An investigation into the process of deciding on books to read for primary school students

Öz

The fact that most students do not want to read books, abandon the books they read halfway through, or are forced to read due to various pressure factors has made the process of deciding to read books noteworthy. The aim of this study is to examine the factors that influence primary school students' book selection processes and reading preferences. This study, designed according to qualitative research methods, is based on the phenomenological model. Semi-structured interviews were conducted with third and fourth grade students at an elementary school in Şanlıurfa during the 2024-2025 academic year. The data from the research were evaluated using descriptive and content analysis techniques. The results of the research show that third and fourth-grade primary school students pay attention to elements such as the type of publication, subject, physical characteristics, content characteristics, the person selecting the book, the availability of the book, time, and reading motivation when deciding on a book to read. Within the scope of the research, it was recommended that student behaviour regarding book selection be observed to develop students' book reading habits, that students be given the opportunity to encounter different books according to their reading tendencies, that teachers keep up with current books, and that they advise their students on book selection.

Anahtar Kelimeler

• Book selection
• Primary school
• Reading
• Turkish

İlkokul öğrencilerinin okuyacakları kitaba karar verme süreci üzerine bir inceleme

Öz

Öğrencilerin çoğunlukla kitap okumak istememeleri, okudukları kitapları yarıda bırakmaları ya da çeşitli baskı faktörleriyle okumak zorunda kalmaları kitap okuma kararının verilme sürecini dikkat çekici hale getirmiştir. Bu çalışmanın amacı, ilkokul öğrencilerinin kitap seçme süreçlerini ve okuma tercihlerini etkileyen unsurları irdelemektir. Nitel araştırma yöntemine göre kurgulanan bu çalışmada, fenomenoloji modeli esas alınmıştır. 2024-2025 Eğitim Öğretim yılında Şanlıurfa ilinde yer alan bir ilkokuldaki üçüncü ve dördüncü sınıf öğrencileriyle yarı yapılandırılmış görüşme yapılmıştır. Araştırmanın verileri betimsel ve içerik analizi tekniğine göre değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda ilkokul üçüncü ve dördüncü sınıf öğrencileri okuyacağı bir kitaba karar verirken kitabın; yayın türü, konusu, fiziksel özellikleri, içerik özellikleri, kitabı seçen kişi, kitabı temin etme durumu, zaman, okuma motivasyonu gibi ögelere dikkat etmektedir. Araştırma kapsamında öğrencilerin kitap okuma alışkanlığını geliştirmeleri için kitap seçimine yönelik öğrenci davranışlarının gözlenmesi, öğrencilerin okuma eğilimlerine göre farklı kitaplarla tanışmalarına imkân sunulması, öğretmenlerin güncel kitapları takip etmesi ve öğrencilerine kitap seçiminde danışmalık yapmaları önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Kitap Seçimi
• İlkokul
• Okuma
• Türkçe

Kaynakça

1. Acar Şengül, E. (2019). Examining the effectiveness of interactive book reading application in early language intervention on children with developmental language delay (Doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
2. Akca, Ç. (2008). İlköğretim ikinci kademe öğrencilerine kitap okuma alışkanlığı kazandırmada Türkçe öğretmenlerinin rolü (Yüksek lisans tezi). Yeditepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
3. Aksaçlıoğlu, A. G. (2005). The effect of students' television watching and computer use on their reading habits (Yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
4. Aksoy, T. (2018). Okuma alışkanlığının temel eğitimden ortaöğretime geçiş (TEOG) sınavına etkisi (Yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
5. Aktaş, E. ve Vural, E. (2023). İmam-Hatip ortaokulu öğrencilerinin okuma kültürü düzeylerinin okuma profilleri bağlamında incelenmesi: Alanya Örneği. Ana Dili Eğitim Dergisi, 11(3), 774-795. https://doi.org/10.16916/aded.1287810
6. Applegate, A. J., & Applegate, M. D. (2004). The peter effect: Reading habits and attitudes of preservice teachers. The Reading Teacher, 57(6), 554-563.
7. Applegate, A. J., Applegate, M. D., Mercantini, M. A., McGeehan, C. M., Cobb, J. B., DeBoy, J. R., Lewinski, K. E. (2014). The Peter effect revisited: Reading habits and attitudes of college students. Literacy Research and Instruction, 53(3), 188–204.
8. Arıcan, S. ve Yılmaz, B. (2010). The effect of 100 basic works practice on students' reading habits and teachers' views on the role of libraries in this practice. Turkish Librarianship, 24(3), 495-518.

