2017 anayasa değişikliği ile yasama ve yürütme ilişkileri çerçevesinde değişen yetkiler

Yıl 2025, Cilt: 28 Sayı: 54, 809 - 826, 16.12.2025

İnci Çoban İnce

https://doi.org/10.31795/baunsobed.1665303

Öz

1982 Anayasası'nda yasama ve yürütme ilişkileri açısından iki önemli anayasa değişikliği yapılmıştır. Bu anayasa değişikliklerinden ilki 2007 yılında, ikincisi ise 2017 yılında gerçekleşmiştir. İki anayasa değişikliğinin ortak noktası yürütme organı ile ilgili hükümet sistemini etkileyen düzenlemeler yapmış olmasıdır. Zira 2007 Anayasa değişikliğiyle Cumhurbaşkanı’nın halk tarafından seçileceği kabul edilmiş, 2017 Anayasa değişikliğiyle ise düalist yürütme yapısı monist bir yapıya dönüşmüştür. 2017 Anayasa değişikliği sonrasında Türkiye farklı bir sisteme geçmiştir. Bu yeni sistem yasama ve yürütme ilişkilerinin yeniden şekillenmesi sonucunu doğurmuştur. Bu çalışma 2017 Anayasa değişikliğinin yasama ve yürütme ilişkilerine etkisini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda çalışmanın sorusu söz konusu anayasa değişikliğinin yasama ve yürütme ilişkilerine nasıl yansımış olduğudur. Çalışmada nitel araştırma tekniği kullanılmış ve doküman analizi yapılmış, karşılaştırmalı hukuktan yararlanılmıştır. Çalışma sadece yasama ve yürütme arasındaki ilişkide belirleyici olan yetkiler ile sınırlı tutulmuştur. Dolayısıyla iki organın tüm yetkileri çalışma kapsamına alınmamıştır. Sonuç olarak 2017 Anayasa değişikliğinin yasama organı karşısında yürütme organını güçlendirmiş olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Anayasa Değişikliği , Yasama ve Yürütme İlişkileri , Hükümet Sistemi

Etik Beyan

Bu makale Dr. Öğr. Üyesi Yaşar Metin Özdemir danışmanlığında Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü'nde sunulan ve kabul edilen "1982 Anayasası Döneminde Yasama ve Yürütme İlişkilerinin Evrimi" başlıklı doktora tezinden türetilmiştir. Makalenin kabul olması durumunda bu bilgi makale başlığına eklenecektir.

Changed power within the framework of legislative and executive relations with the 2017 constitutional amendment

Öz

The 1982 Constitution made two important constitutional amendments in terms of legislative and executive relations. The first of these constitutional amendments was made in 2007, and the second in 2017. The common point of the two constitutional amendments is that they made arrangements affecting the government system regarding the executive body. Because with the 2007 constitutional amendment, it was accepted that the President would be elected by the people, and with the 2017 constitutional amendment, the dualist executive structure turned into a monist structure. After the 2017 constitutional amendment, Turkey moved to a different system. This new system resulted in the reshaping of legislative and executive relations. This study aims to evaluate the impact of the 2017 constitutional amendment on legislative and executive relations. In line with this purpose, the question of the study is how the mentioned constitutional amendment is reflected in legislative and executive relations. The study employed qualitative research techniques, conducted document analysis, and utilized comparative law. The study was limited to the powers that are decisive in the relationship between the legislative and executive. Therefore, all powers of the two bodies were not included in the scope of the study. As a result, it has been determined that the 2017 Constitutional amendment has strengthened the executive branch vis-a-vis the legislative branch.

Anahtar Kelimeler

Constitutional Amendment , Legislative and Executive Relations , Government System

