BİR SEÇİM KAMPANYASININ ANATOMİSİ: ADNAN MENDERES VE 1957 SEÇİMLERİ

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 143 - 185, 31.12.2025

Mustafa Edip Çelik , Sedat Akdeniz

https://doi.org/10.52735/bellek.1821785

Öz

1957 seçimleri, Türkiye’nin demokratikleşme tarihinin en tartışmalı dönüm noktalarından biridir. Demokrat Parti, 1950’li yıllarda halkla doğduran kurduğu iletişim sayesinde siyasi meşruiyetini pekiştirmiş, ancak aynı zamanda muhalefete yönelik tahammülsüzlüğü ve otoriterleşme eğilimleriyle çok eleştirilmiştir. 1954 seçimleri sonrasında yaşanan gerilimler ve gelişmeler neticesinde 1958 yılında yapılacak olan seçim erkene alınmış ve 27 Ekim 1957 tarihinde yapılmıştır. Seçim sürecinde Adnan Menderes liderliğindeki Demokrat Parti yoğun bir propaganda stratejisi uygulamış, Menderes de birçok ilde mitinglere bizzat katılmıştır. Adnan Menderes bu mitinglerde halk desteğini muhafaza etmek için ekonomik kalkınma, milli birlik ve dini değerlere saygı temalarını öne çıkarmıştır. Bu dönemde artan ekonomik zorluklar, iktidar–muhalefet ilişkilerinde yaşanan gerilimler ve basın üzerindeki baskılar, muhalefetin temel gündem konularını oluşturmuştur. Menderes’in kişisel karizması, Demokrat Parti’nin en güçlü propaganda araçlarından biri olmuştur. Adnan Menderes’in halkı doğrudan muhatap alan dili, iktidarın meşruiyetini halk desteği üzerinden tanımlaması ve “milli irade” kavramına yaptığı sürekli vurgu, 1957 seçimlerinde Demokrat Parti’nin iktidar olmasında önemli bir yere sahip olmuş, ayrıca Türkiye’de sonraki yıllarda da etkisini sürdürecek siyasal bir miras bırakmıştır.
Bu çalışma, 1957 seçimlerinde Adnan Menderes’in yürüttüğü seçim kampanyasının yapısını, söylem stratejilerini, örgütsel kapasitesini ve siyasal iletişim biçimlerini kapsamlı bir biçimde analiz etmektedir. Demokrat Parti’nin 1950 seçimlerinde iktidara gelmesinden sonra şekillenen siyasal sistem, 1957 seçimlerine gelindiğinde hem toplumsal hem de kurumsal düzeyde ciddi bir dönüşüm sürecine girmiştir.

Anahtar Kelimeler

Demokrat Parti , 1957 Seçimleri , Adnan Menderes , Lider , Strateji.

ANATOMY OF AN ELECTION CAMPAIGN: ADNAN MENDERES AND THE 1957 ELECTIONS

Öz

The 1957 elections hold a significant place among the elections held after Turkiye’s transition to a multi-party political system. The general elections, originally planned for 1958, were brought forward, and a number of important developments took place prior to the elections. After the 1954 elections, the province of Kırşehir, which had been won by the Republican Nation Party (CMP), was downgraded to district status, while Malatya, which had been won by the Republican People’s Party (CHP), was divided into two, and Adıyaman was granted provincial status. Opposition within the Democrat Party (DP) was eliminated, leading to the formation of the Liberty Party by former DP members. The parliamentary immunity of the CMP leader, Osman Bölükbaşı, was lifted, and he was imprisoned. Several journalists were arrested, and the opposition increasingly voiced the view that freedoms were being curtailed and that Adnan Menderes, Prime Minister and leader of the Democrat Party, was moving toward a totalitarian rule. Alongside these political developments, growing economic difficulties rendered the political atmosphere increasingly tense. Some laws enacted by the Democrat Party after the 1954 elections further deepened the rift between the government and the opposition. Restrictions on freedoms such as those imposed by the Law on Meetings and Demonstrations led to a situation in which Turkish politics became polarized into two opposing camps. With the announcement of the election decision, both the government and the opposition embarked upon a fierce propaganda campaign. Four parties participated in the elections: the Democrat Party, the Republican People’s Party, the Republican Nation Party, and the Liberty Party.
This study analyzes in detail the structure of Adnan Menderes’ election campaign in 1957, his rhetorical strategies, organizational capacity, and political communication methods. Since the Democrat Party’s rise to power in 1950, the political system had undergone a profound transformation both socially and institutionally by the time of the 1957 elections. During this period, rising economic difficulties, escalating tensions between the government and the opposition, and increasing pressure on the press became key issues for the opposition. These developments placed the Menderes government in a difficult position, while the ruling party sought to counter the opposition’s criticisms by highlighting its investments and development initiatives.

Anahtar Kelimeler

Democratic Party , 1957 Elections , Adnan Menderes , Leader , Strategy

Kaynakça

• Alişoğlu, Batuhan, “Ev Hanımı Mı İş Kadını Mı? Türk Modernleşmesinin Bir Unsuru Olarak Kız Enstitüleri ve Necatibey Kız Enstitüsü”, ESOGÜ Tarih Dergisi, C. 6, S. 2, 2023, ss. 156-195.
• Bayram, Edibe, Cumhuriyetin Kızları/Tarihi, Kültürü, Geleneği ve Eğitimiyle Kız Enstitüleri, Ed. İbrahim Özbay, Akis Kitap, İstanbul 2011.
• Doğan, Ayhan - Kılınç, Mustafa, “Cumhuriyet Dönemi Türk Kadınının Modernleşmesinde Öncü Bir Kurum: İsmet Paşa Kız Enstitüsü Ankara (1928-1938)”, Opus Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, C. 16, S. 29, 2020, ss. 2371-2380.