Ebeveynin Spora Katılımı ve Aile Mükemmeliyetçiliğinin Sporcularda Güdülenme, Akış, Öznel Zindelik ve Spora Devam Etme Niyeti ile İlişkisi

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 2, 113 - 129, 30.12.2025

Ayşe Pınar Demir , İhsan Sarı

Öz

Amaç: Bu araştırmanın amacı adolesan sporcuların algısına göre ebeveynin spora katılımı ve aile mükemmeliyetçiliğinin sporcularda özerk motivasyon, akış, öznel zindelik ve spora devam etme niyeti ile ilişkisinin incelenmesidir. Materyal & Metot: Araştırmaya 12-18 yaş arasındaki, bireysel ve takım sporları ile uğraşan 118 kız (Xyaş= 14.64 ± 1.99) ve 88 erkek (Xyaş=14.01 ±1.94) olmak toplam 206 sporcu gönüllü olarak katılmıştır. Veri toplama aracı olarak kişisel bilgi formu, Öznel Zindelik Ölçeği, Sürekli Etkinlik Tecrübe Ölçeği Kısa Formu, Sporda Güdülenme Ölçeği, Spora Özgü Çok Boyutlu Mükemmeliyetçilik Ölçeği ve Sporda Ebeveyn Katılımı Envanteri kullanılmıştır. Araştırma kapsamında dört hafta ara ile aynı sporculardan toplam iki kez veri elde edilmiştir. Bu araştırmadan elde edilen veriler SPSS 21 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Analizlerde tanımlayıcı istatistikler, Pearson Korelasyon analizi ve adımsal yöntem ile regresyon analizi kullanılmıştır. Bulgular: Algılanan aile baskısı ve cesaretlendirme öznel zindeliği %11.7 oranında anlamlı olarak açıklamaktadır. Algılanan aile baskısı akışı %2.6 oranında anlamlı olarak yordamaktadır. Cesaretlendirme, spora devam etme niyetini %4.5 oranında anlamlı olarak açıklamaktadır. Algılanan aile baskısı ve cesaretlendirme özerk motivasyonu %3.9 oranında anlamlı olarak açıklamaktadır. Sonuç: Ebeveynin spora katılımı ve algılanan aile baskısının adolesan sporcularda özerk motivasyon, akış, öznel zindelik ve spora devam etme niyeti ile ilişkili olduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Adolesan , Ebeveyn , İyi oluş , Motivasyon.

Etik Beyan

Bu araştırma birinci yazarın yüksek lisans tezinden üretilmiştir.

