Sartre’ın Faulkner Eleştirisine Bir Karşı-Okuma: Ses ve Öfke’de Zaman

Öz

Bu çalışma, Jean-Paul Sartre’ın, William Faulkner’ın Ses ve Öfke adlı romanı üzerine geliştirdiği zaman merkezli eleştirilerini, yine Sartre’ın kendi felsefesi ışığında ters yüz eden bir karşı-okuma denemesi sunmaktadır. Ses ve Öfke, Compson ailesinin çöküşünü farklı bilinç kiplerini temsil eden dört anlatıcının perspektifinden bilinç akışı tekniğiyle betimler. Roman, nedensel bir hikâye çizgisi kurmak yerine zamansal kırılmalar ve dağılmış öznel deneyimler etrafında şekillenir; bu nedenle metin, yalnızca modernist bir anlatı olarak değil aynı zamanda bilinç deneyiminin sınırlarını yoklayan felsefi bir deneme olarak da okunabilir. Buna karşın Sartre, “Ses ve Öfke Üzerine: Faulkner’ın Eserlerinde Zaman” başlıklı makalesinde bu yaklaşımı reddeder ve Faulkner’ın zamanını durağan, karakterlerini ise geçmişin ağırlığı altında donmuş ve özgürlükten yoksun edilgen varlıklar olarak değerlendirir. Sartre, Faulkner’ın romanını öncelikle estetik bir problem olarak değil temelde metafizik bir yanılgı olarak betimler. Ona göre bilinç akışı tekniği ve zamanın kurgulanış biçimi salt edebî tercihler değildir; bunlar aynı zamanda sorunlu bir zaman metafiziğinin ifadesidir. Sartre’ın Faulkner’ı, karakterleri geleceksizliğe mahkûm eden kapalı bir zaman anlayışıyla suçlamasına karşılık bu makalede Faulkner’ın zaman kurgusunun bir yoksunluk ya da metafizik bir kapanmanın aksine bilinç yapılarının farklı ontolojik düzeylerini ifşa eden çok katmanlı bir deneyim alanı oluşturduğunu ileri süreceğiz. Bu doğrultuda Ses ve Öfke’nin ana karakterinden Benjy, Quentin, Jason ve Dilsey’in zaman deneyimleri, Sartre’ın bilinç, hiçlik ve namevcudiyet kavramları eşliğinde yeniden yorumlanmaktadır. Bu bağlamda bir yandan Benjy’nin zamansız olan duyusal bilincinin Sartre’ın büyüsel dünya olarak ifade ettiği algılama biçiminin ilksel bir görünümüne işaret ettiğini ortaya koyarken; diğer yandan Quentin’in bilincinin ise Benjy’in ötesine geçen duyguların refleksif düzeydeki büyüsel dünyasına sığınan trajik bir varoluşu temsil ettiğini ve Jason’ın bilincinin de zamanı hız ve para mantığıyla kavrayan katı araçsal bilinç tipine karşılık geldiğini iddia edeceğiz. Tüm bu karşıtlıklar, kitabın gizil ve belirleyici karakteri olan kız kardeş Caddy’nin yokluğu çevresinde şekillenen duygulanımsal yapılarla birlikte ele alınarak Sartre’ın duygu felsefesi üzerinden temellendirilecektir. Özellikle Caddy’nin yokluğu etrafında örülen duygusal yapılar, karakterlerin zamansallıkla kurdukları bağın yalnızca psikolojik değil fakat aynı zamanda ontolojik bir belirlenime de sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Bu açıdan değerlendirildiğinde çalışma, Faulkner’ın karakterlerinin gerçekten de Sartre’ın öne sürdüğü gibi tümüyle gelecek ufkundan yoksun olup olmadıklarını tartışmaya davet etmektedir. Makale, romanda bir gelecek bulunmadığını ileri süren Sartre’ın iddiasına karşı geleceğin bir namevcudiyet alanı olarak var olduğunu savunarak, Faulkner’ın gelecek zamanı bütünüyle dışlamadığını aksine bir kayıp ve ertelenmiş bir anlam alanı olarak yeniden kurduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma ayrıca Sartre’ın Faulkner yorumunun sınırlarını görünür kılarak, Faulkner’ın zamanın birey üzerindeki ezici kuvveti, geleceğin belirsizliği ve özgürlüğün kırılganlığına dair estetik sezgisinin Sartre’ın özgürlük merkezli varoluşçuluğunu nasıl problematize ettiğini de tartışarak Faulkner’da zamanın yalnızca anlatısal bir teknik değil aynı zamanda varoluşsal bir yapı olduğunu göstermektedir. Böylece makale, Ses ve Öfke’nin yalnızca modernist bir anlatı değil fakat hiçlik, özgürlük ve zaman üzerine derin bir varoluşsal düşünme alanı sunduğunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu çerçevede, Sartre’ın eleştirilerinin ne ölçüde geçerli olduğunu tartışmaya açarak Faulkner’ı bir karşı-okuma üzerinden yeniden değerlendirmeyi hedefliyoruz.

Anahtar Kelimeler

• Felsefe
• William Faulkner
• Jean-Paul Sartre
• Ses ve Öfke
• zaman
• bilinç
• özgürlük.

