Pro-Sosyal Davranışlarda Diğerkâmlığın (Özgecilik) Tanımı Ve Konumu
Öz
İnsanın duygu, düşünce ve davranışlarını inceleyen psikoloji, insanın pro-sosyal davranışlarını (olumlu sosyal davranış) da çeşitli açılardan araştırmaktadır. En genel haliyle karşılık beklemeden yardım etme davranışı olarak tanımlanan diğerkâmlık (özgecilik) da bu literatürde önemli bir yere sahiptir. Söz konusu literatür incelendiğinde, diğerkâmlık ile yardım davranışı, fedakârlık, îsâr gibi farklı davranış türlerini birbirinin yerine kullanıldığı görülür. Dahası İngilizce literatürde “altruism” olan kavramın, Türkçe literatüre “diğerkamlık”, “özgecilik”, “elseverlik”, “altürizm” gibi kavramların yanı sıra “fedakarlık” “isar” gibi yakın kavramlar şeklinde çevrildiği tespit edilmiştir. Bu durum da literatürde bir kavram karmaşasına neden olmuştur. Oysa psikolojinin; teori, araştırma ve uygulama alanlarının sağlam temellere oturması için kavramların sınır ve konumlarının net olarak çizilmesi önemlidir. Bu nedenle makale, pro-sosyal davranışlar özelinde diğerkâmlığın tanımını yapmayı ve konumunu belirlemeyi amaçlamaktadır. Makalede, pro-sosyal davranışlar hakkındaki bilgilere değinilerek diğerkâmlığın tanımlarına yer verilmiştir. Diğer pro-sosyal davranışlar arasında diğerkâmlığın yerini belirlemek için birbirine yakın kavramların arasındaki nüanslara dikkat çekilerek diğerkâmlığın kavram haritası çıkarılmıştır. Buna dayanarak diğerkâmlığın net bir tanımı yapılmıştır. Bu noktada pro-sosyal davranışın bir şemsiye kavram olduğu, yardım etme davranışının onun altında yer aldığı, diğerkamlığın da bir tür yardım etme davranışı olduğu, îsârın ise diğerkamlığın daha spesifik hali olduğu ortaya konmuştur. Ardından diğer pro-sosyal davranışların tanımlanmasında dikkat edilmesi gereken kriterler belirlenmiştir. Makale, pro-sosyal davranışları tanımlarken kullanılabilecek bu kriterleri içeren bir tanım cetveli sunmaktadır. Bu cetvel, pro-sosyal davranış, yardım etme davranışı, işbirliği, sosyal sorumluluk, fedakârlık, özveri, diğerkâmlık ve îsâr kavramlarını içermektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Akbaba, Sırrı (1994). Grupla Psikolojik Danışmanın Sosyal Psikolojik Bir Kavram Olan Özgecilik Üzerindeki Etkisi. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Atatürk Üniversitesi SBE Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, Erzurum.Arslan, Z. Şeyma (2012). İyilik Halkasına Ait Bir Kavram: Diğerkâmlık ve Eğitimi. 1. Ulusal İyilik Sempozyumu, Elazığ, 538-546. Ayten, Ali (2009). Prososyal Davranışlarda Dindarlık ve Empatinin Rolü Yayınlanmamış Doktora Tezi. Marmara Üniversitesi SBE İlahiyat Anabilim Dalı Din Sosyolojisi Bilim Dalı, İstanbul.Bar-Tal, D. (1976). Prosocial Behavior. Washington D.C.: Hemisphere Publishing Corporation.Batson, Carl Daniel (1991). The Altruism Question: Toward a Social-Psychological Answer. New-Jersey: Lawrence Erlbaum Associates Publishers. Batson, Carl Daniel (1991). The Altruism Question: Toward a Social-Psychological Answer. New-Jersey: Lawrence