KAMAN-KALEHÖYÜK’TEKİ ARKEOLOJİK BULGULAR IŞIĞINDA HİTİT DÖNEMİ TAHIL DEPOLARI VE DEMİR KULLANIMI

Öz

Bu çalışma, Kırşehir ilinde yer alan ve 1986’dan bu yana sistematik kazıların sürdürüldüğü Kaman-Kalehöyük’teki arkeolojik bulguları, Hitit dönemi tahıl depolama pratikleri ve erken demir kullanımı bağlamında incelemektedir. Araştırmada çok disiplinli bir yöntem benimsenerek arkeolojik veriler, arkeobotanik bulgular ve Hittiçe çivi yazılı filolojik kaynaklar birlikte değerlendirilmiştir. Kaman-Kalehöyük’te tespit edilen ÉSAG’ların (sıvanmış toprak çukur veya zahire deposu) sadece yerel taımsal üretimin depolanmasıyla sınırlı kalmadığı, aynı zamanda çevre bölgelerdern vergi olarak toplanan erzakların muhafaza edildiği merkezi bir işlev üstlenmiştir. Bu yapılar, Hitit devletinin taşra üzerindeki kurumsal denetimin ve yeniden dağıtım mekânizmalarını yansıtmaktadır. Yapılan arkeobotanik araştırmalar bölgenin tarımsal faaliyetlerine ışık tutarak buğday, arpa gibi çeşitli tarım ürünlerinin burada yetiştirildiğini göstermektedir. Demir, Hitit toplumunda hem askeri hem de günlük kullanımlarda önemli bir malzeme olarak öne çıkmıştır. Kaman-Kalehöyük’te ele geçen demir eserler, Hititlerin demir işleme teknolojisindeki ilerlemelerini ve demirin ekonomik değerini ortaya koymaktadır. Demir buluntular açısından Erken ve Orta Tunç Çağlarına tarihlenen bıçak, iğne ve çubuk şeklinde eserlerin varlığı, bölgedeki demir işçiliğinin tek tip olmayan, değişken bir teknik çerçeve içinde geliştiğini göstermektedir. Özellikle Eski Tunç Çağ katına (MÖ. 2200-2000) ait çelik bileşimli demir parçasının tespiti, Anadolu’da demir üretim yöntemlerinin sanılandan çok daha erken dönemlerde bilindiğine işart etmektedir. Sonuç olarak Kaman-Kalehöyük, Hitit taşra örgütlenmesinin maddi kültür üzerinden okunmasına olanak sağlayan, tarım, depolama, ekonomi ve metalurji alanlarındaki gelişimi anlamamıza katkı sunan önemli bir arkeolojik merkezdir.

Anahtar Kelimeler

• Tahıl Depolama
• Demir Metalurjisi
• Hitit
• Kaman-Kalehöyük
• ÉSAG

HITTITE GRAIN STORAGES AND THE USE OF IRON IN THE LIGHT OF ARCHAEOLOGICAL FINDINGS AT KAMAN-KALEHÖYÜK

Öz

This study addresses the archaeological, archaeobotanical, and philological evidence recovered from Kaman-Kalehöyük, a mound site situated at the foothills of Baran Dağı and within a bend of the Kızılırmak River, in the province of Kırşehir. Systematic excavations at the site, first located in 1985 by the Japanese Institute of Anatolian Archaeology and initiated in 1986, have revealed four principal cultural strata spanning from the Early Bronze Age (third millennium BCE) through the Iron Age, the Middle-Late Bronze Age, and finally the Beylik and Ottoman periods (14th-17th centuries CE). Within this broad chronological framework, the present study narrows its scope to two interconnected domains of Hittite-period material culture: grain storage practices, materialized primarily through the so-called ÉSAG structures (silo, grain-storage pits), and the early use and technological development of iron, as attested by knives, pins, rods, and other artifacts dated to the Early and Middle Bronze Ages. The scope further extends to the philological dimension of these practices, incorporating Hittite cuneiform sources ‒ legal texts, ritual texts, royal instructions, and annalistic records ‒ that illuminate the administrative, religious, and military significance of grain and iron within Hittite provincial and imperial structures. By combining these strands, the study situates Kaman-Kalehöyük within the wider network of Hittite provincial centers such as Alacahöyük and Sivas-Kuşaklı (Šarišša), where comparable storage installations have been documented.

Anahtar Kelimeler

• Hittite
• Kaman-Kalehöyük
• ÉSAG
• Grain Storage
• Iron Metallurgy

Kaynakça

1. Akanuma, Hideo, “The Significance of Early Bronze Age Iron Objects from Kaman-Kalehöyük, Turkey”, Anatolian Archaeological Studies, Vol. 17, 2008, ss. 313-320.
2. Akkuzu, Zeynep, The Late Iron Age Pottery from Kaman-Kalehöyük, Masters of Art, Bilkent University, The Department of Archaeology, Ankara 2018.
3. Bawanypeck, Daliah, Die Rituale der Auguren, (THeth 25), Universitätsverlag Winter, Heidelberg 2005. Cammarosano, Michele, Hittite Local Cults, SBL Press, Atlanta 2018.
4. Cordani, Violetta, “The Development of the Hittite Iron Industry. A Reappraisal of the Written Sources”, Die Welt des Orients, Vol. 46/2, 2016, ss.162-176.
5. Demirel, Serkan, “Hitit Kentlerinde Yerleşim Dokusu ve Aşağı Kent Olgusu”, 18. Türk Tarih Kongresi, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1-5 Ekim 2018, ss. 639-661.
6. Erkut, Sedat, “Konya Karahöyük’te Ele Geçen M.Ö.II. Binyılın İlk Çeyreğinden Buğday Örneği”, Belleten, Vol.72, 2008, ss.1-4.
7. Ertem, Hayri, Boğazköy Metinlerine Göre Hititler Devri Anadolu’sunun Florası [The Flora of Anatolia in the Hittite Period, Based on Documents from Boğazköy], Türk Tarih Kurumu, Ankara 1974.