9. Arıcı, A. F. (2005). İlköğretim ikinci kademe öğrencilerinin okuma durumları (beceri-ilgi-alışkanlık-eğilim) (Doktora tezi). Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
10. Ateş, S., Çetinkaya, Ç. ve Yıldırım, K. (2012). Okunabilir bir kitap nasıl seçilir? İlköğretim Online, 11(2), 319-331.
11. Aydın, H. (2012). Çocuk kitaplarında kültürün illüstrasyona etkileri (Yüksek lisans tezi). Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
12. Azizah, F., & Marzuki, I. (2023). Teachers' efforts to improve student literacy culture at MI Ma'arif NU Manbaur Rohmah Gresik. Journal on Education, 6(1), 7481-7491. https://doi.org/10.31004/joe.v6i1.4040.
13. Balcı, A. (2009). İlköğretim 8. sınıf öğrencilerinin kitap okuma alışkanlık ve ilgileri üzerine bir araştırma. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(11), 264-299.
14. Balcı, A., Uyar, Y. ve Büyükikiz, K. K. (2012). İlköğretim 6. sınıf öğrencilerinin okuma alışkanlıkları, kütüphane kullanma sıklıkları ve okumaya yönelik tutumlarının incelenmesi. Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 7(4), 965-985. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.3795
15. Baltacı, A. (2017). Nitel veri analizinde Miles-Huberman modeli. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(1), 1-15.
16. Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(1), 231-274.
17. Bamberger, R. (1990). Developing reading habits. (B. Çapar, Trans.). Ministry of Culture.
18. Bintz, W.P. (1993). Resistant readers in secondary education: Some insights and implications. Journal of Reading, 36, 604-614.
19. Bostancı, K. (2019). Ortaöğretim okul kütüphanelerinde kaynak seçimi ve okuma alışkanlığı ilişkisi: Prof. Dr. Mümtaz TURHAN Sosyal Bilimler Lisesi örneği (Yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
20. Bozkurt, M. (2016). Sınıf öğretmenlerinin çocuk kitaplarının seçimine yönelik görüşleri. Uluslararası İnsan ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 1(1), 62-71.
21. Brookshire, J., Scharff, L. F. V., & Moses, L. E. (2002). The influence of illustrations on children's book preferences and comprehension. Reading Psychology, 23(4), 323-339.
22. Can, R., Türkyılmaz, M. ve Karadeniz, A. (2010). Ergenlik dönemi öğrencilerinin okuma alışkanlıkları. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(3), 1-21.
23. Chapman, M., Filipenko, M., McTavish, M., & Shapiro, J. (2007). First graders' preferences for narrative and/or information books and perceptions of other boys' and girls' book preferences. Canadian Journal of Education, 30 (2), 531-553.
24. Coleman, G.D., Van Aken, E.M., & Shen, J. (2002). Estimating interrater reliability of examiner scoring for a state quality award. Quality Management Journal, 9 (4), 39-58.
25. Creswell, J. W. (2014). Research design qualitative, quantitative, and mixed method approaches. SAGE Publications.
26. Dammers, B.(2024). Mind the margin! Elementary school children's (non)reading of picture book peripheries. An eye tracking study. L1-Educational Studies in Language and Literature, 24, 1-25.https://doi.org/10.21248/l1esll.2024.24.3.586
27. Değirmenci, H. (2009). İlköğretim okullarında düzenlenen okuma saatlerinin değerlendirilmesine ilişkin öğretmen görüşleri (Yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
28. Demirel, Ö. ve Şahinel, M. (2006). Türkçe öğretimi. Pegema Yayıncılık.
29. Dilidüzgün, S. (2003). Çağdaş çocuk yazın. Morpa Kültür Yayınları.