Kaynakça

• Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50, 179–211.
• Alvarez, M. S., Balaguer, I., Castillo, I., & Duda, J. L. (2012). The coach-created motivational climate, young athletes’ well-being, and intentions to continue participation. Journal of Clinical Sport Psychology, 6(2), 166–179.
• Amado, D., Sánchez-Oliva, D., González-Ponce, I., Pulido-González, J. J., & Sánchez-Miguel, P. A. (2015). Incidence of parental support and pressure on their children’s motivational processes towards sport practice regarding gender. PLOS ONE, 10(6), e0128015.
• Baytemir, K. (2016). Ergenlikte ebeveyn ve akrana bağlanma ile öznel iyi oluş arasındaki ilişkide kişilerarası yeterliğin aracılığı. Eğitim ve Bilim, 41(186), 233–249.
• Bonavolontà, V., Cataldi, S., Latino, F., Carvutto, R., De Candia, M., Mastrorilli, G., … & Fischetti, F. (2021). The role of parental involvement in youth sport experience: Perceived and desired behavior by male soccer players. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(16), 8698.
• Can, E. (2022). Ebeveyn ilgisini artırma eğitiminin çocukların spora bağlanma duygularına etkisi (Yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Chalofsky, N. E. (2013). The flow experience and its significance for human psychology. In M. Csikszentmihalyi & I. Csikszentmihalyi (Eds.), Optimal experience: Psychological studies of flow in consciousness (pp. 59–78). Dordrecht: Springer.
• Chan, D. K., Lonsdale, C., & Fung, H. H. (2012). Influences of coaches, parents, and peers on the motivational patterns of child and adolescent athletes. Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports, 22(4), 558–568.
• Cohen, J. (2013). Statistical power analysis for the behavioral sciences. Academic Press.
• Côté, S., & Morgan, L. M. (2002). A longitudinal analysis of the association between emotion regulation, job satisfaction, and intentions to quit. Journal of Organizational Behavior, 23(8), 947–962.
• Csikszentmihalyi, M. (1988). The flow experience and its significance for human psychology. In M. Csikszentmihalyi & I. Csikszentmihalyi (Eds.), Optimal experience: Psychological studies of flow in consciousness (pp. 15–35). Cambridge: Cambridge University Press.
• Csikszentmihalyi, M. (1990). Flow: The psychology of optimal experience. New York, NY: Harper & Row.
• Curran, P. J., West, S. G., & Finch, J. F. (1996). The robustness of test statistics to nonnormality and specification error in confirmatory factor analysis. Psychological Methods, 1(1), 16–29.
• Çağdaş, A., & Şahin Seçer, Z. (2006). Anne-baba eğitimi (2. baskı). Ankara: Kök Yayıncılık.
• Çağlar, E., Sarı, İ., Aşçı, F. H., Eklund, R. C., & Jackson, S. A. (2020). Short versions of Turkish flow scales: Reliability and validity study. Studia Psychologica, 62(3), 179–197.
• Çepikkurt, F. (2011). Üniversiteli hentbolcuların mükemmeliyetçilik ve kaygı düzeyleri ile başarı hedefleri ve müsabaka sonuçlarına yaptıkları yükleme biçimleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Doktora tezi). Çukurova Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Adana.
• Çepikkurt, F., & Yazgan İnanç, B. (2012). Determining the role of perfectionism and achievement goals for competitive anxiety of college handball players. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 10(2), 43–51.
• Dağcı, F. (2022). Ergenlerde bilinçli farkındalık ile belirsizliğe tahammülsüzlük ve öznel zindelik arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, İstanbul.
• Daniels, K., & Guppy, A. (1994). Occupational stress, social support, job control, and psychological well-being. Human Relations, 47, 1523–1544.
• Demirci, E. (2018). Sporcularda tutkunluk, mükemmeliyetçilik ve tükenmişlik arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Mersin Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Mersin.
• Dunn, J. G., Gotwals, J. K., & Dunn, J. C. (2002). An examination of perfectionism and self-esteem in intercollegiate athletes. Journal of Sport Behavior, 25(3), 207–221.
• Elmas, A. G., İbanoğlu, E., Özgör, N., & Aşçı, F. H. (2024). Sporda ebeveyn katılımı envanterinin Türkçe versiyonunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 29(3), 168–179.
