Afet ve acil durum toplanma alanlarının Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ile değerlendirilmesi: Yalova örneği

Öz

Geçmişten günümüze afetler, sosyal, ekonomik ve fiziksel etkileriyle toplumları derinden sarsmaktadır. Türkiye’nin afet geçmişinde önemli bir kırılma noktası olan 1999 Marmara Depremi’nde birçok il ciddi zararlar görmüştür. Bu tarih itibariyle afet yönetimi ile ilgili çalışmalar ivme kazanmıştır. 2018 yılında İl Afet ve Acil Durum Müdürlükleri tarafından tüm illerde afet ve acil durum toplanma alanları belirlenmiştir. Muhtemel bir afet durumunda iletişim, koordinasyon, güvenlik ve lojistik gibi gereksinimlerin sağlanabilmesi için toplanma amaçlı alanların konumu kritik önem taşımaktadır. Bu bağlamda çalışma alanı olarak 1999 Marmara Depremi’nden etkilenen Yalova ili seçilmiştir. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) tarafından Yalova ilinde belirlenen 87 afet ve acil durum toplanma alanı büyüklük, kapasite yeterliliği, ulaşım, erişilebilirlik, altyapı, sağlık tesislerine yakınlık parametreleri ve çevresel risk unsurları ile yeterlilik düzeyi çalışma kapsamında değerlendirilmiştir. Çalışmada, Yalova ilinde eksiklikleri tespit edilen afet ve acil durum toplanma alanlarının işlevselliğinin arttırılması bağlamında ilgili kuruluşlar ile yerel yönetimlere katkı sunulması amaçlanmaktadır. Yöntem olarak Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ile nüfus dağılımı, alan yeterliliğinin mekânsal dağılımı, eğim analizi, dere çevresi ve sağlık tesislerine ilişkin tampon analizleri yapılmıştır. Çalışma sonucunda, afet ve acil durum toplanma alanlarının birçok mahalle ve köyde bulunmadığı ve bazı alanların ise yeterlilik kıstaslarını sağlayamadığı saptanmıştır. Bu durum, toplanma amaçlı alanların eksikliklerin yetkili birimlerce yeniden değerlendirilmesinin önemini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Afet ve acil durum toplanma alanları
• Afet
• CBS
• Yalova

Evaluation of Disaster and Emergency Assembly Areas Using Geographic Information Systems (GIS): The Case of Yalova

Öz

From the past to the present, disasters have profoundly shaken societies with their social, economic, and physical impacts. Many provinces were seriously damaged by 1999 Marmara Earthquake which was a major turning in Türkiye's disaster history. Since then, efforts related to disaster management have gained momentum. In 2018, Provincial Disaster and Emergency Management Directorates designated disaster and emergency assembly areas in all provinces. The location of these assembly areas is critical to ensuring communication, coordination, security, and logistics in the event of a potential disaster. In this context, Yalova Province, which was affected by the 1999 Marmara Earthquake, was selected as the study area. The 87 disaster and emergency gathering areas designated in Yalova province by the Disaster and Emergency Management Presidency (DEMP) were evaluated within the scope of the study based on parameters such as size, capacity adequacy, transportation, accessibility, infrastructure, proximity to health facilities, and environmental risk factors. The study aimed to contribute to relevant organizations and local administrations in terms of increasing the functionality of disaster and emergency gathering areas identified as lacking in the province of Yalova. The study used Geographic Information Systems (GIS) to analyze population distribution, spatial distribution of area adequacy, slope analysis, river surroundings, and buffer analyses related to health facilities. The study found that emergency gathering areas were absent in many neighborhoods and villages, while some areas failed to meet adequacy criteria. This highlights the importance of reassessing the deficiencies in gathering areas by the relevant authorities.