30. Doğan, O., Yalçın, E. ve Hızıroğlu, O. (2024). Digitalization for enhancing reading habits: the improved hybrid book recommendation system with genre-oriented profiles. Library Management, 45(3), 1-18. https://doi.org/10.1108/lm-03-2024-0030.
31. Ertürk M. ve Üzümcü E. (2018). Yeni nesil dijital okuma deneyimi ve e-kitabın geleceği. Sanat ve Tasarım Dergisi, 8(2), 196-205. https://doi.org/10.20488/sanattasarim.529772
32. Fry, E. (2002). Readability versus leveling: both of these procedures can help teachers select books for readers at different stages. The Reading Teacher, 56, 286-292.
33. Gömleksiz, M. N. (2004). Geleceğin öğretmenlerinin kitap okumaya ilişkin görüşlerinin değerlendirilmesi (Fırat Üniversitesi Eğitim Fakültesi örneği). Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(1), 1-21.
34. Gönen, M., Katrancı, M., Uygun, M.ve Uçuş, Ş. (2011). İlköğretim birinci kademe öğrencilerine yönelik çocuk kitaplarının, içerik, resimleme ve fiziksel özellikleri açısından incelenmesi. Eğitim ve Bilim, 36(160), 249-265.
35. Güneş , F. (2006). Çocuklarda okuma ilgisi ve kitap seçimi. İlköğretmen, 2, 43-45.
36. Guo, L. (2023). Effective strategies for developing reading habits in elementary school students. Journal of Education and Educational Research, 3(1),175-178.
37. Gür Erdoğan, D. ve Demir, Y. E. (2016). İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin okumaya yönelik tutumlarının farklı değişkenler açısından incelenmesi. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (32), 85-96.
38. Gürsoy, H. C. (2018). Kitap okuma alışkanlığının kazandırılmasında yardımcı bir araç olarak çizgi romanların kullanılması (Yüksek lisans tezi). Erciyes Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
39. Hayes, M. (2000). The relationship between, gender, grade level and attitude towards reading for first through fourth grade students (Master of Science in Teaching Degree), Ruwan University. https://doi.org/10.1080/19388071.2014.898719
40. Kaman Ş. ve Bulut A. (2024). İlkokul öğrencilerinin okuma profillerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 23(92), 1430-1444 https://doi.org/10.17755/esosder.1486727
41. Kartal, H. ve Özteke H. (2011). Çocuk gözüyle okuma kültürünü edinememenin kaynağındaki sorunlar. S. Sever (Ed.). 3. Ulusal Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Sempozyumu Bildiri Kitabı içinde (849-858). ÇOGEM.
42. Kaynar, İ. (2007). Ortaöğretim öğrencilerinin okuma alışkanlığı ve iletişim becerileri (Yüksek lisans tezi). Yeditepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
43. Koçağan, F. Ö. (2012). İlköğretim 4-5. sınıf için hazırlanan öyküleyici çocuk kitaplarının okunabilirlik ve değerler yönünden incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
44. Manguel, A. (2018). The history of reading (9th edition). YapıKredi Culture and Art Publishing.
45. Marinak, B. A., Malloy, J. B., Gambrell, L. B., & Mazzoni, S. A. (2015). Me and my reading profile. The Reading Teacher, 69(1), 51-62. https://doi.org/10.1002/trtr.1362
46. Mennanoğulları, B. (2008). İlköğretim I. kademe öğrencilerinin çocuk hikâye kitaplarının tipografik özellikleri ile ilgili görüşleri (Yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
47. Milli Eğitim Bakanlığı [MEB] Türkiye yüzyılı maarif modeli (2024) https://tymm.meb.gov.tr/beceriler/okuryazarlik-becerileri adresinden alınmıştır.
