Kazak Kültürü, Mitolojisi ve Çağdaş Resim Sanatında Şanırak Motifi

Kazak kültürü konar-göçer yaşam tarzına dayanan bir geleneklere sahiptir. Orta-Asya göçebe yaşamını aklına getirdiğimizde “yurt” dediğimiz geleneksel Orta-Asya göçebe çadırı aklımıza gelmektedir. Yurt çadırı, Orta-Asya Türk-Moğol göçebe halklarının özel ve yaşam tarzlarıyla uyum konusunda mükemmel bir mimari yapıttır. Bu yapıtın kalbi, şanıraktır. Çalışmada üzerinde durulacak olan Kazak kültürü, mitolojisi ve çağdaş resim sanatında Şanırak motifinin varlığı oldukça geniştir. Şanırak motifi, Kazak geleneksel kültüründe, dünya görüşünde ve yaşam tarzında çok önemli, hem maddi hem manevi bir değer olarak karşımıza çıkmaktadır. Genel olarak Orta Asya Türk-Moğol göçebe halklarının, kullandıkları seyyar keçe yurt evlerinin yapısal sisteminin ana parçalarından biri olup çadır evinin kubbesindeki birleşim çemberidir. Şanırak ile ilgili inanışlar, onu doğurganlık, bereket, aile, aile birliği ve sürekliliği, atalar kültü, ruhlar, güneş ile ilgili ilişkilendirildiğini göstermektedir. Bu makalede Şanırak motifin Kazak geleneksel kültürü, mitolojisinde yeri ve anlamı ve çağdaş Kazak resim sanatında (1990-2000-2010-lu yılları) yansımaları üzerinde durulacaktır.

Kazakh culture has a tradition based on nomadic lifestyle. When we think of the Central-Asian nomadic life, we think of the traditional Central-Asian nomad tent, which we call "yurt". Yurt tent is an excellent architectural work in harmony with the special and lifestyles of the Central-Asian Turkish-Mongolian nomadic peoples. The heart of this work is shanyrak. The existence of the Shanyrak motif in Kazakh culture, mythology and contemporary painting, which will be emphasized in the study, is quite extensive. The Shanyrak motif appears as both a material and a spiritual value in Kazakh traditional culture, worldview and lifestyle. In general, it is one of the main parts of the structural system of the mobile felt yurt houses used by the Central Asian Turkic-Mongolian nomadic peoples and is the junction circle on the dome of the tent house. Beliefs about Shanyrak show that it is associated with fertility, family, family unity and continuity, cult of ancestors, spirits and sun. In this article, the place and meaning of Shanyrak motif in Kazakh traditional culture, mythology and its reflections in contemporary Kazakh painting art (1990-2000-2010-s) will be emphasized.