• Esin, İ., & Bayköse, N. (2023). Spora katılımda aile: Sporcu ebeveynliği hakkında bir derleme çalışması. Uluslararası Türk Spor ve Egzersiz Psikolojisi Dergisi, 3(1), 29–45.
• Faul, F., vd. (2009). Statistical power analyses using G*Power 3.1: Tests for correlation and regression analyses. Behavior Research Methods, 41, 1149–1160.
• Frost, R. O., & Henderson, M. (1991). Perfectionism and reactions to athletic competition. Journal of Sport and Exercise Psychology, 13(4), 323–335.
• Gaudreau, P., Morinville, A., Gareau, A., Verner-Filion, J., Green-Demers, I., & Franche, V. (2016). Autonomy support from parents and coaches: Synergistic or compensatory effects on sport-related outcomes of adolescent athletes? Psychology of Sport and Exercise, 25, 89–99.
• González, C., Sánchez-Miguel, P. A., & García-Calvo, T. (2023). The role of parents in the motivation of young athletes: A systematic review. Frontiers in Psychology, 14, 1291711.
• Gülaçtı, F. (2010). Aile içi sosyal desteğin öznel iyi oluş üzerindeki etkisi. Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 5(2), 45–60.
• Harwood, C. G., Knight, C. J., Thrower, S. N., & Berrow, S. R. (2019). Parental involvement in sport. Journal of Sport Psychology in Action, 10(2), 63–74.
• Hayre, R. S. (2024). The impact of parental involvement and perceived parental pressure on athletes: A meta-analytic review (Doktora tezi). Simon Fraser University.
• Henry, C., Robinson, L. C., Neal, R. A., & Huey, E. (2006). Adolescent perceptions of overall family system functioning and parental behaviors. Journal of Child and Family Studies, 12(3), 319–330.
• Jackson, S. A., & Csikszentmihalyi, M. (1999). Flow in sports. Champaign, IL: Human Kinetics.
• Jackson, S. A., & Kimiecik, J. C. (2008). Optimal experience in sport: Current issues and future directions. In M. Csikszentmihalyi (Ed.), Flow and the foundations of positive psychology (pp. 157–178). Dordrecht: Springer.
• Johnson, U., & Ivarsson, A. (2019). Achievement goals in youth sport and the influence of coaches, peers, and parents: A longitudinal study. Journal of Human Sport and Exercise, 15(3), 570–590.
• Kanters, M. A., Bocarro, J., & Casper, J. (2007). Supported or pressured? An examination of agreement among parents and children on parents’ role in youth sports. Journal of Sport Behavior, 31(1), 64–80.
• Karasar, N. (2009). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar–ilkeler–teknikler. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
• Katlav, T., & Öney, E. (2018). Türkiye’deki taraftarların spor kulüplerindeki lisanslı ürünlere ilişkin satın alma niyetinin planlanmış davranış teorisine göre incelenmesi. Uluslararası Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4(1), 139–162.
• Kazak-Çetinkalp, Z., Aşçı, F. H., & Altıntaş, A. (2012). Sporda güdülenme ölçeği’nin adolesan versiyonunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. In 2nd International Social Sciences in Physical Education and Sport Congress Proceeding (pp. 7–12). Ankara.
• Kelecek, S., & Yıldırım, K. (2020). Sporcu tükenmişliğini belirlemede farklı psikolojik yapıların rolü. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 5(2), 164–175.
• Koestner, R., Otis, N., Powers, T. A., Pelletier, L., & Gagnon, H. (2008). Autonomous motivation, controlled motivation, and goal progress. Journal of Personality, 76(5), 1201–1230.
• Limburg, K., Watson, H. J., Hagger, M. S., & Egan, S. J. (2017). The relationship between perfectionism and psychopathology: A meta-analysis. Journal of Clinical Psychology, 73(10), 1301–1326.
• Liu, Y., Zhang, Y., Chen, S., Zhang, J., Guo, Z., & Chen, P. (2017). Associations between parental support for physical activity and moderate-to-vigorous physical activity among Chinese school children: A cross-sectional study. Journal of Sport and Health Science, 6(4), 410–415.
• Madigan, D. J., Hill, A. P., & Flett, G. L. (2022). The relationship between perfectionism and psychopathology: A meta-analysis. Journal of Clinical Psychology, 78(3), 500–515.
• Mageau, G. A., & Vallerand, R. J. (2003). The coach–athlete relationship: A motivational model. Journal of Sports Science, 21(11), 883–904.
• Moneta, G. B. (2004). The flow experience across cultures. Journal of Happiness Studies, 5(2), 115–121.
