Ranking of Foreign Trade Capital Companies in Türkiye Using Critic-Copras Methods

Yıl 2026, Cilt: 11 Sayı: 1, 695 - 721, 28.02.2026

Yusuf Volkan Baysal

https://doi.org/10.25229/beta.1796372

https://izlik.org/JA89BD75EU

Öz

Foreign trade is a key driver of economic growth, reducing external debt dependency, supporting industrial production, creating employment, and stabilizing the current account balance. In this framework, Foreign Trade Capital Companies (FTCCs) act as strategic intermediaries that facilitate SMEs’ access to global markets through financing, logistics, and promotion. Their corporate structures and international networks strengthen the competitiveness of Turkish products and ensure continuity of exports even during crises. The sustainability of FTCC activities is therefore essential not only for expanding trade volume but also for supporting long-term growth.
This study evaluates the efficiency of FTCCs in Türkiye using the CRITIC-COPRAS method, which applies an objective weighting system and expresses the relative performance of firms in percentage terms. Seventeen financial ratios across liquidity, activity, financial structure, profitability, and market performance were analyzed for pre-pandemic (2017–2019) and pandemic (2020–2022) periods. The results show that the Leverage Ratio (debt to total assets) was the most influential criterion, while Net Profit to Equity was the least significant. İzmir Demir Çelik ranked highest before COVID-19, whereas Federal Mogul Türkiye led during the pandemic. Findings highlight the importance of leverage management for building resilience in crises and strengthening competitiveness.

This study evaluates the efficiency of FTCCs in Türkiye using the CRITIC-COPRAS method, which applies an objective weighting system and expresses the relative performance of firms in percentage terms. Seventeen financial ratios across liquidity, activity, financial structure, profitability, and market performance were analyzed for pre-pandemic (2017–2019) and pandemic (2020–2022) periods. The results show that the Leverage Ratio (debt to total assets) was the most influential criterion, while Net Profit to Equity was the least significant. İzmir Demir Çelik ranked highest before COVID-19, whereas Federal Mogul Türkiye led during the pandemic. Findings highlight the importance of leverage management for building resilience in crises and strengthening competitiveness.

Anahtar Kelimeler

Foreign Trade Capital Companies , Ranking , Financial Performance , Multi-criteria decision making

Türkiye’deki Dış Ticaret Sermaye Şirketlerinin Critic-Copras Yöntemleriyle Sıralaması

https://izlik.org/JA89BD75EU

Öz

Dış ticaret, ekonomik büyümenin temel itici güçlerinden biridir; dış borç bağımlılığını azaltır, sanayi üretimini destekler, istihdam yaratır ve cari dengeyi istikrara kavuşturur. Bu bağlamda Dış Ticaret Sermaye Şirketleri (DTSŞ), finansman, lojistik ve tanıtım desteğiyle KOBİ’lerin küresel pazarlara erişimini kolaylaştıran stratejik aracılar olarak önemli rol üstlenmektedir. Kurumsal yapıları ve uluslararası ağları, Türk ürünlerinin rekabet gücünü artırmakta ve kriz dönemlerinde dahi ihracatın sürekliliğini sağlamaktadır. Dolayısıyla DTSŞ faaliyetlerinin sürdürülebilirliği, yalnızca ticaret hacmini artırmak açısından değil, uzun vadeli büyümeyi desteklemek açısından da kritik önemdedir.
Bu çalışma, DTSŞ’lerin etkinliğini CRITIC-COPRAS yöntemi ile değerlendirmektedir. Bu yöntem, finansal göstergelere objektif ağırlıklar atamakta ve firmaların göreli performansını yüzde değerler ile ifade etmektedir. Likidite, faaliyet, finansal yapı, kârlılık ve piyasa performansını kapsayan on yedi finansal oran, pandemi öncesi (2017–2019) ve pandemi dönemi (2020–2022) için analiz edilmiştir. Bulgular, toplam varlıklara oranla borçluluk (kaldıraç oranı) göstergesinin en etkili, özkaynak kârlılığının ise en az etkili kriter olduğunu ortaya koymaktadır. Pandemi öncesinde İzmir Demir Çelik en yüksek performansa sahipken, pandemi döneminde Federal Mogul Türkiye ilk sırada yer almıştır. Bulgular, kaldıraç yönetiminin krizlere karşı dayanıklılık geliştirme ve rekabet gücünü artırma açısından önemini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Dış Ticaret Sermaye şirketleri , Sıralama , Finansal Performans , Çok Kriterli Karar Verme

