Araştırma Makalesi

Metafiziksel Temellendirme ve Modalite: Zorunluluk–Olumsallık Ekseninde Bir Değerlendirme

Sayı: 55 30 Nisan 2026
PDF İndir
EN TR

Metafiziksel Temellendirme ve Modalite: Zorunluluk–Olumsallık Ekseninde Bir Değerlendirme

Öz

Bu çalışmada, çağdaş analitik metafiziğin merkezi tartışmalarından biri olan metafiziksel temellendirmenin modal statüsü incelenmektedir. Türkçe literatürde konuya dair çalışmaların sınırlı olması nedeniyle, çalışmada öncelikle temellendirme kavramının teorik çerçevesi çizilmiş; ardından ilişkinin modal doğası, zorunluluk ve olumsallık ekseninde tartışmaya açılmıştır. Temellendirmenin zorunlu olup olmadığı sorunu; yalnızca ilişkinin mantıksal özelliklerini değil, aynı zamanda metafiziksel açıklamanın kapsamını ve sınırlarını belirlemesi bakımından da kritik bir öneme sahiptir. Bu bağlamda çalışma, ilgili tarafların argümanlarını sistematik biçimde değerlendirerek temellendirmenin modal statüsüne ilişkin nihai bir sonuca ulaşmayı amaçlamaktadır. Çalışmanın temel tezine göre; modalite tartışmalarında odaklanılması gereken asıl husus, her tür açıklama değil, spesifik olarak “tam ve metafiziksel temellendirme”dir. Bu perspektiften bakıldığında, olumsalcıların başvurduğu karşı örneklerin önemli bir kısmının; ya tam temellendirme vasfı taşımadığı ve yalnızca zemin hazırlayan kısmi destekler sunduğu ya da esasen metafiziksel bir karakter arz etmediği görülmektedir. Zira normatif, kurumsal, salt nedensel ve epistemik açıklamalar, metafiziksel temellendirmenin yerini tutamaz. Metafiziksel temellendirme söz konusu olduğunda, temellendiren ile temellendirilen arasında “içsel bir bağın” bulunması elzemdir. Bu bağ; dışsal bir kural, sözleşme ya da tesadüfi bir birliktelik ile kurulamaz; aksine açıklanan olgunun “neden ve nasıl ondan geldiğini” özsel düzeyde belirleyen kurucu bir bağlantıyı gerektirir. Sonuç olarak bu çalışma; tamlık ve içsel bağ ölçütlerini karşılayan her metafiziksel temellendirmenin, doğası gereği zorunlu olduğunu savunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Erciyes Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi (Proje No: SDK-2021-11296)

Proje Numarası

SDK-2021-11296

Etik Beyan

Bu makale, teorik/kavramsal bir çalışma olduğundan etik kurul onayı gerektirmemektedir. Yazarlar, makalenin hazırlanması sürecinde bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkelerine uyulduğunu beyan eder.

Teşekkür

Bu çalışmanın yürütülmesindeki değerli destekleri için Erciyes Üniversitesi Bilimsel Araştırıma Projeleri Birimi'ne (Proje No: SDK-2021-11296) teşekkür ederiz.

Kaynakça

  1. Aristoteles. Metafizik. Çeviren Ahmet Arslan. Sosyal Yayınlar, 2010.
  2. Berker, Selim. “The Unity of Grounding”. Mind 127, sy 507 (2018): 729-77. https://doi.org/10.1093/mind/fzw069.
  3. Berto, Francesco, ve Matteo Plebani. Ontology And Metaontology: A Contemporary Guide. Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2015.
  4. Dancy, Jonathan. Ethics Without Principles. Clarendon press, 2004.
  5. Dasgupta, Shamik. “Metaphysical Rationalism”. Noûs 50, sy 2 (2016): 379-418. https://doi.org/10.1111/nous.12082.
  6. Dasgupta, Shamik. “The Possibility of Physicalism”. Journal of Philosophy 111, sy 9 (2014): 557-92. https://doi.org/10.5840/jphil20141119/1037.
  7. Fine, Kit. “Guide to Ground”. İçinde Metaphysical Grounding: Understanding the Structure of Reality, editör Fabrice Correia ve Benjamin Schnieder. Cambridge University Press, 2012.
  8. Fine, Kit. “The Question of Realism”. Philosophers’ Imprint 1, sy 1 (2001).

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sistematik Felsefe (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Nisan 2026

Gönderilme Tarihi

1 Kasım 2025

Kabul Tarihi

25 Şubat 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 55

Kaynak Göster

APA
Yurdakul, Y., & Yıldız, A. (2026). Metafiziksel Temellendirme ve Modalite: Zorunluluk–Olumsallık Ekseninde Bir Değerlendirme. Bilimname, 55, 23-52. https://doi.org/10.28949/bilimname.1815300
AMA
1.Yurdakul Y, Yıldız A. Metafiziksel Temellendirme ve Modalite: Zorunluluk–Olumsallık Ekseninde Bir Değerlendirme. Bilimname. 2026;(55):23-52. doi:10.28949/bilimname.1815300
Chicago
Yurdakul, Yunus, ve Ahmet Yıldız. 2026. “Metafiziksel Temellendirme ve Modalite: Zorunluluk–Olumsallık Ekseninde Bir Değerlendirme”. Bilimname, sy 55: 23-52. https://doi.org/10.28949/bilimname.1815300.
EndNote
Yurdakul Y, Yıldız A (01 Nisan 2026) Metafiziksel Temellendirme ve Modalite: Zorunluluk–Olumsallık Ekseninde Bir Değerlendirme. Bilimname 55 23–52.
IEEE
[1]Y. Yurdakul ve A. Yıldız, “Metafiziksel Temellendirme ve Modalite: Zorunluluk–Olumsallık Ekseninde Bir Değerlendirme”, Bilimname, sy 55, ss. 23–52, Nis. 2026, doi: 10.28949/bilimname.1815300.
ISNAD
Yurdakul, Yunus - Yıldız, Ahmet. “Metafiziksel Temellendirme ve Modalite: Zorunluluk–Olumsallık Ekseninde Bir Değerlendirme”. Bilimname. 55 (01 Nisan 2026): 23-52. https://doi.org/10.28949/bilimname.1815300.
JAMA
1.Yurdakul Y, Yıldız A. Metafiziksel Temellendirme ve Modalite: Zorunluluk–Olumsallık Ekseninde Bir Değerlendirme. Bilimname. 2026;:23–52.
MLA
Yurdakul, Yunus, ve Ahmet Yıldız. “Metafiziksel Temellendirme ve Modalite: Zorunluluk–Olumsallık Ekseninde Bir Değerlendirme”. Bilimname, sy 55, Nisan 2026, ss. 23-52, doi:10.28949/bilimname.1815300.
Vancouver
1.Yunus Yurdakul, Ahmet Yıldız. Metafiziksel Temellendirme ve Modalite: Zorunluluk–Olumsallık Ekseninde Bir Değerlendirme. Bilimname. 01 Nisan 2026;(55):23-52. doi:10.28949/bilimname.1815300