• O’Rourke, D. J., Smith, R. E., Smoll, F. L., & Cumming, S. P. (2011). Trait anxiety in young athletes as a function of parental pressure and motivational climate: Is parental pressure always harmful? Journal of Applied Sport Psychology, 23(4), 398–412.
• Özgör, N., Altıntaş, A., & Aşçı, F. H. (2018, April 13–15). The cultural adaption of Sport Multidimensional Perfectionism Scale: Its reliability and validity for Turkish adolescent athletes [Poster presentation]. IV. International Exercise and Sport Psychology Congress, İstanbul, Türkiye.
• Özgör, N. (2019). Adolesan sporcularda zihinsel dayanıklılığın belirlenmesinde ailenin spora dahiliyeti ve aile mükemmeliyetçiliği rolü (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
• Özkurt, B. (2023). Elit güreşçilerde motivasyonel belirleyicilerin spora devam etme niyeti üzerindeki etkisi: Keyif almanın aracı rolü (Doktora tezi). Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
• Özkurt, B., Altın, Y., Eskiler, E., & Küçükibiş, H. F. (2025). Spora devam etme niyeti ölçeğinin geliştirilmesi: Madde tepki kuramı ve klasik test kuramına dayalı geçerlik ve güvenirlik çalışması. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 23(2), 26–48.
• Pelletier, L. G., Tuson, K. M., Fortier, M. S., Vallerand, R. J., Briere, N. M., & Blais, M. R. (1995). Toward a new measure of intrinsic motivation, extrinsic motivation, and amotivation in sports: The Sport Motivation Scale (SMS). Journal of Sport and Exercise Psychology, 17(1), 35–53.
• Reyes Fernández, B., Fleig, L., Godinho, C. A., Montenegro Montenegro, E., Knoll, N., & Schwarzer, R. (2015). Action control bridges the planning–behaviour gap: A longitudinal study on physical exercise in young adults. Psychology & Health, 30(8), 911–923.
• Ryan, R. M., & Frederick, C. (1997). On energy, personality and health: Subjective vitality as a dynamic reflection of well-being. Journal of Personality, 65, 529–565.
• Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68–78.
• Sallis, J. F., Prochaska, J. J., & Taylor, W. C. (2000). A review of correlates of physical activity of children and adolescents. Medicine and Science in Sports and Exercise, 32(5), 963–975.
• Sarı, İ., & Bizan, İ. (2022). The role of parent-initiated motivational climate in athletes' engagement and dispositional flow. Kinesiology, 54(1), 3–14.
• Sarı, İ., Urfa, O., Ersöz, G., & Aşçı, F. H. (2022). Sporcuların temel psikolojik ihtiyaçlarının tatmini ve engellenmesinin ölçülmesi: Ölçek uyarlama çalışması. Spor Bilimleri Dergisi, 33(2), 85–104.
• Shoshani, A., & Yaari, S. (2022). Parental flow and positive emotions: Optimal experiences in parent–child interactions and parents’ well-being. Journal of Happiness Studies, 23(2), 789–811.
• Smith, A. L., Ullrich-French, S., Walker, E., & Hurley, K. S. (2006). Peer relationship profiles and motivation in youth sport. Journal of Sport and Exercise Psychology, 28(3), 362–382.
• Stoeber, J., & Otto, K. (2006). Positive conceptions of perfectionism: Approaches, evidence, challenges. Personality and Social Psychology Review, 10(4), 295–319.
• Teques, P., Serpa, S., Rosado, A., Silva, C., & Calmeiro, L. (2018). Parental involvement in sport: Psychometric development and empirical test of a theoretical model. Current Psychology, 37(1), 234–249.
• Türkmen, M. (2012). Öznel iyi oluşun yapısı ve ebeveyn tutumları, özsaygı ve sosyal destek ile ilişkisi: Yapısal eşitlik modellemesi. Eğitim ve Bilim, 37(164), 1–16.
• Ullrich-French, S., & Smith, A. L. (2009). Social and motivational predictors of continued youth sport participation. Psychology of Sport and Exercise, 10(1), 87–95.
• Uysal, R., Sarıçam, H., & Akın, A. (2014). Öznel zindelik ölçeği Türkçe formunun psikometrik özellikleri. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 33, 136–146.
• Weinberg, R., & Gould, D. (2015). Foundations of sport and exercise psychology. London: Human Kinetics.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. basım). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Yüksel, M. (2019). Ailenin spora katılımı ile çocuklarının elit spora yönelmesi arasındaki ilişki. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 9(2), 319–326.