Kaynakça

• Acer, A., Genç, T., & Dinçer, E. (2020). Türkiye’de faaliyet gösteren bireysel emeklilik şirketlerinin performansının entropi ve COPRAS yöntemi ile değerlendirilmesi. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 153–169. https://doi.org/10.17336/igusbd.560975
• Ahmadsaraei, M. S., Koshksaray, A. A., Soleimani, M., & Kazemi, Z. (2022). Sustainable supply chain risk in food packaging industry: Integrated Delphi-CRITIC-COPRAS method using fuzzy set theory. International Journal of Business, 2(1), 61–78. https://doi.org/10.35745/ijbsi2022v02.01.0006
• Ak, Ö. K., Babuşçu, Ş., & Hazar, A. (2021). BIST banka endeksinde yer alan mevduat bankalarının finansal performanslarının COPRAS yöntemiyle değerlendirilmesi. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(1), 280–305.
• Akbalık, M., Yurttadur, M., & Taşcı, M. Z. (2022). Entropi ve COPRAS yöntemleriyle finansal performans analizi: Mevduat ve katılım bankaları karşılaştırması. Bankacılık ve Sigortacılık Araştırmaları Dergisi, 16, 13–27.
• Akbulut, O. Y. (2023). Türkiye’de faaliyet gösteren katılım bankalarının finansal performansının CRITIC temelli COPRAS yöntemiyle değerlendirilmesi. Uluslararası Güncel Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 15–24. https://doi.org/10.37880/cumuiibf.1173166
• Akçacı, T., & Güleç, O. (2025). Döngüsel ekonomi: Entropi ve CRITIC yöntemleri ile ampirik bulgular. Akademik İzdüşüm Dergisi, 10(1), 1–32.
• Akkaynak, B. (2023). Ar-Ge yatırımları ve finansal performans: Dış ticaret sermaye şirketleri üzerine bir uygulama. Enderun, 7(1), 18–36.
• Altıntaş, F. F. (2022). E-devlet performanslarının SD, entropi, CRITIC ve IVP tabanlı COPRAS yöntemleri ile analizi: G20 ülkeleri örneği. Cumhuriyet University Journal of Economics & Administrative Sciences / Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 23(4). https://doi.org/10.37880/cumuiibf.1143706
• Analı, İ. (1999). Ulaştırma modeli ve Türk tekstil sektöründeki dış ticaret sermaye şirketlerinin ihracatlarının ulaştırma modeli yardımıyla optimizasyonu (Master’s thesis, Marmara Üniversitesi, Türkiye).
• Anthony, P., Behnoee, B., Hassanpour, M., & Pamucar, D. (2019). Financial performance evaluation of seven Indian chemical companies. Decision Making: Applications in Management and Engineering, 2(2), 81–99. https://doi.org/10.31181/dmame1902021a
• Arslan, Ö. (2024). BIST’de işlem gören dokuma giyim işletmelerinin COPRAS yöntemi ile finansal performanslarının değerlendirilmesi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 16(1), 381–391.
• Ayaydın, H., & Öksüz, O. (2024). Çok kriterli karar verme yöntemlerinin hisse senedi portföyü seçim aracı olarak kullanımı: CRITIC tabanlı TOPSIS yöntemi ile BIST gıda sektöründe bir uygulama. Paradigma: İktisadi ve İdari Araştırmalar Dergisi, 13(2), 80–99.
• Ayçin, E., & Çakın, E. (2019). KOBİ’lerin finansal performansının MACBETH-COPRAS bütünleşik yaklaşımıyla değerlendirilmesi. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 14(55), 251–265. https://doi.org/10.19168/jyasar.483594
• Gökmenoğlu, M., Bozkurt, A. A., & Şimşek, A. (2024). CRITIC temelli ARAS ve MARCOS yöntemleriyle kırılgan beşli ülkelerin sürdürülebilir kalkınma amaçlarına göre yeniden değerlendirilmesi. Selçuk Üniversitesi Akşehir Meslek Yüksekokulu Sosyal Bilimler Dergisi, 18, 11–37.