48. Molfese, V. J., Modglin, A., & Molfese, L. D. (2003). The role of environment in the development of reading skills: A longitudinal study of preschool and school-age measure. Journal of Learning Disabilities, 36(1), 59-67.
49. Moore, D., Bean, T., Birdyshaw, D., & Rycik, J. (1999). Adolescent literacy: A position for the commission on adolescent literacy of the international reading association. Newark, DE: IRA
50. Moss, B., & Hendershot, J. (2002). Exploring sixth graders' selection of nonfiction trade books. The Reading Teacher, 56, 6-17.
51. Nas, R. (2006). Metinlerle Türkçe öğretimi (4. Baskı). Ezgi kitabevi.
52. Niklas, F., & Schneider, W. (2015). With a little help: Improving kindergarten children's vocabulary by enhancing the home literacy environment. Reading and Writing, 28(4), 491-508.
53. Odabaş, H., Odabaş, Z. Y. ve Polat, C. (2008). Üniversite öğrencilerinin okuma alışkanlığı: Ankara Üniversitesi örneği. Bilgi Dünyası, 9(2), 431- 465.
54. Öz, F. M. (2001). Uygulamalı Türkçe öğretimi. Anı Yayıncılık.
55. Özbay, M. (2011). Türkçe özel öğretim yöntemleri II (4. Baskı). Öncü Basımevi.
56. Özen, F. (2001). Türkiye’ de okuma alışkanlığı. Kültür Bakanlığı Yayınları.
57. Özkaya, P.ve Çetin, D. (2014). Türkçe öğretmeni adaylarının okuma alışkanlıkları ve kütüphane kullanımlarına ilişkin bir inceleme (Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Örneği). Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(1), 1-11. https://doi.org/10.21666/mskuefd.17579
58. Patton, M.Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri. Pegem Akademi.
59. Robinson, A. (2024). Influence of reading books on psychological wellbeing and decision making among higher secondary students. Thiagarajar College of Preceptors Edu Spectra, 6(1), 9-19. https://doi.org/10.34293/eduspectra.v6i1.02.
60. Rohaniawati, D., Ratnasih, T., Ruswandi, U. and Fauziah, S. (2018). Literacy learning through big book in elementary schools. International Conference on Sociology Education, 1, 200-204. https://doi.org/10.5220/0007095402000204
61. Ronkova, J., & Wildova, R. (2015). The reading matters: Children leadership in the Crezch Republic. Procedia - Social and Behavioural Sciences, 171, 1204-1208.
62. Sağlamtunç, T. (1994). Türk gençlerinin okuma alışkanlıkları. Çağdaş kütüphanecilik ve düşünce özgürlüğü üzerine. Yapı Tasarım Üretim.
63. Şahin, D. ve Bayramoğlu, C. D. (2016). 2015 Türkçe öğretim programının metin tür ve tema seçimi bakımından değerlendirilmesi. Journal of Turkish Studies, 11(3), 2095-2130. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.9289
64. Sarı, N. (2006). Çocuk kitapları illüstrasyonları üzerine bir araştırma ve bir örnekleme. (Yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
65. Schatz, A., & Krashen, S. (2006). Attitudes towards reading in grades 1-6: Some decline in enthusiasm but most enjoy reading. Knowledge Quest, 35(1), 46-48.
66. Schopenhauer, A. (2015). On reading, writing and thinking. Palto Publishing.
67. Sembiring, A., Mardiah, A., Wassalwa, M., Lubis, N. S. & Prastiwi, T.S. (2023). Menumbuhkan budaya lıterası membaca dalam pembelajaran bahasa ındonesıa untuk menıngkatkan keterampılan membaca pada anak usıa sekolah dasar. Jurnal Riset Rumpun Ilmu Bahasa, 2(2), 57–64. https://doi.org/10.55606/jurribah.v2i2.1406
68. Sidekli, S. (2010). İlköğretim 5. Sınıf öğrencilerinin okuma ve anlama becerilerini geliştirme (eylem araştırması) (Doktora tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