Kaynakça

• Aldıkaçtı, O. (1980). Yaşadığımız kriz ve anayasanın değiştirilmesi. anayasa ve seçim sistemi semineri 19 Nisan 1980, Tarabya: Bildiriler (7-21). Tercüman Gazetesi Yayınları.
• Alkan, H. (2018). Yaklaşım ışığında yeni siyasetin analizi: cumhurbaşkanlığı sistemi. Liberte Yayınları.
• Aliefendioğlu, Y. (1988). Yasaların cumhurbaşkanınca geri gönderilmesi. Amme İdaresi Dergisi, 21(1), 5-25.
• Apaydın, O. (1980). Açılış konuşması, demokratik anayasal düzenin işlerliği anayasal hak ve özgürlüklerin yaşama geçirilmesi semineri: Bildiriler (6-18). İstanbul Barosu Yayınları.
• Arsel, İ. (1968). Anayasa hukuku demokrasi. Sıralar Matbaası.
• Atar, Y. (2017). Türk anayasa hukuku. Seçkin Yayıncılık.
• Atar, Y. (2019). Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin hukuki rejimi ve anayasallık denetimi. Anayasa Yargısı Dergisi, 36(1), 241-259.
• BBC, (2018), ABD’de hükümetin resmen ‘kapanması’ ne anlama geliyor?, 04 Mart 2018 tarihinde http://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-42745671 adresinden erişildi.
• Bilir, F. (2013a). Hükümet sistemi tartışmaları bağlamında hükümet sistemimiz ve partili cumhurbaşkanı. Yeni Türkiye, 51, 303-308.
• Bilir, F. (2013b). Türk anayasa hukukunda gensorunun düzenlenişi ve etkililiği. Yasama Dergisi, (25), 7-16.
• Coşkun, V. (2017). 16 Nisan 2017 Tarihinde Kabul Edilen Anayasa Değişikliklerinin Değerlendirilmesi. Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 22(36), 3-30.
• Çam, E. (2000). Çağdaş devlet sistemleri. DER Yayınları.
• Dereli, Esen. (2001). Karşılaştırmalı bir bakışla ABD ve Fransa siyasal sistemleri. DER Yayınları.
• Duran, L. (1988). Türkiye’de yönetim karmaşası. Çağdaş Yayınları.
• Duverger, M. (1980). A new political system model: semi-presidential government. Europen journal of political research.
• Duverger, M. (1986). Siyasal rejimler (Teoman Tunçdoğan, Çev.). Sosyal Yayınlar.
• Erdoğan, M. (2016). Başkanlık sistemi, Latin Amerika tecrübesi ve Türkiye. Liberal Perspektif Analiz, 1-37.
• Erdoğan, M. (2018). Türk anayasa hukuku. Hukuk Yayınları.
• Eroğul, C. (2016). Çağdaş devlet düzenleri. İmaj Yayınevi.
• Esen, S. (2016a). 1982 Anayasası nasıl bir siyasi rejim öngörmektedir?. İ.Ö. Kaboğlu (Der). Türkiye’nin Anayasa Gündemi içinde (ss. 234-235). İletişim Yayıncılık.
• Esen, S. (2016b). 2016 anayasa değişiklik teklifinin değerlendirilmesi. Ankara Barosu Dergisi, (4), 45-73.
• Fendoğlu, H. T. (2017). Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi. Yeni Türkiye, (94), 90-109.
• Gençkaya, Ö. F. (2012). Parlamenter bilgi edinme ve denetim aracı olarak soru. H. Erikli ve B. Yeşilırmak (Ed.). Türkiye Büyük Millet Meclisi Parlamenter Denetim Sempozyumu 07.05.2012: Bildiriler (60-73). TBMM Yayını.
• Gönenç, L. (2007). Hükümet sistemi tartışmalarında ‘başkanlı parlamenter sistem’ seçeneği. Güncel Hukuk, (44), 39-43.
• Gönenç, L. ve Kontacı, A. E. (2019). 2017 tarihli anayasa değişikliği sonrasında yasama-yürütme ilişkileri. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, (145), 53-79.
• Gönenç, L. (2013). Türkiye’deki hükümet sistemi tartışmalarına ilişkin değerlendirmeler. Yeni Türkiye, (51), 269-279.
• Gözler, K. (2001). Devlet başkanları: bir karşılaştırmalı anayasa hukuku incelemesi. Ekin Kitabevi.
