Poturoğulları: Osmanlı Devşirme Sisteminin Bosna’daki Yansıması

Öz

Osmanlı Devleti’nin önemli kurumlarından biri olan devşirme sistemi, genel itibariyle yalnızca Hıristiyan tebaadan çocukların devlet hizmetine alınmasını öngörürken, Bosna örneği bu uygulamanın istisnai bir yönünü ortaya koymaktadır. 1463’te Bosna’nın Osmanlı hâkimiyetine girmesinin ardından, Bosnalı Müslümanların –özellikle Poturoğulları olarak adlandırılan kesimin– kendi istekleriyle çocuklarının devşirmeye dâhil edilmeleri, bu sistemin klasik çerçevesini aşan bir durum oluşturmuştur. Fatih Sultan Mehmed döneminde kabul edilen bu uygulama, Müslüman çocukların çiftçi hizmetlerine değil, doğrudan saray ve Bostancı Ocağı’na yönlendirilmesini öngörmüştür. Mühimme defterlerinde yer alan hükümler, bu istisnanın yalnızca Poturoğullarını kapsadığını ve diğer Müslümanlardan devşirme yapılmadığını açıkça ortaya koymaktadır. XVI. yüzyılın sonlarına ait belgeler, Bosnalı Müslüman çocukların devşirme sistemine dâhil edilmesinin iki yüz yılı aşkın bir süre boyunca sürdürüldüğünü ve bunun bölgede duyulan askerî-saray hizmetleri ihtiyacıyla bağlantılı olduğunu göstermektedir. Dolayısıyla, Poturoğullarının devşirmeye dâhil edilmesi hem Bosna’nın İslamlaşma sürecinin anlaşılması hem de Bostancı Ocağı’nın tarihî gelişimi açısından önemli bir inceleme alanı oluşturmaktadır

Anahtar Kelimeler

• Devşirme
• Osmanlı
• Bosna
• Potur

Kaynakça

1. BOA. A. (DVNSMHM.d.22).
2. BOA. A. (DVNSMHM.d.23).
3. BOA. A. (DVNSMHM.d.66).
4. BOA. A. (DVNSMHM.d.78).
5. BOA. D. (M..d..36805).
6. Kavanin-i Yeniçeriyan. Süleymaniye Kütüphanesi, Esad Efendi Kitaplığı, no: 2068.
7. Ahmet R. (Tarihsiz). Devşirme Usulü. Türk Tarihinin Ana Hatları. (Seri II, No. 3), Akşam Matbaası.
8. Akbayar, N. (2001). Osmanlı Yer Adları Sözlüğü. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.

9. Akgündüz, A. (1990). Osmanlı Kanunnâmeleri ve Hukukî Tahlilleri. (Cilt II). OSAV Yayınları.
10. Ercan, Y. (1987). Devşirme Sorunu, Devşirmenin Anadolu ve Balkanlardaki Türkleşme ve İslâmlaşmaya Etkisi. Belleten, (Cilt L/ Sayı 198). 715-722.
11. Hezarfen Hüseyin Efendi. (1998). Telhisü’l- Beyân fî Kavânîn-i Âl-i Osmân. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
12. İlgürel, M. (1988). Acemi Oğlanı. Diyanet İslam Ansiklopedisi. (Cilt I), 324-325.
13. Özcan, A. (1994). Devşirme, Diyanet İslam Ansiklopedisi. (Cilt IX), 254-257.
14. Pul, A. (2016). Yeniçeri Ocağı’nın 68. Ortası Turnacıbaşılık. Gece Kitaplığı Yayınları.
15. Şem’dânî- Zâde Fındıklılı Süleyman Efendi. (1980). Mür’i’t- Tevârih. (Cilt II/B), Haz: Münir Aktepe, İstanbul Edebiyat Fakültesi Yayınları.
16. Tekin, R- Şen, Y.(2024). Sadakat ve Liyakatin Anahtarı: Devşirme Sistemi. Tarih ve Gelecek Dergisi. (Cilt X, Sayı 2). 106-121.
17. Uzunçarşılı, İ.H. (1988). Osmanlı Devlet Teşkilâtından Kapıkulu Ocakları. (Cilt I), TTK Yayınları.