidant and radical scavenging properties of curcumin. Chemico-Biological Interactions, 174(1). https://doi.org/10.1016/j.cbi.2008.05.003
  2. Al Shukor, N., Van Camp, J., Gonzales, G. B., Staljanssens, D., Struijs, K., Zotti, M. J., Raes, K., & Smagghe, G. (2013). Angiotensin-converting enzyme inhibitory effects by plant phenolic compounds: a study of structure activity relationships. Journal of agricultural and food chemistry, 61(48), 11832–11839. https://doi.org/10.1021/jf404641v
  3. Atanasov, A. G., Zotchev, S. B., Dirsch, V. M., Orhan, I. E., Banach, M., Rollinger, J. M., … Supuran, C. T. (2021). Natural products in drug discovery: advances and opportunities. Nature Reviews Drug Discovery, 20. https://doi.org/10.1038/s41573-020-00114-z Binda, C., Hubálek, F., Li, M., Herzig, Y., Sterling, J., Edmondson, D. E., & Mattevi, A. (2004). Crystal Structures of Monoamine Oxidase B in Complex with Four Inhibitors of the N-Propargylaminoindan Class. Journal of Medicinal Chemistry, 47(7). https://doi.org/10.1021/jm031087c Cas, M. D., & Ghidoni, R. (2019). Dietary curcumin: Correlation between bioavailability and health potential. Nutrients, 11. https://doi.org/10.3390/nu11092147
  4. Chovancova, E., Pavelka, A., Benes, P., Strnad, O., Brezovsky, J., Kozlikova, B., Gora, A., Sustr, V., Klvana, M., Medek, P., Biedermannova, L., Sochor, J., & Damborsky, J. (2012). CAVER 3.0: a tool for the analysis of transport pathways in dynamic protein structures. PLoS computational biology, 8(10), e1002708. https://doi.org/10.1371/journal.pcbi.1002708
  5. Copeland, R. A. (2016). The drug-target residence time model: A 10-year retrospective. Nature Reviews Drug Discovery, 15. https://doi.org/10.1038/nrd.2015.18
  6. Corradi, H. R., Schwager, S. L. U., Nchinda, A. T., Sturrock, E. D., & Acharya, K. R. (2006). Crystal structure of the N domain of human somatic angiotensin I-converting enzyme provides a structural basis for domain-specific inhibitor design. Journal of Molecular Biology, 357(3). https://doi.org/10.1016/j.jmb.2006.01.048 Deschamps, J. D., Kenyon, V. A., & Holman, T. R. (2006). Baicalein is a potent in vitro inhibitor against both reticulocyte 15-human and platelet 12-human lipoxygenases. Bioorganic and Medicinal Chemistry, 14(12). https://doi.org/10.1016/j.bmc.2006.01.057
  7. Edmondson, D. E., & Binda, C. (2018). Monoamine Oxidases. Subcellular Biochemistry, 87, 117-139. https://doi.org/10.1007/978-981-10-7757-9_5 Edmondson, D. E., Binda, C., Wang, J., Upadhyay, A. K., & Mattevi, A. (2009). Molecular and mechanistic properties of the membrane-bound mitochondrial monoamine oxidases. Biochemistry, 48(20). https://doi.org/10.1021/bi900413g
  8. Fierro, A., Osorio-Olivares, M., Cassels, B. K., Edmondson, D. E., Sepúlveda-Boza, S., & Reyes-Parada, M. (2007). Human and rat monoamine oxidase-A are differentially inhibited by (S)-4-alkylthioamphetamine derivatives: Insights from molecular modeling studies. Bioorganic and Medicinal Chemistry, 15(15). https://doi.org/10.1016/j.bmc.2007.05.021 Gilbert, N. C., Bartlett, S. G., Waight, M. T., Neau, D. B., Boeglin, W. E., Brash, A. R., & Newcomer, M. E. (2011). The structure of human 5-lipoxygenase. Science, 331(6014). https://doi.org/10.1126/science.1197203
  9. Gilbert, N. C., Gerstmeier, J., Schexnaydre, E. E., Börner, F., Garscha, U., Neau, D. B., Werz, O., & Newcomer, M. E. (2020). Structural and mechanistic insights into 5-lipoxygenase inhibition by natural products. Nature Chemical Biology, 16(7). https://doi.org/10.1038/s41589-020-0544-7
  10. Gora, A., Brezovsky, J., & Damborsky, J. (2013). Gates of enzymes. Chemical Reviews, 113(8). https://doi.org/10.1021/cr300384w

Kaynak Göster

APA
Özer, A., & Özdemir, Z. Ö. (2026). Terapötik Hedef Enzimlerde (MAO, LOX, COX, ACE, Üreaz) Erişim Tünelleri ve Ligand Çıkış Yollarının Haritalanması: Doğal Ürün Kaynaklı İnhibitörlere Odaklanan Sistematik Bir Derleme. Journal of Integrative and Anatolian Medicine, 7(1), 34-45. https://doi.org/10.53445/batd.1931307