• Gözler, K. (2011a). Anayasa hukukunun genel teorisi Cilt I. Ekin Basım Yayın.
• Gözler, K. (2011b). Anayasa hukukunun genel teorisi Cilt II. Ekin Basım Yayın.
• Gözler, K. (2016). Anayasa hukukunun genel esasları. Ekin Basım Yayın Dağıtım.
• Gözler, K. (2017). Elveda anayasa 16 Nisan 2017’de oylayacağımız anayasa değişikliği hakkında eleştiriler. Ekin Basım Yayın Dağıtım.
• Gözler, K. (2019). Türk anayasa hukuku. Ekin Basım Yayın Dağıtım.
• Gülsoy, M. T. (2013). Hükümet sistemlerini karşılaştırmak: Türkiye için bir değerlendirme. Yeni Türkiye, (51), 257-268.
• Güner Toprak, E. (2017). Çare başkanlık mı?. Palme Yayıncılık.
• Hürriyet, (2019). TBMM başkanı Şentop, yasama yılını değerlendirdi. 22 Şubat 2024 tarihinde https://www.hurriyet.com.tr/gundem/tbmm-baskani-sentop-yasama-yilini-degerlendirdi-41285551 adresinden erişildi.
• İba, Ş. (2018). Türk anayasa hukuku. Turhan Kitabevi.
• Kanadoğlu, S. (2006). AKP tek başına seçemez. Cumhuriyet, 26.12.2006.
• Karahanoğulları, Y. (2011). ABD’nin federal bütçe süreci. Maliye Dergisi, (160), 269-288.
• Karayalçın, Y. (1980). Siyasi rejimin işler hale getirilmesi “hukuki meseleler ve görüşler”, Anayasa ve Seçim Sistemi Semineri 19 Nisan 1980, Tarabya, İstanbul. Tercüman Gazetesi Yayınları, 1980, 23-43.
• Karayalçın, Y. (1983). Meseleler ve görüşler (1972-1983). Sevinç Matbaası.
• Köker, L. (2017). Cumhurbaşkanlığı, kararnamesinin çelişkileri ve sorunları. T24. 15 Eylül 2017 tarihinden https://t24.com.tr/haber/prof-levent-koker-yazdi-cumhurbaskanligi-kararnamesinin-celiskileri-ve-sorunlari,392793 adresinden erişildi.
• Kuzu, B. (2017). Anayasa değişikliği ve cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminin faydaları. Yeni Türkiye, 94, 110-128.
• Lijphart, A. (1996). Çağdaş demokrasiler (E. Özbudun ve E. Onulduran, Çev.). Yetkin Yayınları.
• Lijphart, Arend. (2006). Demokrasi motifler otuz altı ülkede yönetim biçimleri ve performansları. (G. Ayas ve U. U. Bulsun, Çev.). Salyangoz Yayınları.
• Linz, J. J., (1985). Democracy: presidential or parliamentary does it make a difference?. Yale University, 1985, https://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNABJ524.pdf
• Miş, N., ve Duran, B. (2017). Türkiye’de siyasal sistemin dönüşümü ve cumhurbaşkanlığı sistemi. N. Miş ve B. Duran (Ed.). Türkiye’de Siyasal Sistemin Dönüşümü ve Cumhurbaşkanlığı Sistemi içinde (ss. 15-50). SETA.
• Ocaklı, F. Ç., Palabıyık, H., Solak, M., Atlay, A. ve Selver, M. C. (2019). Fransa ulusal meclisinde yasama, denetim ve bütçe süreçleri. Türkiye Büyük Millet Meclisi Araştırma Hizmetleri Başkanlığı.
• Oder, B. E. (2005). Türkiye’de başkanlık ve yarı başkanlık rejimi tartışmaları: 1991-2005 Yılları Arasında Basına Yansıyan Öneri ve Tepkilerden Kesitler, Başkanlık Sistemi içinde (31-69). Türkiye Barolar Birliği Yayınları.
• Onar, E. (2005). Türkiye’nin başkanlık veya yarı-başkanlık sistemine geçmesi düşünülmeli midir?. Başkanlık Sistemi içinde (ss. 71-104). Türkiye Barolar Birliği Yayınları.
• O’Neil, P. H., & Fields, K., & Share, D. (2010). Cases in comparative politics, United States of America. W.W. Norton & Company.
• Orak, C. Ç. (2003). Parlamento hukukundaki işlevselliği bakımından genel görüşme yöntemi. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, (48), 29-39.
