XX. Yüzyılın Başlarında Ulusal Siyasi Düşünce Tarihinde Mehmet Emin Resulzade

Tarihin farklı dönem noktalarında toplum yaşamında yenilenmeler yaşanır; siyasi, kültürel ve ekonomik gelişme farklı yönlere sapar. Bu nedenle geçiş döneminde toplumun önde gelen güçleri, insanları birleştirebilecek yeni bir ideoloji yaratmaya ve yaygınlaştırmaya çalışmaktadır. İncelenen dönem, Azerbaycan'ın ve Rusya'daki diğer Türk halklarının tarihinde karmaşık bir dönüm noktası olarak değerlendirilebilir. Sömürgeci politikaya karşı ulusal mükavimetin yaygınlaştığı bu dönemin önde gelen ideolojisi Türkçülüktü.Türkçülük ideolojisi, Rusya'nın tüm Türk-Müslüman halklarının ulusal bağımsızlık mücadelesinde önemli bir rol oynadı. Türkçülüğün ortaya çıktığı ilk dönemlerde, Osmanlı Devleti’nin ana politika çizgisi olmasına rağmen fikirleri ilk kez Azerbaycan'da galip geldi. Azerbaycan Cumhuriyeti'nin ilk kurucularından biri ve ideoloğu M.A. Resulzade'nin Türkçülüğün gelişmesinde önemli hizmetleri olmuştur. Makalede, Türkçülük düşüncesinin tarihsel tekamülü ve Türk halklarının tarihi, coğrafi, kültürel, etnik özelliklerinin ve genel yönlerinin belirlenmesi bakımdan önemi olan Rusya Müslümanları Birliği Kongreleri’nin tarihi araştırılmıştır. Siyasi Türkçülük ideolojisinin kongrelerin faaliyetinde M.E. Resulzade terefinden temamen oluşturulması ve bu fikirlerin halk tarafından kabul görmesi konusunda uygulamalı çalışma yapılmasına yönelik kararların alındığını bildirdi. Bu doğrultuda, halk tarafından kabulu üzere praktik çalışmalar için kararlar alındığı bildirilmişdir. Makalede, 1917 yılında düzenlenen Kafkas Müslümanlarının Bakü Kongresi ve tüm Rusya Müslümanları Moskova'daki Kongresi'nde M.E. Resulzade'nin Rusya'nın siyasi yapısına ilişkin raporları detaylandırılmıştır. Onun fikirlerinin Türkçülük ideolojisinin sonraki gelişim aşamalarına geçişin temelini oluşturduğu söylenmektedir. M.E. Resulzade'nin ırsi, Türkçülük ideolojisini edebi bir bütünlükten “Siyasi Türkçülük” düzeyine çıkarmış, aynı zamanda Siyasi Türkçülüğün evrimini de takip etmemize olanak sağlamıştır. Bu konuda M.E. Resulzadeh'in tüm Rusya Türklerini tek bir harekette birleştiren, milletleri eşit şekilde temsil eden siyasi talepler hazırlayan, devlet ve sosyal kurumlarda Müslümanlara yönelik ayrımcılığın sona ermesini talep eden mirası üzerine yapılan çalışma bugün de geçerliliğini koruyor.