• Ceyhan, İ. F., & Karapolat, Ö. (2022). COPRAS yöntemiyle finansal performans ölçümü: Perakende ticaret firmaları üzerine bir uygulama. Yönetim, Ekonomi, Edebiyat, İslami ve Politik Bilimler Dergisi, 5(2), 25–44. https://doi.org/10.24013/jomelips.1027865
• Chinnasami Sivaji, M. R., Sharma, R., & Chinnasamy, S. (2024). The company law analysis using the COPRAS method. Journal on Innovations in Teaching and Learning, 3(1), 1. https://doi.org/10.46632/jitl/3/1/2
• Coşkun, Ö. F. (2021). Dış ticaret sermaye şirketlerinin misyon ve vizyon beyanlarına yönelik bir içerik analizi. İşletme Bilimi Dergisi, 9(2), 361–392. https://doi.org/10.22139/jobs.968935
• Çilek, A. (2022). Entegre CRITIC-COPRAS yaklaşımıyla COVID-19 salgınının Borsa İstanbul turizm endeksinde işlem gören şirketlerin finansal performansına etkisi. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 6(1), 263–281. https://doi.org/10.32572/guntad.1025344
• Diakoulaki, D., Mavrotas, G., & Papayannakis, L. (1995). Determining objective weights in multiple criteria problems: The CRITIC method. Computers & Operations Research, 22(7), 763–770. https://doi.org/10.1016/0305-0548(94)00059-H
• Diken, A. (1998). KOBİ’lerin ihracat sorununun çözümünde sektörel dış ticaret şirketlerinin rolü. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 12(1–2).
• Ecemiş, O., Ozsoy, F. N., & Ozpolat, A. (2024). Türkiye ve Batı Balkan ülkelerinin yeşil mutabakat performansının ÇKKV yöntemleriyle değerlendirilmesi. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 59(4), 2365–2387.https://doi.org/10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.24.11.2504
• Erdem, S. (2003). İhracatta örgütlenme modelleri ve Türkiye uygulaması: Sektörel dış ticaret şirketleri ile dış ticaret sermaye şirketlerinin vergilendirilmesi (Master’s thesis, Marmara Üniversitesi, Türkiye).
• Ergen, A. G. (2011). KOBİ’lerin uluslararası pazarlara açılmasında sektörel dış ticaret şirketleri modeli ve konserve meyve-sebze sektöründe uygulanabilirliğinin araştırılması (Master’s thesis, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye).
• Esbouei, S. K., & Ghadikolaei, A. S. (2013). Applying FAHP and COPRAS methods for evaluating financial performance. International Journal of Management, IT and Engineering, 3(11), 10–22.
• Fadaei, M., & Gheibdoust, H. (2021). Prioritization of the influential factors of corporate social responsibility in the Iranian airline industry by CRITIC and COPRAS methods. Iranian Journal of Optimization, 13(3), 211–229.
• Ghaemi-Zadeh, N., & Eghbali-Zarch, M. (2024). Evaluation of business strategies based on the financial performance of the corporation and investors’ behavior using D-CRITIC and fuzzy MULTI-MOORA techniques: A real case study. Expert Systems with Applications, 247, 123183. evethttps://doi.org/10.1016/j.eswa.2024.123183
• Güner, M., Karabulut, T., & Korkmaz, E. (2023). Bağımsız denetim şirketlerinin CRITIC-COPRAS yöntemleriyle sıralanması. Trends in Business and Economics, 37(3), 148–159.
• Kahreman, Y. (2023). OECD ülkelerinin ekonomik performanslarının CRITIC-MABAC yöntemi ile ölçülmesi. Uluslararası Bankacılık Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 6(1), 96–122. https://doi.org/10.52736/ubeyad.1233456
• Karabulut, T., & Akkaynak, B. (2023). Türkiye’deki mevduat bankalarının CRITIC-COPRAS yöntemleriyle sıralaması. EKEV Akademi Dergisi, 94, 315–329. https://doi.org/10.17753/sosekev.1234728
• Karahan, A. (1989). Dış ticaret sermaye şirketlerinin organizasyon yapıları. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8, 87–96.
