The effect of CAM usage on revisit intention in health tourism: the case of Ballıca Cave

Yıl 2025, Cilt: 28 Sayı: 54, 909 - 928, 16.12.2025

Cansu Uzun Güripek

https://doi.org/10.31795/baunsobed.1632125

Öz

Health tourism is a prominent form of alternative tourism. Certain caves within thermal tourism hold value for complementary and alternative medicine (CAM) practices, known as speleotherapy, due to their oxygen, humidity, and clean air features. This study examines how visitors’ attitudes and behaviors toward CAM influence their intention to revisit Ballıca Cave within the context of health tourism. A quantitative design employing a questionnaire was used, and during data collection, random participants provided insights on the cave’s health effects, later analyzed through interviews. As new information emerged, the study evolved into a mixed-method design, with all findings reported comprehensively. Data were collected from 408 visitors through questionnaires and 57 through random interviews. Quantitative data were analyzed via reliability, factor, frequency, percentage, correlation, and regression analyses, while qualitative data were interpreted based on participant opinions. Results showed no significant relationship between dissatisfaction with modern medicine and revisit intention (p=0.003). A moderate, significant relationship was found between a holistic view of health [0.382 (p≤0.01)] and a cognitive approach to CAM [0.454 (p≤0.01)] with revisit intention. These findings indicate that participants value CAM use and are generally satisfied with modern medicine. Qualitative results revealed that 37 participants experienced temporary relief, 19 complete recovery, and 2 no benefit from cave therapy. The study’s findings are expected to guide the health tourism sector and local administrations and support regional development strategies focused on Ballıca Cave.

Anahtar Kelimeler

Health Tourism , Cave Tourism , Speleotherapy , Complementary and Alternative Medicine , Ballıca Cave

Etik Beyan

I hereby declare that all information and findings presented in this study were derived by the author through empirical data and observations conducted in accordance with scientific methodologies. Furthermore, I affirm that all data, ideas, results, and information originating from other sources have been duly acknowledged and cited in full compliance with the standards of academic integrity and scientific ethics.

Teşekkür

I would like to express my sincere gratitude to Mr. İhsan İKİNCİ, Director of Tokat Provincial Directorate of Nature Conservation and National Parks, for sharing his knowledge and experience and for his support and contributions throughout the execution of this study.

Sağlık turizminde TAT kullanımının tekrar ziyaret niyetine etkisi: Ballıca Mağarası örneği

Öz

Sağlık turizmi, seyahat motivasyonları arasında önemli bir alternatif turizm türü olarak öne çıkmaktadır. Termal turizm kapsamında yer alan bazı mağaralar, oksijen, nem ve temiz hava özellikleriyle speleoterapi adı verilen tamamlayıcı ve alternatif tıp (TAT) uygulamaları açısından değerlidir. Bu araştırmada, sağlık turizmi çerçevesinde Ballıca Mağarası’nı ziyaret edenlerin TAT’a yönelik tutum ve davranışlarının tekrar ziyaret niyetine etkisi incelenmiştir. Nicel yöntemlerden anket tekniği kullanılmış, veri toplama sürecinde tesadüfi olarak bazı katılımcılardan mağaranın sağlığa etkilerine dair bilgiler alınmıştır. Bu veriler nitel yöntemlerden görüşme tekniğiyle değerlendirilmiştir. Süreçte yeni bilgilerin ortaya çıkmasıyla araştırma karma yönteme dönüşmüş ve elde edilen veriler bulgular kısmında paylaşılmıştır. Ballıca Mağarası’nı sağlık amacıyla ziyaret eden 408 kişiden anket, 57 kişiden ise tesadüfi görüşme yoluyla veri toplanmıştır. Nicel veriler güvenilirlik, faktör, frekans, yüzde, korelasyon ve regresyon analizleriyle incelenmiş; nitel veriler katılımcı görüşleri doğrultusunda yorumlanmıştır. Nicel bulgulara göre modern tıptan memnuniyetsizlik ile tekrar ziyaret niyeti arasında anlamlı ilişki bulunmamıştır (p=0,003). Sağlığa bütüncül bakış [0,382 (p≤0,01)] ve tamamlayıcı tıbba düşünsel bakış [0,454 (p≤0,01)] boyutlarıyla tekrar ziyaret niyeti arasında orta düzeyde anlamlı ilişki saptanmıştır. Bu sonuçlar, katılımcıların TAT kullanımını önemsediklerini ve modern tıptan genel olarak memnun olduklarını göstermektedir. Nitel bulgulara göre katılımcıların 37’si hastalık seyrinde geçici rahatlama, 19’u tamamen iyileşme yaşarken 2’si mağara tedavisinden fayda görmemiştir. Araştırma sonuçlarının sağlık turizmi sektörü ve yerel yönetimlere rehberlik etmesi, Ballıca Mağarası özelinde bölgesel kalkınma stratejilerine katkı sağlaması beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Sağlık turizmi , Mağara turizmi , Speleoterapi , Tamamlayıcı ve alternatif tıp , Ballıca Mağarası