• Özbudun, E. (2005). Başkanlık sisteme tartışmaları. Başkanlık Sistemi içinde (105-111). Türkiye Barolar Birliği Yayınları.
• Özbudun, E. (2013). Hükümet sistemi tartışmaları. Yeni Türkiye, (51), 205-213.
• Özbudun, E. (2017). Türk anayasa hukuku. Yetkin Yayınları.
• Özkul, F. 2007 Anayasa değişikliği sonrası benimsediğimiz hükümet sisteminin niteliği, ülkemizde uygulanabilirliği ve başkanlık sistemi önerileri üzerine bir inceleme. Yeni Türkiye, (51), 555-566.
• Özsoy Boyunsuz, Ş. (2014). Başkanlı parlamenter sistem cumhurbaşkanının halk tarafından seçildiği parlamenter hükümet modeli ve Türkiye’ye tavsiye edilebilirliği. XII Levha Yayıncılık.
• Parla, T. (2016). Türkiye’de anayasalar tarih, ideoloji, rejim 1921-2016. Metis Yayınları.
• Roskin, M. G. (2016). Çağdaş devlet sistemleri siyaset, coğrafya, kültür. (B. Seçilmişoğlu, Çev). Adres Yayınları.
• Sezginer, M. (2010). Günümüz demokrasilerinde kuvvetler ilişkisi ve 1982 Anayasası’nda sorunlar. Seçkin Yayıncılık.
• Shugart, M. S & Carey, J. M. (1992). Presidents and assemblies constitutional design and electoral Dynamics. Cambridge University Press.
• Soysal, M. (1997). 100 soruda anayasanın anlamı. Gerçek Yayınevi.
• Tanör, B. (2019). İki anayasa 1961-1982. On İki Levha.
• Tanör, B. ve Yüzbaşıoğlu, N. (2018). 1982 Anayasasına göre Türk anayasa hukuku. Beta Basım.
• TBMM, (2024). 20 Mart 2024 tarihinde https://www.tbmm.gov.tr/ihtisas-komisyonlari/Icerik/ihtisas-komisyonlari-plan-ve-butce-komisyonu-hakkinda/plan-ve-butce-komisyonu/f72877d1-b469-037b-e050-007f01005610 adresinden erişildi.
• Teziç, E. (1976). 100 soruda siyasi partiler. Gerçek Yayınevi.
• Teziç, E. (2009). Anayasa hukuku. Beta Basım.
• Tunaya, T. Z (1980). Açılış konuşması, demokratik anayasal düzenin işlerliği anayasal hak ve özgürlüklerin yaşama geçirilmesi semineri. İstanbul Barosu Yayınları, 5-6.
• Tunç, H., ve Yavuz, B. (2009). Avantaj ve dezavantajlarıyla başkanlık sistemi. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, (81), 1-39.
• Tunç, H. (2018). Türk anayasa hukuku (ders kitabı). Gazi Kitabevi.
• Uluşahin, N. (1999). Anayasal bir tercih olarak başkanlık sistemi. Yetkin Yayınları.
• Üskül, Z. (2013). Başkanlık sistemi mi? neden?. Yeni Türkiye, (51), 530-537.
• Yavuz, B. (2008). Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesinin hükümet sistemine etkisi. Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 3(2), 131-163.
• Yazıcı, S. (2013). Başkanlık sistemine geçiş gerekli mi?. Yeni Türkiye, (51), 538-541.
• Yazıcı, S. (2017). Başkanlık ve yarı başkanlık sistemleri Türkiye için bir değerlendirme. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Yeşilırmak, B. (2020). Cumhurbaşkanının TBMM’ye mesaj verme yetkisi. Yasama Dergisi, (41), 11-38.
• Yıldırım, T. (2017). Cumhurbaşkanlığı kararnameleri. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 23(2), 13-28.
• Yüksek Seçim Kurulu. (2017). https://www.ysk.gov.tr/doc/karar/dosya/5064/2017-663.pdf
• Yokuş, S. (2010). Türkiye’de yürütme erkinde değişen dengeler. Yetkin Yayınları.
• Yüzbaşıoğlu, N. (2009). Cumhuriyetin 75. yılının devletin ana kuruluşu yönünden değerlendirilmesi. Cumhuriyet’in 75. Yıl Armağanı içinde (ss. 249-258). İstanbul Üniversitesi Yayınevi.