69. Sidekli, S.ve Coşkun, İ. (2008). İlköğretim dördüncü sınıf öğrencilerinin sesli okuma hataları ile konuşma hataları arasındaki benzerlikler ve anlamaya etkisi. O. Yaşar (Ed.). Uluslararası Sosyal Bilimler Eğitimi Sempozyumu Bildiri Kitabı. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Yayınları
70. Taşdemir, M. (2005). Eğitsel bir materyal olarak çocuk hikâye ve romanlarının nitelik düzeyi, Milli Eğitim Dergisi, 168 (3), 7-29.
71. Trim, M. (2004). Growing and knowing a selection guide for children literature. München: Die Deutsche Bibliothek.
72. Tutar, H. (2022). Nitel araştırmalarda geçerlilik ve güvenilirlik: Bir model önerisi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22 (2), 117-140.
73. Ülper, H. (2011). Öğrencilerin, okumaya isteklendirici etmenlerle karşılaşma durumu: Öğretmen, aile, arkadaş ve kitap boyutları üzerinden bir araştırma. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (30), 221-237.
74. Van Steensel, R. (2006). Relations between socio-cultural factors, the home literacy environment and children's literacy development in the first years of primary education. Journal of Research in Reading, 29(4), 367-382.
75. Worthy, J. (2002). What makes intermediate-grade students want to read? The Reading Teacher, 55, 568-569.
76. Yağar, F. (2023). Nitel araştırmalarda örneklem büyüklüğünün belirlenmesi: veri doygunluğu. Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(2), 138-152. https://doi.org/10.38122/ased.1030365
77. Yağcı, Y. (2007). Çocuk ve gençlerin kitaba ulaşmasındaki köprüler. Türk Kütüphaneciliği, 21(1), 62-71.
78. Yalman, M., Özkan, E. ve Başaran, B. (2015). Geleceğin öğretmenlerinin kitap okuma alışkanlıklarının incelenmesi. Dicle Üniversitesi örneği. EKEV Akademi Dergisi, 61(1), 463-478.
79. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
80. Yıldız, C., Okur, A., Arı, G. ve Yılmaz, Y. (2010). Yeni öğretim programına göre kuramdan uygulamaya Türkçe öğretimi. Pegem Akademi Yayınları.
81. Yıldız, M. (2013). The role of reading motivation, reading fluency and reading comprehension in the academic achievement of fifth grade students. Turkish Studies, 8(4), 1461-1478.
82. Yılmaz, B. (1990). Okuma alışkanlığı ve Yenimahalle İlçe Halk Kütüphanesi (Yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
83. Yılmaz, B. (1995). Okuma sosyolojisi: Ankara’da oturanların okuma alışkanlıkları üzerine bir araştırma. Türk Kütüphaneciliği, 9(3), 325-336.
84. Yılmaz, M. ve Ertem, İ. S. (2020). İlkokul öğrencilerinin okuma alışkanlıklarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 6(34), 2210-2219. http://dx.doi.org/10.31589/JOSHAS.489
85. Young, D. (2018). The art of reading (1st ed.). S. Saraçoğlu and E. Doğu (çev.). Maya Kitap. (Original publication date 2016).
86. Yükselen, A., Şenol, F.B., Üstündağ, A. ve Ay, A. (2017). 7 – 12 yaş çocuklarına yönelik çocuk kitapların içerik, resimleme ve fiziksel özellik açısından incelenmesi. The Journal of Academic Social Science Studies, 55, 441-456
87. Yumuş, M. (2018). Paylaşımlı kitap okuma müdahale programının ebeveynlerin deneyimlerine bebeklerin dil gelişimlerine ve erken okuryazarlık becerilerine etkisi (Doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
88. Yurtbakan, E. ve Erdoğan, T. (2020). Determining the reading habits of 4th grade primary school students: A mixed method. Journal of Mother Tongue Education, 8(2), 240-257.