Türkiye’de kadın istihdamının yapısal görünümü: WEF cinsiyet uçurumu endeksi üzerinden bir analiz

Öz

Bu çalışma, Türkiye'de kadın istihdamının önündeki yapısal engelleri, cinsiyet eşitsizliği bağlamında analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel çerçevesini Dünya Ekonomik Forumu (WEF) tarafından yayımlanan Cinsiyet Uçurumu Endeksi oluşturmakta; bu endeksin verileri aracılığıyla eşitsizliğin ekonomik, politik, eğitim ve sağlık boyutları Türkiye özelinde incelenmektedir. Bu kapsamda, WEF Endeksi’nin 2006-2025 yılları arasındaki verileri ile TÜİK ve OECD gibi kuruluşların istatistikleri kullanılarak betimsel bir analiz ve literatür araştırması yapılmıştır. Bulgular, Türkiye’nin WEF Endeksi’nde özellikle "ekonomik katılım ve fırsatlar" ile "siyasi güçlendirme" alt başlıklarında son sıralarda yer aldığını ortaya koymaktadır. Eğitim alanındaki görece olumlu tabloya rağmen, bu kazanımların istihdama yansımadığı; kadınların işgücüne katılım oranının erkeklerin oldukça gerisinde kaldığı, cinsiyete dayalı ücret farklarının sürdüğü ve kadınların yönetici pozisyonlarında yetersiz temsil edildiği saptanmıştır. Sonuç olarak, Türkiye'de kadın istihdamının artırılmasının yalnızca niceliksel bir hedef olarak değil, aynı zamanda nitelikli ve güvenceli bir katılımı sağlayacak bütüncül politikalarla mümkün olabileceği savunulmaktadır. Cinsiyet rollerinin dönüştürülmesi, bakım ekonomisinin kamusal desteklerle güçlendirilmesi ve yasal düzenlemelerin etkin uygulanmasının, sürdürülebilir kalkınma için zorunlu olduğu ortaya konulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Cinsiyet Eşitsizliği
• sosyal politika
• kadın istihdamı
• WEF cinsiyet eşitsizliği endeksi.

The structural outlook of women's employment in Turkiye: An analysis through the WEF global gender gap index

Öz

This study aims to analyze the structural impediments to women's employment in Turkey within the context of gender inequality. The primary framework of the research is the Global Gender Gap Index published by the World Economic Forum (WEF), through which the economic, political, educational, and health dimensions of inequality are examined specifically for the case of Turkey. Within this scope, a descriptive analysis and a literature review were conducted using data from the WEF Index between 2006 and 2025, alongside statistics from institutions such as TURKSTAT (TÜİK) and the OECD. The findings reveal that Turkey ranks among the lowest in the WEF Index, particularly in the sub-indices of "economic participation and opportunity" and "political empowerment." Despite a relatively positive outlook in the field of education, it has been determined that these gains do not translate into employment; the labor force participation rate of women remains significantly behind that of men, gender-based wage gaps persist, and women are inadequately represented in managerial positions. In conclusion, it is argued that enhancing women's employment in Turkey is achievable not merely as a quantitative target, but through holistic policies that ensure qualified, secure, and equitable participation. The study posits that transforming gender roles, strengthening the care economy with public support, and effectively implementing legal regulations are imperative for sustainable development.

Anahtar Kelimeler

• Gender Inequality
• social policy
• women's employment
• WEF global gender gap index.