Etik Beyan

Bu yayında sunulan tüm bilgi ve sonuçların, bilimsel yöntemlerle yürütülen gerçek veri ve gözlemler çerçevesinde tarafımdan elde edildiğini, çalışmada bana ait olmayan tüm veri, düşünce, sonuç ve bilgilere bilimsel etik kuralların gereği olarak eksiksiz şekilde uygun atıf yaptığımı ve kaynak göstererek belirttiğimi beyan ederim.

Teşekkür

Bu çalışmanın yürütülme süreçlerinde bilgi, deneyimlerini paylaşan, destek ve katkılarını sunan Tokat İl Doğa Koruma ve Milli Parklar Müdürü Sayın İhsan İKİNCİ’ye teşekkürlerimi sunarım.

Kaynakça

• Akalın, B., İrban, A. ve Özargun, G. (2023). Türkiye’de geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamalarının mevcut standartları ve iyileştirme önerileri. Sağlık Profesyonelleri Araştırma Dergisi, 5(1), 49-69. https://doi.org/10.57224/jhpr.1230794
• Akyüz, A. (2008). Sağlık turizmi çerçevesinde mağara turizmi: Çankırı İli-Polonya Krakow Bölgesi örnekleri karşılaştırmalı analizi [Uzmanlık tezi]. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü.
• Arıci, F. (2019). Türkiye’de üçüncü yaş turizm potansiyeli ve kaynak kullanımı. Doğu Coğrafya Dergisi, 24(42), 123-138. https://doi.org/10.17295/ataunidcd.643419.
• Aydın, O. (2012). Türkiye’de alternatif bir turizm; sağlık turizmi. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 14(23), 91-96. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kmusekad/issue/ 10213/125512
• Barrett, B., Marchand, L., Scheder, J., Appelbaum, D., Chapman, M., Jacobs, C., Westergaard, R. ve St Clair, N. (2000). Bridging the gap between conventional and alternative medicine. Journal of Family Practice, 49(3), 234-239. https://research.ebsco.com/linkprocessor/plink?id=7462748e-6fe7-33e3-a871-9b197e647088
• Baynal Doğan, T.G., Doğan, S., ve Baynal, B. (2020). İleri yaş ve engelli turizmi hedef kitlesine yönelik bolu ili sağlık serbest bölgesi tasarımı. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Turizm Fakültesi Dergisi, 23(2), 295-311. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ahbvtfd/issue/58426/745794
• Bayram, M. ve Oduncuoğlu, F. (2019). Turizm sektöründe yiyecek-içecek hizmetlerinin sağlık turizmi türleri ile ilişkisi. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 7(3), 2360-2382. https://doi.org/10.21325/jotags.2019.476
• Bekişoğlu, Ş. ve Özel, N. (2002). GAP Bölgesi termal su kaynaklarının seracılık ve termal turizmde değerlendirilmesi. Çevre, Eğitim Sağlık ve Sosyal Yardımlaşma Vakfı (ÇESAV). https://www.kalkinmakutuphanesi.gov.tr/assets/upload/dosyalar/388f833c3ee65b037fa0a9b7e808588c8444.pdf
• BHC. (2019). Ballıca Mağarası'nın tedavi merkezi olarak değerlendirilmesi danışmanlık raporu. BHC
• Biyoteknoloji Medikal Ürünler ve Ar-Ge Danışmanlık San. Tic. Ltd. Şti., Tokat.
• Biçer, İ. ve Balçık, P. Y. (2019). Geleneksel ve tamamlayıcı tıp: Türkiye ve seçilen ülkelerinin incelenmesi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 22(1), 245-257. https://dergipark.org.tr/tr/pub/hacettepesid/issue/43867/539756
