EN
TR
METAFİZİKSEL TEMELLENDİRME VE MODALİTE: ZORUNLULUK–OLUMSALLIK EKSENİNDE BİR DEĞERLENDİRME
Öz
Bu çalışmada, çağdaş analitik metafiziğin merkezi tartışmalarından biri olan metafiziksel temellendirmenin modal statüsü incelenmektedir. Türkçe literatürde konuya dair çalışmaların sınırlı olması nedeniyle, çalışmada öncelikle temellendirme kavramının teorik çerçevesi çizilmiş; ardından ilişkinin modal doğası, zorunluluk ve olumsallık ekseninde tartışmaya açılmıştır. Temellendirmenin zorunlu olup olmadığı sorunu; yalnızca ilişkinin mantıksal özelliklerini değil, aynı zamanda metafiziksel açıklamanın kapsamını ve sınırlarını belirlemesi bakımından da kritik bir öneme sahiptir. Bu bağlamda çalışma, ilgili tarafların argümanlarını sistematik biçimde değerlendirerek temellendirmenin modal statüsüne ilişkin nihai bir sonuca ulaşmayı amaçlamaktadır.
Çalışmanın temel tezine göre; modalite tartışmalarında odaklanılması gereken asıl husus, her tür açıklama değil, spesifik olarak “tam ve metafiziksel temellendirme”dir. Bu perspektiften bakıldığında, olumsalcıların başvurduğu karşı örneklerin önemli bir kısmının; ya tam temellendirme vasfı taşımadığı ve yalnızca zemin hazırlayan kısmi destekler sunduğu ya da esasen metafiziksel bir karakter arz etmediği görülmektedir. Zira normatif, kurumsal, salt nedensel ve epistemik açıklamalar, metafiziksel temellendirmenin yerini tutamaz. Metafiziksel temellendirme söz konusu olduğunda, temellendiren ile temellendirilen arasında “içsel bir bağın” bulunması elzemdir. Bu bağ; dışsal bir kural, sözleşme ya da tesadüfi bir birliktelik ile kurulamaz; aksine açıklanan olgunun “neden ve nasıl ondan geldiğini” özsel düzeyde belirleyen kurucu bir bağlantıyı gerektirir. Sonuç olarak bu çalışma; tamlık ve içsel bağ ölçütlerini karşılayan her metafiziksel temellendirmenin, doğası gereği zorunlu olduğunu savunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
Erciyes Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi (Proje No: SDK-2021-11296)
Proje Numarası
SDK-2021-11296
Etik Beyan
Bu makale, teorik/kavramsal bir çalışma olduğundan etik kurul onayı gerektirmemektedir. Yazarlar, makalenin hazırlanması sürecinde bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkelerine uyulduğunu beyan eder.
Teşekkür
Bu çalışmanın yürütülmesindeki değerli destekleri için Erciyes Üniversitesi Bilimsel Araştırıma Projeleri Birimi'ne (Proje No: SDK-2021-11296) teşekkür ederiz.
Kaynakça
- Aristoteles. Metafizik. Çeviren Ahmet Arslan. Sosyal Yayınlar, 2010.
- Berker, Selim. “The Unity of Grounding”. Mind 127, sy 507 (2018): 729-77. https://doi.org/10.1093/mind/fzw069.
- Berto, Francesco, ve Matteo Plebani. Ontology And Metaontology: A Contemporary Guide. Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2015.
- Dancy, Jonathan. Ethics Without Principles. Clarendon press, 2004.
- Dasgupta, Shamik. “Metaphysical Rationalism”. Noûs 50, sy 2 (2016): 379-418. https://doi.org/10.1111/nous.12082.
- Dasgupta, Shamik. “The Possibility of Physicalism”. Journal of Philosophy 111, sy 9 (2014): 557-92. https://doi.org/10.5840/jphil20141119/1037.
- Fine, Kit. “Guide to Ground”. İçinde Metaphysical Grounding: Understanding the Structure of Reality, editör Fabrice Correia ve Benjamin Schnieder. Cambridge University Press, 2012.
- Fine, Kit. “The Question of Realism”. Philosophers’ Imprint 1, sy 1 (2001).
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Sistematik Felsefe (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
30 Nisan 2026
Gönderilme Tarihi
1 Kasım 2025
Kabul Tarihi
25 Şubat 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Sayı: 55