Kaynakça

1. Acar Balaylar, N., Üçdoğruk, Ş. ve Emeç, H. (2024). Türkiye’de cinsiyetler arası ücret açığının sektörel perspektiften koşulsuz kantil regresyonla incelenmesi: Yapışkan zemin ve cam tavan. İzmir İktisat Dergisi, 39(4), 872-892. https://doi.org/10.24988/ije.1509747
2. Adeniyi, I. S., Al Hamad, N. M., Adewusi, O. E., Unachukwu, C. C., Osawaru, B., Onyebuchi, C. N., Omolawal, S. A., Aliu, A. O. ve David, I. O. (2024). Gender equality in the workplace: A comparative review of USA and African practices. World Journal of Advanced Research and Reviews, 21(02), 763–772. https://doi.org/10.30574/wjarr.2024.21.2.0491
3. Anaç N. ve Arslan V. (2024). Cinsiyet eşitliği ve kadın istihdamı: Karikatürlerde kadın mühendisler. Fe Dergi, 16(1), 176-214. https://doi.org/10.46655/federgi.1289065
4. Anyanwu, J. C. ve Augustine, D. (2012). Towards inclusive African labor market: Empirical analysis of gender equality in employment and its implications for policy. African Development Bank. https://www.afdb.org/pt/documents/document/aec-2012-towards-inclusive-african-labour-markets-empirical-analysis-of-gender-equality-in-employment-and-its-implications-for-policy-29600
5. Aşkın, E. Ö. (2015). Kadınların işgücü piyasasındaki konumlarını etkileyen faktörler. Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 10(1), 43-66.
6. Ataklı Yavuz, R. (2016). Toplumsal cinsiyet eşitsizliği ekseninde kadın istihdamı ve ekonomik şiddet. Journal of Life Economics, 3(3), 77-100. https://doi.org/10.15637/jlecon.132
7. Atlı, K. M. ve Tulunay Ateş, Ö. (2023). Toplumsal cinsiyet eşitliğine dair yapılan çalışmaların incelenmesi. Marmara Üniversitesi Kadın ve Toplumsal Cinsiyet Araştırmaları Dergisi, 7(2), 21–36. https://doi.org/10.29228/mukatcad.33
8. Bal, D. (2025). Toplumsal cinsiyet eşitliği: Türkiye ve AB örneği (Değerlendirme Notu No. 305). İktisadi Kalkınma Vakfı.