• Cigna, A. A. ve Forti, P. (2013). Caves: the most important geotouristic feature in the World. Tourism and Karst Areas, 6(1), 9-23. https://digitalcommons.usf.edu/kip_articles/919
• Çetin, O. B. (2007). Eskişehir'de tamamlayıcı ve alternatif tıp kullanımı. Sosyoekonomi, 6(6). 89-105. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sosyoekonomi/issue/21066/226820
• Çılgınoğlu, H. (2018). Uluslararası sağlık turizminin ekonomik, hukuki ve idari yönden değerlendirilmesi: Türkiye'deki hastaneler üzerinde örnekleme [Yüksek lisans tezi], Kastamonu Üniversitesi.
• Çiftci, M. M. (2019). Kupa tedavisi ve klinik uygulamalar. Journal of Biotechnology and Strategic Health Research, 3(2019), 22-28. https://doi.org/10.34084/bshr.537972
• Dede, Z. (2011). Çankırı Tuz mağaralarının tıbbi jeoloji açısından değerlendirilmesi [Yüksek lisans tezi], Niğde Üniversitesi.
• Dikmetaş Yardan, E., Dikmetaş, H., Coşkun Us, N. ve Yabana, B. (2014). Türkiye'de ve Dünya’da sağlık turizmi. Sağlıkta Performans ve Kalite Dergisi, 8(2014), 27-42. https://dergipark.org.tr/tr/pub/spkd/issue/29268/313404
• Doğan, B., Karabudak Abuaf, Ö. ve Karabacak, E. (2012). Tamamlayıcı/alternatif tıp ve dermatoloji. Archives of the Turkish Dermatology & Venerology/Turkderm, 46(2), 62-66. https://doi.org/10.4274/Turkderm.26214 Donat, Y. (2017, Şubat 21). Mağara. Sabah Gazetesi. 20 Ekim 2022 tarihinde adresinden www.sabah.com.tr/yazarlar/donat/2017/02/21/magara erişildi.
• Donat, Y. (2019, Ağustos 12). Bir Yazı Yazdık Ve. Sabah Gazetesi. 20 Ekim 2022 tarihinde www.sabah.com.tr/yazarlar/donat/2019/08/12/bir-yazi-yazdik-ve adresinden erişildi.
• Ernst, E. (2000). The role of complementary and alternative medicine. Bmj, 321(4), 1133-1135. https://doi.org/10.1136/bmj.321.7269.1133
• Faysal, İ. (1989). Ballıca mağarası. Mağara Araştırma Derneği (MAD) Bülteni Speleological society of Turkey, Mayıs(5), 9-10. https://d25tea7qfcsjlw.cloudfront.net/5649/modul/131917/129976.pdf
• Furnham, A. (2007). A modern health worries, personality and attitudes to science associated with the use of complementary and alternative medicine. British Journal of Health Psychology, 12(2), 229-243. https://doi.org/10.1348/135910706X100593
• Furnham, A. ve Smith, C. (1988). Choosing alternative medicine: a comparison of the beliefs of patients visiting a general practitioner and a homoeopath. Social Science & Medicine, 26(7), 685-689. https://doi.org/10.1016/0277-9536(88)90060-3
• Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği (2014). T.C. Resmî Gazete, (29158, 27 Ekim 2014). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/10/20141027-3.htm
• George, S., Jackson, J. L. ve Passamonti, M. (2011). Complementary and alternative medicine in a military primary care clinic: a 5-year cohort study. Military Medicine, 176(6), 685-688. https://doi.org/10.7205/milmed-d-10-00242
• Güripek, E. (2020). Sağlık turizmi kapsamında mağara tedavisi (speleoterapi) Tokat Ballıca Mağarası. O. İçöz, M. Uysal, M. Tuna ve A. Başoda (ed.). MTCON'20 Kıtalararası Turizm Yönetimi Konferansı Bildiriler Kitabı (1351-1358). Detay Yayıncılık.
