Geçmişten Günümüze Dinler Tasnifinde Morfolojik Yaklaşım
Öz
XIX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren dinler tasnifi teşebbüslerinin artarak çoğalması ve ortaya çıkan tasniflerin dini araştırmalarda kullanılmasının sonucunda dinleri tasnif etme yaklaşımları ön plana çıkmıştır. Dinler Tarihinde coğrafi yaklaşımın yaygınlığına rağmen morfolojik yaklaşımın yadsınamaz şekilde cezp ediciliğe sahip olduğu ve konunun ilk defa bu bağlamda belli bir sistematiğe kavuştuğu ve dinamik hale geldiği belirtilmektedir. XIX. Yüzyılın ikinci yarısında hâkim olan ve XX. Yüzyılın ortalarına kadar Batı’daki dini araştırmalarda kullanılan dinin kaynağına ilişkin teoriler morfolojik dinler tasnifinin ilk tezahürleri niteliğindedir. Morfolojik dinler tasnifini sistematize eden din bilimcisi olma payesini ise Din Fenomenolojisinin mimarlarından Cornelius Petrus Tiele hak etmiştir. Çünkü Tiele’nin dinleri ahlaki dinler olarak kategorize edip evrensel dinlere/dünya dinlerine alt kategoride yer vermesi morfolojik dinler tasnifi açısından bir dönüm noktası olmuş ve yapılan morfolojik dinler tasniflerini etkilemiştir. Tiele’nin dünya dinleri kavramını İngilizceye kazandırması akademik ve popüler Dinler Tarihi çalışmalarının, Hıristiyanlık, Budizm, İslam, Hinduizm ve Yahudilik dinlerinin daimî üye olduğu; Konfüçyanizm, Taoizm, Şintoizm, Caynizm, Sihizm ve Zerdüştilik dinlerinin ise sıklıkla kullanıldığı bir dinler listesi ekseninde şekillenmesine kadar uzanmıştır. Jonathan Z. Smith ve Tomoko Masuzawa gibi din bilimcilerinin politik ve teolojik varsayımlara dayandığı gerekçesiyle eleştirdikleri bu durum, James L. Cox tarafından dünya dinleri paradigması şeklinde nitelendirilmiş ve dinleri daha iyi anlamak ve yerli dinleri de araştırmalara dâhil etmek için aşılması gereken bir problem olarak görülmüştür. Günümüzde özellikle batılı Dinler Tarihi çalışmaları incelendiğinde dünya dinleri kavramının üst bir kategori olarak kullanılmakta olduğunu ve belli başlı dinleri kapsayan bir dinler listesi sunduğunu görmek ve bu durumun alandaki pek çok çalışmayı kapsadığını söylemek mümkündür.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- ADAM, Baki. “Din Hakkında Genel Bilgiler”. Dinler Tarihi El Kitabı. Ed. Baki Adam. Ankara: Grafiker Yayınları, 2015.
- ADAMS, Charles Joseph. “Classification of Religions”. Erişim: 01 Aralık 2018. https://www.britannica.com/topic/classification-of- religions.
- ALICI, Mustafa. “Dinler Tarihini Popülerleştirmek: Yaşayan Dünya Dinleri Adlı Çalışma Üzerine Bir Kaç Söz”. Milel ve Nihal: İnanç, Kültür ve Mitoloji Araştırmaları Dergisi 4/2 (2007): 163- 171.
- ALICI, Mustafa. Dinler Tarihinin Batılı Öncüleri. İstanbul: İz Yayıncılık, 2011.
- ALICI, Mustafa. Evrimci Politeizm Devrimci Monoteizm: Erken Kültürlerde Yüce Varlık Fikrine Etnolojik ve Fenomenolojik Yaklaşımlar. İstanbul: Rağbet Yayınları, 2013.
- ARCHER, John Clark. Faiths Men Live. New York: The Ronald Press Company, 1934.
- AYDIN, Mahmut. Ana Hatlarıyla Dinler Tarihi: Tarih, İnanç ve İbadet İstanbul: Ensar Neşriyat, 2015.
- AYDIN, Mehmet. Dinler Tarihine Giriş. İstanbul: Literatürk Academia, 2015.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Şevket Özcan
*
0000-0002-9019-6507
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
31 Ekim 2019
Gönderilme Tarihi
31 Ocak 2019
Kabul Tarihi
19 Ekim 2019
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2019 Cilt: 2019 Sayı: 38