Anahtar Kelimeler

• Disaster and emergency assembly areas
• Disaster
• GIS
• Yalova

Kaynakça

1. Kadıoğlu, M., Modern, bütünleşik afet yönetimin temel ilkeleri, Editör: Kadıoğlu, M. ve Özdamar, E., içinde Afet Zararlarını Azaltmanın Temel İlkeleri, 1–34, JICA Türkiye Ofisi, Ankara, (2008).
2. Akyıldız, N. A., Gürboğa, Ş., Gürboğa, C., Yaşlı afetzedelerin geçici barınma ihtiyaçlarının karşılanması üzerine örnek bir çalışma: Kahramanmaraş- Elbistan prefabrik huzurevi kompleksi, Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 18 (41), 325-338, (2018).
3. Meshkini, A., Hajilou, M., Jokar, S., Esmaeili, A., The role of land use patterns in earthquake resilience: a case study of the Ahvaz Manba Ab neighborhood, Natural Hazards, 109:2027–2051, (2021).
4. AFAD, Doğa kaynaklı olay istatistikleri, https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/e_Kutuphane/Istatistikler/2023yilidogakaynakliolayistatistikleri-_1_.pdf, (8.06.2025).
5. Oleng, M., Ozdemir, Z., Pilakoutas, K., Stochastic event-based probabilistic earthquake risk assessment framework for Uganda: Towards informing the national policy for disaster preparedness and management, Bulletin of Earthquake Engineering, 23, 1371–1406, (2025).
6. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, On ikinci kalkınma planı 2024–2028, Afet Yönetimi Özel İhtisas Komisyon Raporu, (2023).
7. Çalan Dağhan, M., Akyıldız, N. A., Sustainable Disaster Management and Urban Transformation: The Case of Elazığ Karşıyaka, Editör: Ekici, B. B., Akyıldız, N. A., in Researches on Urban and Architectural Design Studies, 27–48, Livre de Lyon, Lyon, France, (2021).
8. Avaner, T., Çoşkun, A. M., Karşılaştırmalı Afet yönetimi türk ve fransız jandarması örneği, Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 18(1), 341-360, (2025).

