Analysis of Turkish and Turkish Culture Textbooks in Terms of Listening Strategies

Yıl 2026, Cilt: 21 Sayı: 49, 75 - 93, 24.03.2026

Aslı Maden , Abdulvahap Avşar

https://doi.org/10.35675/befdergi.1647731

https://izlik.org/JA69AF69DZ

Öz

Turkish and Turkish Culture textbooks are materials to teach Turkish and Turkish culture to bilingual Turkish children living abroad. This study, it is aimed to determine the listening strategies in Turkish and Turkish Culture textbooks. Depending on the research purpose, document analysis, one of the qualitative research methods, was used in the study. The data collected from 5th, 6th, 7th, and 8th grade Turkish and Turkish Culture textbooks were classified according to the listening strategies identified by Kurudayıoğlu and Kiraz (2020). As a result of the research, 12 activities involving 5 different listening strategies before listening, 10 activities involving 3 different listening strategies during listening, and 18 activities involving 7 different listening strategies after listening were identified in 5th-grade Turkish and Turkish Culture textbooks. In 6th-grade, 10 activities involving 3 different listening strategies before listening, 6 activities involving 2 different listening strategies during listening, and 6 activities involving 4 different listening strategies after listening were identified. In 7th-grade, 12 activities with 4 different listening strategies before listening, 1 activity during listening, and 12 activities with 7 different listening strategies after listening were identified. In the 8th-grade book, it was concluded that there were 7 activities involving 4 different listening strategies before listening, 1 activity for listening sequence, and 16 activities involving 7 different listening strategies after listening.

Anahtar Kelimeler

Listening strategies , Turkish , Turkish and Turkish culture.

Türkçe ve Türk Kültürü Ders Kitaplarının Dinleme Stratejileri Açısından İncelenmesi

https://izlik.org/JA69AF69DZ

Öz

Türkçe ve Türk Kültürü ders kitapları, yurt dışında yaşayan iki dilli Türk çocuklarına Türkçeyi ve Türk kültürünü öğretme amacıyla hazırlanmış materyallerdir. Bu araştırmada, Türkçe ve Türk Kültürü ders kitaplarında yer alan dinleme stratejilerini belirlemeyi amaçlanmıştır. Araştırma amacına bağlı olarak çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi kullanılmıştır. 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ve Türk Kültürü ders kitaplarından toplanan veriler Kurudayıoğlu ve Kiraz (2020) tarafından belirlenen dinleme stratejilerine göre tasniflenmiştir. Araştırma sonucunda, 5. sınıf Türkçe ve Türk Kültürü ders kitaplarında dinleme öncesinde 5 farklı dinleme stratejisi içeren 12 etkinlik, dinleme sırasında 3 farklı dinleme stratejisi içeren 10 ve dinleme sonrasında 7 farklı dinleme stratejisi içeren 18 etkinlik tespit edilmiştir. 6. sınıfta dinleme öncesinde 3 farklı dinleme stratejisi içeren 10 etkinlik, dinleme sırasında 2 farklı dinleme stratejisi içeren 6 ve dinleme sonrasına yönelik 4 farklı dinleme stratejisi içeren 6 etkinlik belirlenmiştir. 7. sınıfta dinleme öncesinde 4 farklı dinleme stratejisi içeren 12, dinleme sırasında 1 ve dinleme sonrasına ait 7 farklı dinleme stratejisi içeren 12 etkinlik tespit edilmiştir. 8. sınıf kitabında ise dinleme öncesinde 4 farklı dinleme stratejisi içeren 7 etkinlik, dinleme sırasına yönelik 1 ve dinleme sonrasında 7 farklı dinleme stratejisi içeren 16 etkinlik bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Dinleme stratejileri , Türkçe , Türkçe ve Türk kültürü.