9. Bardakçı, Ş. ve Oğlak, S. (2022). Toplumsal cinsiyet eşitsizliği endeksi ve Türkiye. Toplumsal Politika Dergisi, 3(1), 71-90.
10. Cislaghi, B., Bhatia, A., Hallgren, E. S. T., Horanieh, N., Weber, A. M. ve Darmstadt, G. L. (2022). Gender norms and gender equality in full-time employment and health: A 97-country analysis of the World Values Survey. Frontiers in Psychology, 13, Article 689815. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.689815
11. Chung, H. (2024). Flexible working arrangements and gender equality in Europe. Publications Office of the European Union. https://doi.org/10.2838/13215
12. Cumur, Ş. ve Deniz Topçu, K. (2022). Toplumsal cinsiyet eşitsizliği: Kadın ve kentsel mekân. Artium, 10(2), 112-130. https://doi.org/10.51664/artium.1119805
13. David, M. E. (2015). Women and gender equality in higher education. Education Sciences, 5(1), 10-25. https://doi.org/10.3390/educsci5010010
14. Demirgöz Bal, M. (2016). Toplumsal cinsiyet eşitsizliğine genel bakış. Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 1(1), 15-28.
15. Elson, D. (1999). Labor markets as gendered institutions: Equality, efficiency and empowerment issues. World Development, 27(3), 611-627. https://doi.org/10.1016/S0305-750X(98)00147-8
16. Elwér, S., Aléx, L. ve Hammarström, A. (2012). Gender (in)equality among employees in elder care: Implications for health. International Journal for Equity in Health, 11(1), 1-10. https://doi.org/10.1186/1475-9276-11-1
17. Eroğlu, F. ve İrdem, Ş. (2016). Toplumsal cinsiyet ayrımcılığı ve yönetim kademelerindeki yansımaları. Pamukkale İşletme ve Bilişim Yönetimi Dergisi, 3(2), 11-35.
18. European Institute for Gender Equality (EIGE). (2017). Economic benefits of gender equality in the European Union: How gender equality in STEM education leads to economic growth. Publications Office of the European Union.
19. Eurostat. (2024). Employment and activity by sex and age – annual data. https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/lfsi_emp_a/default/table?lang=en
20. Eygü, H. ve Oktay, M. (2024). Türkiye’de toplumsal cinsiyet ve ekonomik büyüme arasında kadın etkisinin incelenmesi. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(1), 175-185. https://doi.org/10.33206/mjss.1248591
21. Folbre, N. (1994). Who pays for the kids? Gender and the structures of constraint. Routledge.
22. Gorjón, L. ve Lizarraga, I. (2024). Family-friendly policies and employment equality: An analysis of maternity and paternity leave equalization in Spain (Working Paper 2024/3). Fundación ISEAK.
23. Gözüm, P. (2024). Türkiye’de kadın istihdamı: Sorunlar ve fırsatlar. Bitlis Eren Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(1), 109-125.
24. Halaçlı, B. ve Karaalp Orhan, H. S. (2022). Cinsiyete dayalı ücret eşitsizliği: İşveren yönlü bir analiz. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (61), 65-90. https://doi.org/10.18070/erciyesiibd.973090
25. Hartmann, H. I. (1979). The unhappy marriage of Marxism and feminism: Towards a more progressive union. Capital & Class, 3(2), 1-33. https://doi.org/10.1177/030981687900800102
26. Hsieh, C. J., Pan, K., Lee, H. C. ve Shih, Y. L. (2022). Gender equality in employment among health care undergraduate students: A cross-sectional survey. Healthcare, 10(3), 543. https://doi.org/10.3390/healthcare10030543
27. International Labour Organization (ILO). (2020). Empowering women at work – Company policies and practices for gender equality. ILO.
28. İçli, G. (2018). Toplumsal cinsiyet eşitliği politikaları ve küreselleşme. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (30), 134–143. https://doi.org/10.5505/pausbed.2018.91886
29. İzdeş Terkoğlu, Ö. (2022). Çalışma hakkı ve toplumsal cinsiyet eşitliği: İstihdam yaratma programları. Akademik İzdüşüm Dergisi, 7(2), 23-40.
30. Kabeer, N. (2013). Gender equality and economic growth: Is there a win–win? (IDS Working Papers No. 2013/417). https://doi.org/10.1111/j.2040-0209.2013.00417.x
31. Karaali, G. B. (2024). Toplumsal cinsiyet, patriyarka ve cinsiyete dayalı iş bölümü gölgesinde yükseköğretim mezunu kadınların işsizlik deneyimleri: Balıkesir ilinde bir uygulama. Çalışma ve Toplum, 4, 1505–1542. https://doi.org/10.54752/ct.1534414
