Araştırma Makalesi

DİVAN ŞİİRİNDE “İSTEMEZ” REDİFLİ ŞİİRLER VE BU ŞİİRLER ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Cilt: 5 Sayı: 1 30 Haziran 2023
PDF İndir
TR EN

DİVAN ŞİİRİNDE “İSTEMEZ” REDİFLİ ŞİİRLER VE BU ŞİİRLER ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Öz

Şiirlerde ahengi sağlayan unsurların başında gelen redif, kafiyenin dışında kalan ek veya kelimelerden oluşur. Sözlükte “arkadan gelen, takip eden” gibi anlamlara sahip olan bu kelime divan edebiyatında kafiye düzenini oluşturan bir terim olmuştur. Gazelin anlam dünyası irdelenirken gazelde tercih edilen redif kelimesi/kelimeleri önemli bir konumdadır. Bu tercihler yapılırken rediflerin, gazelin “yek-âvâz” veya “yek-âhenk” olmasına hizmet edecek niteliklere sahip olması beklenir. Klâsik Türk edebiyatı şairleri, adı redifiyle anılan birçok kaside ve gazel nazmetmişlerdir. İşte redif olarak tercih edilen bu kelimelerden bir tanesi de “istemez”dir. İstemek, sözlükte; araştırmak, beklemek, gözetmek, tahkik etmek gibi anlamların dışında “arzulamak, dilemek” gibi anlamlara da sahiptir. Bu kelimenin olumsuzu olan “istemez” kelimesi, araştırmanın konusunu oluşturur. Çalışmada şairlerin bu redifi kullanarak neyi istemediği meselesine beyit temelli değerlendirmeler yapılarak ışık tutulmuştur. On dördüncü yüzyıldan başlayarak yirminci yüzyıla kadar ulaşılabilen divanlardan ve kaynaklardan derlenilen “istemez” redifli gazeller ele alınarak konuyla ilgili istatiskî veriler ortaya konulmuştur. Ele alınan veriler neticesinde bu redifin en çok 18. yüzyılda kullanıldığı, ve şairlerin bu redifle daha çok fâilâtün, fâilâtün, fâilâtün, fâilün kalıbını tercih ettikleri görülmüştür. Makalenin devamında bu redifli gazellerden hareketle şairlerin istemediği unsurlar dokuz başlık altında toplanmıştır. Bu başlıklar: Başka Sevgili/Cânân/Yârân İstemez, Unvan İstemez,P ara/Mal/Mülk İstemez, Derman/Necat İstemez, Şöhret İstemez, Mutluluk/Sürûr/ Neşat İstemez, İster İstemez (İkileme Halinde Kullanım), İster … istemez (Zıtlık Kullanımı), İstemez Redifinin Soru Olarak Kullanımı şeklindedir. Makalede bu durumun sebepleri üzerinde durulacak ve açıklanmaya çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Kılınç, Abdülhakim, Fuzuli Divanı, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, İstanbul 2021.
  2. Albayrak, Nurettin, “Redif”, https://islamansiklopedisi.org.tr/redif--edebiyat, Erişim Tarihi: 20.05.2023.
  3. Altun, Kudret, Gelibolulu Mustafa Âlî ve Dîvânı = Vâridâtü'l-enîka, Özlem Kitabevi, Niğde 1999.
  4. Arslan, Mehmet, Şeref Hanım Divanı. Kitabevi Yayınları, İstanbul 2002
  5. Arslan, Mehmet, Leylâ Hanım Divanı. Kitabevi Yayınları, İstanbul 2003

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

28 Haziran 2023

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2023

Gönderilme Tarihi

27 Mayıs 2023

Kabul Tarihi

15 Haziran 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 5 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Tombak, S. A. (2023). DİVAN ŞİİRİNDE “İSTEMEZ” REDİFLİ ŞİİRLER VE BU ŞİİRLER ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME. BELLEK Uluslararası Tarih ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 5(1), 48-60. https://doi.org/10.52735/bellek.1303381
AMA
1.Tombak SA. DİVAN ŞİİRİNDE “İSTEMEZ” REDİFLİ ŞİİRLER VE BU ŞİİRLER ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME. BELLEK Uluslararası Tarih ve Kültür Araştırmaları Dergisi. 2023;5(1):48-60. doi:10.52735/bellek.1303381
Chicago
Tombak, Süleyman Anıl. 2023. “DİVAN ŞİİRİNDE ‘İSTEMEZ’ REDİFLİ ŞİİRLER VE BU ŞİİRLER ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME”. BELLEK Uluslararası Tarih ve Kültür Araştırmaları Dergisi 5 (1): 48-60. https://doi.org/10.52735/bellek.1303381.
EndNote
Tombak SA (01 Haziran 2023) DİVAN ŞİİRİNDE “İSTEMEZ” REDİFLİ ŞİİRLER VE BU ŞİİRLER ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME. BELLEK Uluslararası Tarih ve Kültür Araştırmaları Dergisi 5 1 48–60.
IEEE
[1]S. A. Tombak, “DİVAN ŞİİRİNDE ‘İSTEMEZ’ REDİFLİ ŞİİRLER VE BU ŞİİRLER ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME”, BELLEK Uluslararası Tarih ve Kültür Araştırmaları Dergisi, c. 5, sy 1, ss. 48–60, Haz. 2023, doi: 10.52735/bellek.1303381.
ISNAD
Tombak, Süleyman Anıl. “DİVAN ŞİİRİNDE ‘İSTEMEZ’ REDİFLİ ŞİİRLER VE BU ŞİİRLER ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME”. BELLEK Uluslararası Tarih ve Kültür Araştırmaları Dergisi 5/1 (01 Haziran 2023): 48-60. https://doi.org/10.52735/bellek.1303381.
JAMA
1.Tombak SA. DİVAN ŞİİRİNDE “İSTEMEZ” REDİFLİ ŞİİRLER VE BU ŞİİRLER ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME. BELLEK Uluslararası Tarih ve Kültür Araştırmaları Dergisi. 2023;5:48–60.
MLA
Tombak, Süleyman Anıl. “DİVAN ŞİİRİNDE ‘İSTEMEZ’ REDİFLİ ŞİİRLER VE BU ŞİİRLER ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME”. BELLEK Uluslararası Tarih ve Kültür Araştırmaları Dergisi, c. 5, sy 1, Haziran 2023, ss. 48-60, doi:10.52735/bellek.1303381.
Vancouver
1.Süleyman Anıl Tombak. DİVAN ŞİİRİNDE “İSTEMEZ” REDİFLİ ŞİİRLER VE BU ŞİİRLER ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME. BELLEK Uluslararası Tarih ve Kültür Araştırmaları Dergisi. 01 Haziran 2023;5(1):48-60. doi:10.52735/bellek.1303381