• Halilova, H., Yusufov, Z. ve Ahundova, E. (2008). Türkiye ve Azerbaycan Tuz Mağaraları ve sağlık üzerine etkileri. E. Atabey (Ed.). Uluslararası Katılımlı Tıbbi Jeoloji Sempozyumu Kitabı (125-128). MTA. ISBN: 978- 975-7946-33-5
• İpek, E., Batmaz, O. ve Yazıcı Ayyıldız, A. (2023). Sağlık turizmi farkındalığı: Kuşadası örneği. International Conference on Engineering, Natural and Social Sciences (ICENSOS), 2023(1), 199-202. https://as-proceeding.com/index.php/icensos/article/view/436
• Karadeniz, V. (2018). Dupnisa Mağarası ve turizm potansiyeli. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(61), 284-297. http://dx.doi.org/10.17719/jisr.2018.2919
• Karadeniz, V., Çelikoğlu, Ş. ve Akpınar, E. (2009). Gökgöl Mağarası ve turizm potansiyeli. Journal of Turkish Studies, 4(8), 1621-1641. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.1012
• Koçan, N. (2012). Karaca Mağarası’nın (Gümüşhane) alternatif turizm kapsamında değerlendirilmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 3(1), 37-44. https://dergipark.org.tr/tr/pub/makufebed/issue/19422/206554
• Kozak, M. (2018). Bilimsel Araştırma: Tasarım, Yazım ve Yayım Teknikleri, Ankara: Detay Yayıncılık.
• Köse, E., Ekerbiçer, H. ve Erkorkmaz, Ü. (2018). Complementary, alternative and conventional medicine attitude scale: Turkish validity reliability study, Sakarya Tıp Dergisi, 8(4), 726-736. https://doi.org/10.31832/smj.478148
• Kuşat, N. ve Esen, E. (2022). Sağlık turizmi perspektifinden Türk sağlık sektörü rekabet gücü. Uluslararası Global Turizm Araştırmaları Dergisi, 6(1), 37-50. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ijgtr/issue/70189/1100673
• McFadden, K., Hernandez, T.D. ve Ito, T. (2010). Attitudes toward complementary and alternative medicine influence ıts use. Explore, 6(6), 380-388. https://doi.org/10.1016/j.explore.2010.08.004
• Mueller, H. ve Kaufmann, E. L. (2001). Wellness tourism: market analysis of a special health tourism segment and implications for the hotel industry. Journal of Vacation Marketing, 7(1), 5-17. https://doi.org/10.1177/135676670100700101
• Nazik, L. (2018). Yeraltı karanlıklar dünyasının gizemli oluşumları mağaralar. Mavi Gezegen Popüler Yerbilim Dergisi, 24(2018), 20-36. https://mavigezegen.jmo.org.tr/detail-article.php?articlekod=6111
• Özsarı, S. ve Karatana, Ö. (2013). Sağlık turizmi açısından Türkiye’nin durumu, Journal of Kartal Training & Research Hospital/Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıp Dergisi, 24(2), 136-144. https://doi.org/10.5505/jkartaltr.2013.69335
• Öztürk, Y. (2018). Sağlık turizmi kapsamında tuz mağaralarının speleoterapi amacıyla kullanımları üzerine bir araştırma. B. Eryılmaz, K. Özlü, Y. B. Keskin ve C. Yücetürk (Ed.), Sosyal bilimlerde güncel akademik çalışmalar içinde (ss. 719-734). Gece Kitaplığı.