A Counter-Reading of Sartre’s Critique of Faulkner: Time in The Sound and the Fury

Öz

This study offers a counter-reading that overturns Sartre’s time-centered critiques of Faulkner’s The Sound and the Fury by re-examining them through Sartre’s own philosophical framework. The Sound and the Fury depicts the collapse of the Compson family through the stream-of-consciousness narratives of four speakers, each representing a distinct mode of consciousness. Rather than constructing a causal plotline, the novel is structured around temporal ruptures and fragmented subjective experiences; for this reason, the text can be read not only as a modernist narrative but also as a philosophical inquiry that probes the limits of conscious experience. Sartre, however, rejects this approach in his essay “On The Sound and the Fury: Time in the Work of Faulkner,” where he characterizes Faulkner’s conception of time as static and his characters as passive beings immobilized by the weight of the past and deprived of freedom. Sartre interprets Faulkner’s novel not primarily as an aesthetic problem but fundamentally as a metaphysical error. According to him, the stream-of-consciousness technique and the novel’s temporal construction are not merely literary choices; they are expressions of a problematic metaphysics of time. In response to Sartre’s accusation that Faulkner operates with a closed conception of time that condemns his characters to a futureless existence, this article argues that Faulkner’s temporal construction does not articulate a condition of deprivation or metaphysical closure. On the contrary, it establishes a multilayered field of experience that discloses different ontological levels of consciousness. Within this framework, the temporal experiences of The Sound and the Fury’s principal characters—Benjy, Quentin, Jason, and Dilsey—are reinterpreted through Sartre’s concepts of consciousness, nothingness, and non-being. The article contends, on the one hand, that Benjy’s atemporal sensory consciousness points to a primordial manifestation of what Sartre describes as the magical mode of perception; on the other hand, it argues that Quentin’s consciousness represents a tragic mode of existence that retreats into the reflective level of the magical world, one that exceeds Benjy’s pre-reflexive experience through affective fixation. Jason’s consciousness, by contrast, is interpreted as a rigidly instrumental form of awareness that apprehends time through the logic of speed and monetary calculation. These contrasting temporal modalities are examined together with the affective structures organized around the absence of Caddy—the novel’s latent and determining character—and are grounded through Sartre’s philosophy of emotion. In particular, the emotional configurations woven around Caddy’s absence reveal that the characters’ relations to temporality are not merely psychological but also ontologically constituted. From this perspective, the study invites a reconsideration of whether Faulkner’s characters are indeed, as Sartre claims, entirely deprived of a horizon of futurity. By contesting Sartre’s claim that the novel excludes any conception of the future, the article argues instead that the future persists in The Sound and the Fury as a field of non-being, demonstrating that Faulkner does not abolish futurity but rather reconstructs it as a domain of loss and deferred meaning. The study further renders visible the limits of Sartre’s reading of Faulkner by examining how Faulkner’s aesthetic intuition regarding the oppressive force of time upon the individual, the indeterminacy of the future, and the fragility of freedom complicates Sartre’s freedom-centered existentialism. In doing so, it shows that time in Faulkner is not merely a narrative technique but an existential structure. Thus, the article aims to demonstrate that The Sound and the Fury is not only a modernist literary work but also a profound space of existential reflection on nothingness, freedom, and temporality. Within this framework, the study seeks to reopen the question of the validity of Sartre’s critiques by reassessing Faulkner through a counter-reading.

Anahtar Kelimeler

• Philosophy
• William Faulkner
• Jean-Paul Sartre
• Sound and the Fury
• time
• consciousness
• freedom.

Kaynakça

1. Faulkner, William. Ses ve Öfke. çev. Rasih Güran. Istanbul: YKY, 2013.
2. Hagopian, John V. “Nihilism in Faulkner’s ‘The Sound and the Fury’”. Modern Fiction Studies 13/1 (1967), 45-55.
3. Kartiganer, Donald M. “The Sound and the Fury and Faulkner’s Quest for Form”. ELH 37/4 (1970), 613-639. https://doi.org/10.2307/2872385
4. Kermenli, Leylâ. “William Faulkner’s The Sound and the Fury”. Litera: Journal of Language, Literature and Culture Studies 8 (1965), 99-113.
5. Mellard, James M. “The Sound and The Fury: Quentin Compson and Faulkner’s "Tragedy of Passion”. Studies in the Novel 2/1 (1970), 61-75.
6. Sartre, Jean-Paul. Egonun Aşkınlığı: Fenomenolojik Bir Betimlemenin Taslağı. çev. Serdar Rifat Kırkıoğlu. İstanbul: Alkım Yayınevi, 2003.
7. Sartre, Jean-Paul. Esquisse d’une théorie des émotions. Paris: Hermann, 2011.
8. Sartre, Jean-Paul. L’ être et le néant: essai d’ontologie phénoménologique. Paris: Gallimard, Edition, 2013.

9. Sartre, Jean-Paul. “On The Sound and the Fury: Time in the Work of Faulkner”. çev. A. Michelson. Literary and philosophical essays. 84-94. Collier Books, 1962.
10. Sartre, Jean-Paul. Yaşanmayan Zaman: Özgürlük Yolları II. çev. Gülseren Devrim. İstanbul: Can Yayınları, 2010.
11. Skirry, Justin. “Sartre on William Faulkner’s Metaphysics of Time in The Sound and the Fury”. Sartre Studies International 7/2 (2001). https://doi.org/10.3167/135715501780886555
12. Szydłowska, Iwona. “William Faulkner As a Philosophical Writer”. Kultura i Wartości 26 (2018), 305-325. https://doi.org/10.17951/kw.2018.26.305-325