9. Korgavuş, B., Ersoy, E., Kadıköy ilçesi kentsel açık ve yeşil alanlarının olası İstanbul depreminde yeterliliğinin irdelenmesi, Uluslararası Burdur Deprem ve Çevre Sempozyumu, Burdur, (2015).
10. Ghezelloo, Y., Hokugo, A., Tsukihashi, O., Production of gathering spaces in post-disaster recovery scenarios: case studies from the great east Japan earthquake and tsunami-2011, City, Territory and Architecture, 10(1), 11, (2023).
11. Sorensen, J. H., Sorensen, B. V., Community processes: warning and evacuation, Editör: Rodríguez, H., Quarantelli, E. L., Dynes, R.R., in Handbook of Disaster Research, Springer, 183–199, New York, NY, (2007).
12. Japon Uluslararası İşbirliği Ajansı (JICA), İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB), Türkiye Cumhuriyeti İstanbul ili sismik mikro-bölgeleme dahil afet önleme/azaltma temel plan çalışması, sonuç raporu, cilt V, JICA ve İBB, İstanbul, (2002).
13. Macchiarulo, V., Giardina, G., Milillo, P., Aktas, Y. D., Whitworth, M. R. Z., Integrating post-event very high resolution SAR imagery and machine learning for building-level earthquake damage assessment, Bulletin of Earthquake Engineering, (2024).
14. TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası, Fay üzerinde yaşayan illerimiz: Kocaeli raporu-12, Sayı 22, Ankara, (2021).
15. Yalova AFAD, Yalova İl Risk Azaltma Planı, https://yalova.afad.gov.tr/kurumlar/yalova.afad/irap/YALOVA-IRAP-2022.pdf, (18.06.2025)
16. Çınar, A. K., Akgün, Y., Maral, H., Afet sonrası acil toplanma ve geçici barınma alanlarının planlanmasındaki faktörlerin incelenmesi: İzmir-Karşıyaka örneği, Planlama Dergisi, 28(2), 179-200, (2018).
17. Şirin, M., Ocak, F., Gümüşhane Şehri'nde afet ve acil durum toplanma alanlarının coğrafi bilgi sistemleri ortamında değerlendirilmesi, Doğu Coğrafya Dergisi, 25(44), 85–106, (2020).
18. Kesik, O. A., Taştan, B., Azgın, T., Engellilerin afet toplanma alanlarına erişebilirliğinin ağ analizi yöntemiyle belirlenmesi: Kastamonu il merkezi örneği, Memba Kastamonu Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Dergisi, 10(1), 13-27, (2024).
19. Bitek, D., Kuzgun, N. N., Uludağ, M., Kaya, M. A., Afet toplanma alanlarının AFAD kriterlerine göre değerlendirilmesi: Edirne kent merkezi örneği, 6 th International Symposium on Natural Hazards and Disaster Management, 21-23 Ekim, Bursa, (2022).
20. Mete, M. O., Bıyık, M. Y., Bulut tabanlı coğrafi bilgi sistemleri ile afet yönetimi: Kahramanmaraş, Türkiye deprem dizisi sonrasında depolama alanlarının yer seçimi, Environmental Earth Sciences, 83, 358, (2024).
21. Şenol, F., Aygün, G., Bulut, G., Acil toplanma alanlarının deprem sonrası erişilebilirliği: Bayraklı’da (İzmir) mahalle düzeyinde tahliye planlaması, Eksen Dokuz Eylül Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dergisi, 6(2), 50-71, (2025).
22. Hamidy, S. M., Kuvvetli, B. İ., Erik, A., Deprem hazırlık kapsamında toplanma alanı alternatiflerinin belirlenmesi ve en uygun olan alternatiflerin seçilmesi: Adana Seyhan örneği, Afet ve Risk Dergisi, 8(3), 1440-1459, (2025).
23. Partigöç, N. S., Dinçer, C., Coğrafi bilgi sistemleri (CBS) tabanlı afet risk analizi: Denizli ili örneği, 9 (1), 27-44, (2024).
24. Kesik, O. A., Afet toplanma alanlarının engelli erişilebilirliği seviyesinin tespit edilmesi: Erzincan şehir merkezi örneği, International Journal of Geography and Geography Education, (55), 68-86, (2025).
25. Erdin, H. E., Zengin Çelik, H., Sılaydın Aydın, M. B., Partigöç, N. S., Afet ve acil durumlarda sosyal altyapı alanlarının toplanma alanı olarak belirlenme kriterleri ve yöntemi, Türk Deprem Araştırma Dergisi, 5(1), 1-21, (2023).
26. Sığın, A., Akyıldız, N. A., Effects of february 6, 2023 Kahramanmaraş earthquakes on housing preferences vis-à-vis sociology of disasters, Journal of Economy, Culture and Society, 0(69), 1-14, (2024).
27. Junian, J., Azizifar V., The evaluation of temporary shelter areas locations using geographic ınformation system and analytic hierarchy process, Civil Engineering Journal, 4(7), 1678-1688, (2018).
28. Neufert, E., Yapı Tasarımı Temel Bilgiler, 474, Güven Yayıncılık, Ankara, (1979).
29. Tarabanis, K., Tsionas, I., Using network analysis for emergency planning in case of earthquake, Transactions in GIS, 3(2), 187–197, (1999).
30. Bayraklı Belediyesi, Toplanma alanı, https://www.bayrakli.bel.tr/Upload/files/Afet%20i%C5%9Fleri/TOPLANMA%20ALANLARI%202025.pdf, (18.06.2025).
31. Kocaeli AFAD, Toplanma alanı, https://kocaeli.afad.gov.tr/toplanma-alani, (2.09.2025).
32. Özkılıç, E. N., İstanbul'da deprem sonrası toplanma alanlarının kapasitelerinin ve erişilebilirliklerinin CBS yardımıyla analizi ve değerlendirilmesi, Doktora Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, (2020).
33. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Erişilebilirlik Kılavuzu Binalar, Ankara, (2024).
34. FEMA, Planning Considerations: Evacuation and Shelter-in-Place: Guidance for State, Local, Tribal, and Territorial Partners, Washington, DC, (2019).
35. Zheng, H., Deng, Z., Guo, Liu, J., Liu, L., Li, T., Zheng, H., Zheng, T., Assessment of Building Physical Vulnerability in Earthquake-Debris Flow Disaster Chain, International Journal of Disaster Risk Science, 14, 666–679, (2023).
36. Gerdan, S., Şen, A., Afet ve acil durumlar için belirlenmiş toplanma alanlarının yeterliklerinin değerlendirilmesi: İzmit örneği, İdealkent Dergisi, 10(28), 962–983, (2019).
37. İBB, İstanbul ili Marmara kıyılarında tsunami kaynaklı risk araştırması, https://depremzemin.ibb.istanbul/tr/istanbul-ili-marmara-kiyilarinda-tsunami-kaynakli-risk-arastirmasi, (18.06.2025).
38. Akyıldız, N. A., Sığın, A., 6 Şubat Kahramanmaraş depremlerinde türk aile yapısı: geleneksel kodların yükselişi, Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 12/39, 117-134, (2024).
39. Yücel, G., Deprem ve güvenli tahliye alanı değerlendirme: İstanbul Avcılar örneği, 4. Uluslararası Deprem Mühendisliği Ve Sismoloji Konferansı, 11-13 Ekim 2017, Anadolu Üniversitesi, Eskişehir, (2017).
40. AFAD, Toplanma alanı, https://www.afad.gov.tr/broşürler, (18.06.2025).
41. TÜİK, adrese dayalı kayıt sistemi, https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr, (18.06.2025).
42. AFAD, Türkiye deprem tehlike haritaları, https://tdth.afad.gov.tr/TDTH/main.xhtml, (25.12.2025).
43. Miao, C., Ding, M., Determining acceptable risk levels in earthquake disasters: insights from Chinese mainland, Bulletin of Earthquake Engineering, 22, 4897–4914, (2024).
44. Yalova AFAD, Yalova’nın Afetselliği, https://yalova.afad.gov.tr/ilimizin-afetselligi, (18.06.2025).
45. Wieczorek, W. F. ve Delmerico, A. M., Geographic information systems, Wiley Interdisciplinary Reviews: Computational Statistics, 1(2), 167–186, (2009).
46. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, Parsel Sorgulama, https://parselsorgu.tkgm.gov.tr/, (18.06.2025).