• Kaya, H., Belke, M., & Kılıç, M. B. (2024). Bütünleşik bir karar verme yaklaşımına dayalı çok boyutlu makroekonomik performans ölçümü: Türkiye ekonomisi örneği. Oğuzhan Sosyal Bilimler Dergisi, 6(2), 168–186. https://doi.org/10.55580/oguzhan.1590248
• Kuşat, N. (2014). İhracatta örgütlenme modeli olarak sektörel dış ticaret şirketleri ve Türkiye’deki işlevselliği. Paradoks Ekonomi Sosyoloji ve Politika Dergisi, 10(2), 85–117.
• Kutlu, D. (2025). Sigorta şirketlerinin hizmet dağıtım performanslarının çok kriterli karar verme tekniği ile analizi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 24(1), 190–210. https://doi.org/10.17755/esosder.1516804
• Kürkcüoğlu, N. Z., & Baş, M. (2025). Marka yönetiminde akıllı şehirler ve Türkiye’deki büyükşehirlerin akıllı şehir sıralaması. İşletme Araştırmaları Dergisi, 17(1), 440–458.
• Lai, H., & Liao, H. (2021). A multi-criteria decision making method based on DNMA and CRITIC with linguistic D numbers for blockchain platform evaluation. Engineering Applications of Artificial Intelligence, 101, 104200. https://doi.org/10.1016/j.engappai.2021.104200
• Mercan, Y., & Çetin, O. (2020). COPRAS ve VIKOR yöntemleri ile BIST elektrik endeksindeki firmalarının finansal performans analizi. Uluslararası Afro-Avrasya Araştırmaları Dergisi, 5(9), 123–139.
• Meydan, B. (2025). Sürdürülebilir kalkınma hedefleri kapsamında TR33 bölgesi illerinin performanslarının TOPSIS yöntemi ile değerlendirilmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 27(Özel Sayı), 227–249. https://doi.org/10.33707/akuiibfd.1610410
• Mulliner, E., Smallbone, K., & Maliene, V. (2013). An assessment of sustainable housing affordability using a multiple criteria decision making method. Omega, 41(2), 270–279. https://doi.org/10.1016/j.omega.2012.05.002
• Ova, A. (2025). Teknoloji şirketlerinin finansal performansının MULTIMOORA yöntemi ile incelenmesi. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 26(1), 359–373. https://doi.org/10.31671/doujournal.1540335
• Öksüzkaya, M., & Yaşar, Z. R. (2022). Avrupa Birliği ülkeleri ve Türkiye’nin 2016–2020 yılları arası makroekonomik performansının ARAS ve COPRAS yöntemleri ile karşılaştırılması. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 24(1), 171–198.
• Ömürbek, V., Aksoy, E., & Akçakanat, Ö. (2017). Bankaların sürdürülebilirlik performanslarının ARAS, MOOSRA ve COPRAS yöntemleri ile değerlendirilmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 8(19), 14–32. https://doi.org/10.21076/vizyoner.329346
• Özarı, Ç., & Çanakçıoğlu, M. (2025). Borsa İstanbul’daki araç üretici firmaların finansal performanslarının analizi. Financial Analysis / Mali Çözüm Dergisi, 35(187).
• Özbek, A. (2017). İlkokul öğretmenleri sağlık ve sosyal yardım sandığının finansal performans analizi. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 7(1), 1–31.
• Özenir, İ. (2024). Enerji tedarik zincirlerinde iklim değişikliği performansı: BIST elektrik endeksi işletmeleri örneği. Journal of Politics Economy and Management, 7(2), 59–80.
• Özmerdivanlı, A. (2024). Girişim sermayesi yatırım ortaklıklarının CRITIC ve TOPSIS yöntemleri ile finansal performansının değerlendirilmesi. International Journal of Eurasia Social Sciences / Uluslararası Avrasya Sosyal Bilimler Dergisi, 15(58).
• Peng, X., & Huang, H. (2020). Fuzzy decision making method based on CoCoSo with CRITIC for financial risk evaluation. Technological and Economic Development of Economy, 26(4), 695–724. https://doi.org/10.3846/tede.2020.11920
