TÜRKÇEDE *YA- (PARLAMAK) KÖKÜ VE TÜREVLERİ

Öz

Kendisinden türemiş pek çok isim ve fiil bulunan, anlamı için “parlamak, ışıldamak”

diyebileceğimiz *ya- fiil kökü Türkçede çeşitli devir ve şivelerde y-’li ve y-’siz

olarak kullanılır. y’nin yanındaki vokali daraltma ve inceltme etkisine de bağlı olarak

kelimelerin yalduz~ yılduz~ yulduz~ yüldüz~ ılduz~ ulduz gibi değişik şekilleri görülebilir.

Meydana gelen isim ve fiiller daha çok *ya- kökünün -l-, -k-, -n-, -p-, -r-, -ş- ‘li

gövdelerinden türemiş olarak görülmektedir. Ortaya çıkan anlamlar ise “parlamak,

yakmak, tutuşturmak, parlak, düzgün, pürüzsüz, yıldırım, ateş, sıcaklık vs.”dir.

Anahtar Kelimeler

• ya- kökü,parlamak,türevler,Türk şiveleri

TÜRKÇEDE *YA- (PARLAMAK) KÖKÜ VE TÜREVLERİ

Öz

La racine de verbe *ya- qui a de nombreux noms et de verbes dérivés et que nous

pourrons dire “briller, etinceler” pour son sens, en Turc, dans les différents époques

et dialectes, on s’emploie au y- et sans y-. En dépendant à la psilose et au devenu

étroit de voyelle à côté de y-, on peut voyer les diverses formes des mots, par exemple:

yalduz~ yılduz~ yulduz~ yüldüz~ ılduz~ ulduz. Les noms et les verbes produits

dérivent des thèmes au -l-, -k-, -n-, -p-, -r-, -ş- de la racine *ya-. Les sens qui se sont

produits aussi, sont “briller, allumer, enflammer, brillant, correct, sans embarras, le

tonnerre, le feu, la chaleur etc.”

Anahtar Kelimeler

• la racine *ya-,briller,les dérivés,les dialectes Turc

Kaynakça

1. Oraltay, Hasan, Yüce Nuri, Pınar Saadet(1984), Kazak Türkçesi Sözlüğü, TDA Yay.İstanbul
2. Orkun, Hüseyin Namık(1987), Eski Türk Yazıtları, TDK Yay., Ankara
3. Pröhle, Wilhelm(1991), Karaçay Lehçesi Sözlüğü (Çev. Kemal Aytaç), KB. Yay., Ankara
4. Sırkaşeva, L.T. Ryumina, Kuçigaşeva N.A. (2000), Teleüt Ağzı Sözlüğü (Çev. Şükrü Halūk
5. Akalın, Caştegin Turgunbayev) TDK Yay. Ankara
6. Şahin, Erdal (1999), Yurt Konulu Tatar Cırları, TDK Yay. Ankara
7. Toparlı, Recep, Hanifi Vural, Recep Karaatlı (2003), Kıpçak Türkçesi Sözlüğü, TDK Yay.Ankara
8. Tuna, Osman Nedim (1992), “Altay Dilleri Teorisi”, Türk Dünyası El Kitabı, Cilt-II, s.7-58, TKAE Yay. Ankara

9. Türkçe Sözlük (2005), TDK Yay. Ankara
10. Yudahin, K.K., Taymas Abdullah (1988), Kırgız Sözlüğü, TDK Yay. Ankara
11. Zülfikar, Hamza, (1980) Türkçede Sesyansımalı Kelimeler, Ankara Üniversitesi Dil veTarih Coğrafya Fakültesi, Doçentlik Tezi, Ankara