Sadreddin Konevî'ye Göre Tanrı Hakkında Konuşmanın İmkânı
Öz
Teist âdeta çapraz ateş altındadır: Eğer kelimeler, dinî bağlamda insanî tecrübede kazandıkları anlamlarıyla kullanılacak olursa, o zaman, sonsuz olan Tanrı`ya uygulanamaz; yok, dil insanî köklerinden arındırılırsa, insanlar için anlamsız olur ve insanî dil olmaz ve bu seferde Tanrı`dan söz edemez. Daha teknik bir ifadeyle, teistler tek anlamlı ya da çok anlamlı dilden birini seçmek zorunda kalmış görünmektedir. Tek anlamlı dilde, bütünüyle insani tecrübeye bağlı olan söylemin konusu, Tanrı olamaz; çok anlamlı dilde ise, ifadelerin semantik içerikleri buharlaşır. Dilin çok anlamlı olarak kullanılması, Tanrı`yı tasvir etmek için kullanılan kelimeleri antropomorfik niteliklerinden arındırır, ancak bu da agnostisizme neden olur. Ne teşbihî ne de tenzihî dil Gaybî konularda tek başına yeterlidir. Sözgelimi, Allah`ın Zâtı sözkonusu olduğunda, ya O`nu mevcûdât seviyesine indirme (teşbihî anlatım), ya da tavsif ederken âdeta ‘yok’u tanımlıyormuş gibi (tenzihî anlatım) istenmeyen bir duruma sebep olabilir. Dolayısıyla, bu durumda teistler Tanrı hakkındaki ifadelerin anlamını bilemezler. Şunu dahi söylemek mümkün olmaz: Tanrı`ya yüklenen “varoluş” kavramının, insanların günlük kullanımıyla bir ilişkisi var mıdır yok mudur? Tanrı hakkında mantık açısından açık olmayan terimlerle konuşmayı tercih etmek, O`nun iyiliğinden, sevgisinden, hikmetinden söz edildiği zaman, kelimelerle oynamaktan başka bir şey olmaz. Kısaca, eğer din dili ya da teolojik dil büsbütün tek anlamlı olarak kurulursa, antroposentirizme kayar; çok anlamlı olarak kullanılırsa, anlam içeriğini yitirir ve agnostisizme düşme tehlikesiyle karşılaşır. Böyle olunca, din dili Tanrı hakkında bir şey söylemez. Konevî bu iki aşırı ucu -teşbihî dil ve tenzihî dil- birleştirmektedir. Bu da ifadelerin tek anlamlılık ile çok anlamlılık arasında bir yerde duran temsilî kullanımıdır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Acar, Rahim. Teolojik Dilin Husûsiyeti ve Ateist Argümanların Sınırı. İstanbul: Pasifik Ofset, 2013.Aquinas, Thomas. Thomas Aquinas: Basic Works. Editör Jefrey Hause ve Robert Pasnau. Çeviren Brian J. Shanley. Indiana: Hackett Publishing Company, 2014.Bilgegil, M. Kaya. Edebiyat Bilgi ve Teorileri: Belâgât. İstanbul: Enderun Kitabevi, 1989.Chittick, William C. Hayal Âlemleri: İbn Arabî ve Dinlerin Çeşitliliği Meselesi. Çeviren Mehmet Demirkaya. İstanbul: Kaknüs Yayınları, 2003.———. Varolmanın Boyutları: Tasavvuf ve Vahdetü`l-Vücûd Üstüne Yazılar. Çeviren Turan Koç. İstanbul: İnsan Yayınları, 2007.Demirli, Ekrem. Sadreddin Konevî`de Bilgi ve Varlık. İstanbul: İz Yayıncılık, 2005.———. “Sadreddin Konevî`nin Tanrı Anlayışı”. Içinde Sadreddin Konevî Sempozyumu, 49-71. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2004.Erdem, Hüsamettin. “Sadreddin Konevî`de İlahi Menzileler”. Içinde I. Uluslararası Sadreddîn Konevî Sempozyumu Bildirileri, 81-98. Konya: Mebkam, 2010.———. “Sadreddin Konevî`nin Vahdet-i Vücûd ve İnsan Anlayışı”. Içinde Sadreddin Konevî Sempozyumu, 109-27. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2004.İzutsu, Toshihiko. İbn Arabî`nin Fusûs`undaki Anahtar-Kavramlar. Çeviren Ahmed Yüksel Özemre. İstanbul: Kaknüs Yayınları, 1998.Koç, Turan. Dilin Ötesi: Kur`an`ın Dil ve Uslübu Üzerine. İstanbul: İz Yayıncılık, 2018.———. Din Dili. Kayseri: Rey Yayıncılık, 1995.Koç, Yalçın. Theologia`nın Esasları: Felsefe`nin ve Teoloji`nin Nazariyatı Üzerine Bir İnceleme. Ankara: Cedit Neşriyat, 2008.Konevî, Sadreddin. Esmâ-i Hüsnâ Şerhi. Çeviren Ekrem Demirli. İstanbul: İz Yayıncılık, 2002.———. Fusûsü`l-Hikem`in Sırları. Çeviren Ekrem Demirli. İstanbul: İz Yayıncılık, 2003.———. İ`câzü`l-Beyân fî Te`vili Ümmi`l-Kur`an. Mısır: Darü`l-Kütübi`l-Hadîse, 1969.———. İlâhî Nefhalar: En-Nefhâtü`l-İlâhiyye. Çeviren Ekrem Demirli. İstanbul: İz Yayıncılık, 2002.———. Kırk Hadis Şerhi. Çeviren Ekrem Demirli. İstanbul: İz Yayıncılık, 2002.———. Tasavvuf Metafiziği. Çeviren Ekrem Demirli. İstanbul: İz Yayıncılık, 2002.———. Vahdet-i Vücûd ve Esasları. Çeviren Ekrem Demirli. İstanbul: İz Yayıncılık, 2002.Konuk, Ahmed Avni. Fusûsu`l-Hikem Tercüme ve Şerhi. Editör Mustafa Tahralı ve Selçuk Eraydın. C. II. IV c. İstanbul: M. Ü. İlâhiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 1999.———. Fusûsu`l-Hikem Tercüme ve Şerhi. Editör Mustafa Tahralı ve Selçuk Eraydın. C. I. IV c. İstanbul: M. Ü. İlâhiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 1999.Kuvancı, Cenan. Gazzâlî`ye Göre Din Dili. Ankara: İlahiyat, 2016.Sandıkçı, Mesut. “Sâinüddin İbn Türke`nin Temhîdü`l Kavâid Adlı Eseri ve Tasavvuf Metafiziğindeki Yeri: Sadreddin Konevî, Davud Kayserî ve Molla Fenarî Bağlamında Bir Karşılaştırma”. Bilimname, sy XXXV (2018): 433-57.Tatar, Burhanettin. “Kur`an`da Varlık Tasavvuru”. Içinde Kur`an`ı Anlamanın Fikrî Arkaplanı: Varlık Bilgi İnsan, editör Yusuf Şevki Yavuz, 67-112. İstanbul: Kuramer Yayınları, 2017.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Cenan Kuvancı
*
0000-0002-1175-7071
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
31 Ekim 2019
Gönderilme Tarihi
24 Haziran 2019
Kabul Tarihi
13 Eylül 2019
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2019 Cilt: 2019 Sayı: 38