• Pınar, A., & Erdoğan, S. (2024). G7 ülkelerinin makroekonomik performansının CRITIC-TOPSIS yöntemi ile ölçülmesi (2018–2022). Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 27(2), 657–672. https://doi.org/10.29249/selcuksbmyd.1525957
• Rouyendegh (Erdebilli), B. D., & Nacar, E. N. (2020). COPRAS yöntemi ile tedarikçi seçimi. In M. Kabak & Y. Çınar (Eds.), Çok kriterli karar verme yöntemleri: MS Excel çözümlü uygulamalar (pp. 183–196). Nobel Akademik.
• Satan, E., Aydın, U., & Atak, Ü. (2025). Liman performans analizi için yeni entegre D-CRITIC-SWARA-COPRAS yaklaşımı. Verimlilik Dergisi, 59(1), 61–76. https://doi.org/10.51551/verimlilik.1520629
• Say, S. (2022). ARAS ve COPRAS yöntemleri ile BIST teknoloji endeksindeki şirketlerin finansal performans analizi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 25(Özel Sayı), 511–523. Https://Doi.Org/10.29249/Selcuksbmyd.1142373
• Süzülmüş, S. (2025). Tekstil Sektöründe Critic Temelli Copras ve Mabac Yöntemleri ile Finansal Performans Değerlendirilmesi. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (BUSBED), 15(29), 214-234. https://doi.org/10.29029/busbed.1581938
• Süzülmüş, S., & Yakut, E. (2024). Critic Temelli Promethee ve Edas Teknikleriyle Bankaların Finansal Performanslarının Belirlenerek Karşılaştırılması. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(1), 218-239. https://doi.org/10.33206/mjss.1267073
• Şahin, Ş. U., & Özdemir, A. (2025). G8 ülkelerinin makroekonomik performanslarının CRITIC ve CRADIS çok kriterli karar verme yöntemleri ile değerlendirilmesi. Yönetim Bilimleri Dergisi, 23(55), 382–405. https://doi.org/10.35408/comuybd.1533914
• Şenkal, E., & Öztel, A. (2020). Perakende sektöründe entropi temelli COPRAS yöntemi ile finansal başarı ölçümü: Carrefoursa örneği. Yönetim Ekonomi Edebiyat İslami ve Politik Bilimler Dergisi, 5(1), 8–24. https://doi.org/10.24013/jomelips.702821
• Tınarlıoğlu, C. (1993). Dış ticaret sermaye şirketleri modelinin gelişimi ve Türkiye’de DTSŞ’lerinin sorunları ve çözüm önerileri üzerine bir uygulama (Master’s thesis, Marmara Üniversitesi, Türkiye).
• Türkmen, M., & Demirel, A. (2022). SWARA ağırlıklı bulanık COPRAS yöntemi ile tedarikçi seçimi. Alanya Akademik Bakış, 6(1), 1739–1756. https://doi.org/10.29023/alanyaakademik.986700
• Uyan, Ö. (2018). Küresel krizin dış ticaret sermaye şirketlerinin işletme performansına etkisi: dinamik panel veri analizi. (Yayınlanmamış Doktora Tezi). İstanbul Gelişim Üniversitesi, İstanbul.
• Uygurtürk, H., & Soylu, N. (2016). Girişim sermayesi yatırım ortaklıklarının likidite ve kârlılık performanslarının COPRAS yöntemi ile analizi. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(2), 637–650. https://doi.org/10.17218/hititsosbil.280808
• Yang, K., Duan, T., Feng, J., & Mishra, A. R. (2022). Internet of things challenges of sustainable supply chain management in the manufacturing sector using an integrated q-rung orthopair fuzzy-CRITIC-VIKOR method. Journal of Enterprise Information Management, 35(4/5), 1011–1039. https://doi.org/10.1108/JEIM-06-2021-0261
• Yılmaz, H., & Yakut, E. (2023). COVID-19 pandemisinin BIST turizm endeksi işletmelerinin finansal performanslarına etkisinin CRITIC tabanlı COPRAS ve PROMETHEE yöntemleri ile incelenmesi. Sosyoekonomi, 31(58), 249–276. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2023.04.13