• Öztürk, Y. E., Dömbekci, H.A. ve Ünal, S. N. (2020). Geleneksel tamamlayıcı ve alternatif tıp kullanımı. Bütünleyici ve Anadolu Tıbbı Dergisi, 1(3), 23-35. https://dergipark.org.tr/tr/pub/batd/issue/57657/739554
• Samuk, M. (2009). Ballıca İndere mağarası harita ve hasar tespit etkinlikleri, Mağara Araştırma Derneği Bülteni, Kasım (15), 50-53. https://d25tea7qfcsjlw.cloudfront.net/5649/modul/131917/130011.pdf
• Sirois, F. M. ve Gick, M. L. (2002). An investigation of the health beliefs and motivations of complementary medicine clients. Social Science & Medicine, 55(6), 1025-1037. https://doi.org/10.1016/S0277-9536(01)00229-5 Smith, M. ve Puczko, L. (2009). Health and wellness tourism. Elsevier Ltd.
• Sütçü, S. (2018). Sosyolojik açıdan alternatif tıp geleneği ve uygulamaları: Isparta örneği [Yüksek lisans tezi], Süleyman Demirel Üniversitesi.
• Şimşek, O. (2020). Nahcivan Duzdağın sağlık turizm potansiyeli. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(2020), 21-38. https://doi.org/10.9775/kausbed.2020.002
• Tokat Valiliği (T.Y.). Ballıca Mağarası, 06 Eylül 2020 tarihinde http://www.tokat.gov.tr/ballica-magarasi adresinden erişildi.
• Tontuş, H. Ö. (T.Y.). Sağlık turizminin tarihçesi. 21 Kasım 2020 tarihinde https://saglikturizmi.saglik.gov.tr/TR,68081/saglik-turizminin-tarihcesi.html adresinden erişildi. Tontuş, Ö. (17 Haziran 2019). Sağlık turizmi nedir?. 21 Kasım 2020 tarihinde https://saglikturizmi.saglik.gov.tr/TR,68082/saglik-turizmi-nedir.html adresinden erişildi.
• Tökü, Y. E. (2017). Turizm ve Türkiye'de sağlık turizmi: bir nitel araştırma [Yüksek lisans tezi], Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi.
• Usta, Ö. (2002). Genel turizm. Anadolu Matbaacılık.
• WHO (‎2002)‎. Traditional Medicine Strategy/2002-2005, 28 Aralık 2022 tarihinde https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/67163/WHO_EDM_TRM_2002.1_eng.pdf?sequence=1&isAllowed=y adresinden erişildi.
• Yalçın, B. ve Çelik, S. (2018). Sağlık turizmin tarihi. S. Çelik ve B. Yalçın (Ed.), Termal turizm ve işletmeciliği içinde (ss.1-6) Detay Yayıncılık.
• Yeşil, P., Yeşil, M. ve Yılmaz, H. (2008). Jeolojik miras alanlarının alternatif turizm kapsamında değerlendirilmesi: Ballıca Mağarası örneği. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 39(2), 241-248. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ataunizfd/issue/2930/41769
• Yirik, Ş., Ekici, R. ve Baltacı, F. (2015). Türkiye ve Dünyada sağlık turizmi (medikal turizm). Detay Yayıncılık.
• Yurdakul, E. S. ve Sarı, O. (2020). Geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamalarının etik yönden incelenmesi. Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi, 10(3), 404-414. https://doi.org/10.31020/mutftd.720120
• Yücel, A. (2008). Mağara turizmi Tokat Ballıca Mağarası örneği. [Uzmanlık Tezi], Kültür ve Turizm Bakanlığı Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü.
• Zeybek, H. İ. (2003). Akdağ'ın (Tokat) doğal ortam özellikleri ve turizm potansiyeli. Doğu Coğrafya Dergisi, 8(9), 119-142. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ataunidcd/issue/2432/30898