Kaynakça

• Arıcı, B., & Kırkkılıç, H. A. (2017). Yurt dışında görev yapan Türkçe ve Türk Kültürü öğretmenlerinin Türkçe ve Türk kültürü derslerine ilişkin görüşleri. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(41), 480-500. https://doi.org/10.16992/ASOS.12043
• Bayram, B. & Aktaş, E. (2021). Anlama becerisi açısından okuma ve dinleme/izleme stratejilerinin Türkçe ders kitaplarındaki yeri. OPUS International Journal of Society Researches, 17 (35), 1823-1848. https://doi.org 10.26466/opus.814783
• Çelik, Y. & Gülcü, İ. (2016). Yurtdışında kullanılan Türkçe ve Türk kültürü ders kitaplarının öğretmen görüşleri açısından değerlendirilmesi. Bartın University Journal of Faculty of Education, 5(2), 287-296. https://doi.org/10.14686/buefad.v5i2.5000183344
• Çevik, A. & Güneş, F. (2017). Türkçe ders kitaplarındaki etkinliklerin incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 5(2), 272-286. https://doi.org.10.16916/aded.288848
• Deniz, K. (2019). Türkçe ve Türk kültürü 5. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
• Doğan, Y. (2010) Dinleme becerisini geliştirmede etkinliklerden yararlanma. Türklük Bilimi Araştırmaları (17), 263-274.
• Doğan, Y. (2019). Türkçe ve Türk kültürü 6. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
• Ercan Güven, A.N. & Gürbüz Us, R. (2020). Türkçe ve Türk Kültürü Kitaplarındaki dinleme becerisine yönelik etkinliklerin incelenmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Eğitim Dergisi, 5 (2), 1-23.
• Gürbüz Us, R. & Ercan Güven, A. N. (2022). Yurt dışında yaşayan Türk çocuklarına yönelik Türkçe ve Türk Kültürü Dersi Öğretim Programlarının karşılaştırılması. Trakya Eğitim Dergisi, 12 (3), 1561-1576. https://doi.org/10.24315/tred.1000387
• Kaplan, K. (2021). Ortaokul Türkçe ders kitaplarında yer alan dinleme/izleme becerisini ölçmeye yönelik soruların yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 10 (1), 626-645. https://doi.org/10.15869/itobiad.836238
• Karaca, İ. (2023). “Türkçe artı iki” mümkün mü? Almanya’da yaşayan Türk gençlerinin çok dilliği. Dil Araştırmaları, 17 (32), 113-132. https://doi.org/10.54316/dilarastirmalari.1167476
• Karataş, Z. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Manevi Temelli Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 62-80.
• Karatay, H. (2019). Türkçe ve Türk kültürü 8. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
• Katı, T. N. & Baş, B. (2023). Türkçe ve Türk Kültürü Ders Kitaplarının söz varlığı unsurları üzerine bir araştırma. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23 (2), 689-706. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2023..-1143503
• Kemiksiz, Ö. (2016). Türkçe derslerindeki dinleme metinlerinde dinleme yöntem/tekniği-metin türü ilişkisi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 4(1), 15-30.
• Kurudayıoğlu, M. & Kiraz, B. (2020). Dinleme stratejileri. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(2), 386-409.
• Kurudayıoğlu, M. (2019). Türkçe ve Türk kültürü 7. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
• Kurudayıoğlu, M., & Yaşar, F. Ö. (2014). 6. sınıf Türkçe dersi öğretmen kılavuz kitaplarındaki dinleme metinlerinin dinleme yöntem ve teknikleri açısından incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 2(2), 1-14.
• Maden, S., & Durmaz, N. (2022). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ders kitaplarındaki etkinliklerde kullanılan yöntem ve teknikler. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (30), 172-192. https://doi.org/10.54600/igdirsosbilder.1072788
• Mete, F., Yeşilyurt, E. & Keskin H. (2019). İkidilli Türk çocukları için hazırlanan “Türkçe ve Türk Kültürü” kitaplarında atasözü öğretimi. International Journal of Languages Education and Teaching, 1(2), 174-183.
• Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. (2. Baskı). SAGE Publications
• Millî Eğitim Bakanlığı, (2006), Türkçe ve Türk Kültürü Dersi Öğretim Programı. MEB.
• Özcan, E. (2013). 6.-7. sınıf Türkçe ve Türk Kültürü ders kitabının okunabilirliği ve hedef yaş düzeyine uygunluğu: Fransa örneği. Sakarya University Journal of Education, 1(2), 16-24.
• Polat, T. & Başaran, M. (2023). Türkçe ve Türk Kültürü Ders Kitaplarında yer alan okuma metni sorularının incelenmesi: 5. ve 6. seviye ders kitapları. Temel Eğitim, (17), 33-44.
• Serin, N. & Arslan, N. (2023). Türkçe ve Türk Kültürü Ders Kitaplarındaki konuşma etkinliklerinin incelenmesi. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 13(2), 2027-2052. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1192252
• Stone P J, Dunphy D C, Marshall S S, DM Ogilvie (1966) The General Inquirer: A Computer Approach to Content Analysis, The M.I.T. Press, Massachusetts.
• Süğümlü, Ü. & Yüce, S. N. (2020). Dinleme/izleme stratejilerine yönelik karşılaştırmalı bir çalışma: program ve ders kitapları. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 8(23), 202-215. https://doi.org/10.33692/avrasyad.731880
• Uçgun, D. (2018). 1-5. sınıf “Türkçe ve Türk Kültürü Çalışma Kitapları” ndaki Türkçe dersi etkinliklerinin programdaki kazanımlara göre değerlendirilmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 7(2), 1148-1160.
• Vandergrift, L. (1997). The Cinderella of communication strategies: Reception strategies in interactive listening. The Modern Language Journal, 81(4), 494-505.
• Yeşilyurt, Ş. (2021). Türkçe ve Türk kültürü ders kitaplarındaki özel adların kültürel unsur olarak incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (Ö10), 81-117. https://doi.org/10.29000/rumelide.1011438.
• Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021), Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
• Yılmaz, M. Y. (2014). İki dillilik olgusu ve Almanya’daki Türklerin iki dilli eğitim sorunu. Turkish Studies, 9(3), 1641-1651.