32. Karakaş, B. ve Çevik, Ö. C. (2016). Cinsiyet eşitsizliğinin ölçülmesi: Küresel cinsiyet uçurumu endeksine eleştirel bir yaklaşım. Hak İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, 5(13), 67-81.
33. Karakuş, M. (2023). Toplumsal cinsiyet eşitliği bağlamında kadın istihdamı ve çeşitli ülke incelemeleri (Uzmanlık Tezi). Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü.
34. Kawaguchi, D. (2007). Gender gap in the Japanese labor market. Journal of the Japanese and International Economies, 21(4), 546–560. https://doi.org/10.1016/j.jjie.2007.01.001
35. Khamzina, Z., Buribayev, Y., Taitorina, B. ve Baisalova, G. (2021). Gender equality in employment: A view from Kazakhstan. Annals of the Brazilian Academy of Sciences, 93(4), e20190042. https://doi.org/10.1590/0001-3765202120190042
36. Kutlu, D., Aktaş Çimen, Z. ve Güdekli, D. (2022). Küresel cinsiyet eşitsizliğinin istihdam, eğitim ve gsyh değişkenleri açısından değerlendirilmesi. Journal of Yasar University, 17(68), 857-877. https://doi.org/10.19168/jyasar.1141328
37. Küçük Aksu, S. (2022). Toplumsal cinsiyet bağlamında Türkiye’de eğitim ve kadın istihdamına yansımaları. Anadolu Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(1), 159-177.
38. Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2024). Labour force statistics: Summary tables. OECD Employment and Labour Market Statistics. https://doi.org/10.1787/data-00286-en
39. Preciado, D. J., Emperador, E. A., Labial, S. C., Samson, J. H., Jaca, M. R., Abragan, F. Q., Potestas, D. Q., Batoto, R. A., Preciado, N. A., Canoy, J. C. D., Dagapioso, P. R. M. ve Cabactulan, F. B. (2022). Gender equality in the workplace: A tracer study on the employment status of Mindanao State University at Naawan graduates and its implications on gender gap. European Journal of Educational and Social Sciences, 7(2), 46-54. https://doi.org/10.5281/zenodo.7487233
40. Sarfaraz, L., Faghih, N. ve Majd, A. A. (2014). The relationship between women entrepreneurship and gender equality. Journal of Global Entrepreneurship Research, 2(6), 1–11. https://doi.org/10.1186/2251-7316-2-6
41. Savaşkan, E. (2019). Kadın yöneticiler açısından toplumsal cinsiyet eşitsizliği üzerine kavramsal bir çalışma. AÇÜ Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 5(2), 1-23. https://doi.org/10.22466/acusbd.585271
42. Sibiya, S. W. ve Matadi, T. (2025). A long walk to gender equality in South African employment law: Van Wyk v Minister of Employment and Labour. Obiter, 46(1), 183-193.
43. Solakoğlu, M. ve Solakoğlu, M. (2024). Cinsiyet eşitsizliğinin kadın istihdamı üzerine etkisi. Ünye İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(1), 1–19.
44. Şahinoğlu, T. ve Ağırakaya, M. B. (2021). Kadın istihdamını etkileyen unsurlar ve bu unsurlarındemografik özelliklerle ilişkisi: Erzurum ili örneği. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 6(16), 398-421.
45. Şenel, D. (2024). İşgücü piyasasında kadın yönetici istihdamı: Hanehalkı işgücü anketi üzerine bir araştırma. Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi, 7(2), 516-551. https://doi.org/10.33708/ktc.1404901
46. Şentürk, İ. ve Demir, Ö. (2022). Türkiye’de cinsiyete dayalı ücret eşitsizliği: Üç-parçalı blinder-oaxaca ayrıştırması. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 18(1), 153-181. https://doi.org/10.17130/ijmeb.807585
47. Tekkanat, S. S. ve Özkara, A. N. (2025). Küresel cinsiyet açıklığı endeksi perspektifinden kadınların güçlendirilmesi: İzlanda ve Türkiye karşılaştırması. TESAM Akademi Dergisi, 12(1), 387-425. https://doi.org/10.30626/tesamakademi.1578024
48. Toksöz, G. (2012). Kalkınmada kadın emeği. Varlık Yayınları.
49. Toksöz, G. ve Memiş, E. (2020). İstihdamda toplumsal cinsiyet eşitliği haritalama ve izleme çalışması (Geniş Özet). Cinsiyet Eşitliği İzleme Derneği.
50. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2024). İşgücü istatistikleri, 2006-2024.
51. United Nations Development Programme (UNDP). (2022). Gender equality in employment: An anti-stereotyping and gender responsive toolkit for the Kosovo Employment Agency (KEA). UNDP Kosovo.
52. Yalçın, M. (2024). Kadın sorunları ve sosyal hizmet dersinin sosyal hizmet öğrencilerinin toplumsal cinsiyet algısına etkisi. Sosyal Politika ve Sosyal Hizmet Çalışmaları Dergisi, 5(2), 111-128. https://doi.org/10.61861/spshcd.1550033 World Economic Forum. (2025). Global gender gap reports 2006-2025. WEF.