ErlbaumAssociatesPublishers.Bedosky, J. Christopher (2005). Motivators of Altruistic Bahevior, Unpublished Dissertation. Union Institute & Univeristy / ClinicalPsychology, Ohio. Bierhoff, Hans-Werner (2005). Prosocial Behaviour, New York: Taylor & Francis.Bilgin, Nuri (Ed.) (1995). Sosyal Psikolojiye Giriş, İzmir: İzmir Kitaplığı. Carlo, Gustavo; Hausmann, Anne; Chiristiansen, Stacie ve Randall, Brandy A. (2003). Sociocognitive and Behavioral Correaltes of a Measure of Prosocial Tendencies for Adolescents. The Journal of Early Adolescence, 23 (1), 107-134. Çağrıcı, Mustafa (2000). Îsâr, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 22, 490.Durmuş, Zülfikar (2003). Sosyal Dayanışmanın Sağlanmasında Kur’an’nın Öngördüğü İdeal Model: Îsâr. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 3 (1), 17-27. Duru, Erdinç (2004). Öğretmen Adaylarında Empati -Yardım Etme Eğilimi İlişkisi ve Yardım Etme Eğiliminin Bazı Psikososyal Değişkenler Açısından İncelenmesi, Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15, 31-41.Elster, Jon (2007). Sosyal Davranışı Açıklamak, Çev. Olcay Sevimli ve Macide Ö. Karaduman, Ankara: Phoenix Yay.Freedman, J.L.;Sears D. O. ve Carlsmith, J. M. (2003). Sosyal Psikoloji, Çev. Ali Dönmez, Ankara: İmge Yay. Green, William Scott (2005). Introduction: Altruism and theStudy of Religion. Altruism in World Religions, Ed. JacobNeusner ve Bruce Chilton. Washington: Georgetown UniversityPress, ix-xiv.Hablemitoğlu, Şengül; Özkan, Yasemin ve Yıldırım, Filiz (2010). Bir Fedakâkarlık Örneği Olarak "Kan Bağışı". Aile ve Toplum, 5 (20), 67-77. Haski-Leventhal, Debbie (2009). Altruism and Volunteerism: ThePerceptions of Altruism in Four Disciplines and Their Impact on The Study of Volunteerism. Journal for the Theory of SocialBehaviour, 39 (3), 271-299.Hauert, Christoph; De Monte, Silvia; Hofbauer, Josef ve Sigmund, Karl (2002). Volunteering as RedQueen Mechanism for coorperation in Public Goods Games, Science, 296 (5570), 1129-1132.Hoffman, M.L. (1978). Psychological and Biological Perspectives on Altruism. International Journal of Behavioral Development, 1(4), 323–339.Kaçar Banbal, Güliz (2010). Hemşirelik Öğrencilerinin Özgecilik Düzeyleri, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.Kağıtçıbaşı, Çiğdem ve Cemalcılar, Zeynep (2014). İnsan ve İnsanlar: Sosyal Psikolojiye Giriş, İstanbul: Evrim Yay.Karacaoğlu, Korhan ve Güney, Y. Soner (2010). Öğretmenlerin Örgütsel Bağlılıklarının, Örgütsel Vatandaşlık Davranışları Üzerindeki Etkisi: Nevşehir İli Örneği. Öneri, 9 (34), 137-153.Karadağ, Engin ve Mutafçılar, Işıl (2009). Prososyal Davranış Ekseninde Özgecilik Üzerine Teorik Bir Çözümleme. Flsf Dergisi, 8, 41-70.Kayıklık, Hasan (2011). Din Psikolojisi: Bireysel Dindarlık Üzerine. Adana: Karahan Yayınları. Köse, Ali ve Ayten, Ali (2015). Din Psikolojisi. İstanbul: Timaş Yayınları. Monroe, Kristen Renwick (1994). A Fat Lady in a Corset: Altruism and Social Theory, American Journal of Political Science, 38 (4), 861-893.Monroe, Kristen Renwick (2002). Explicating Altruism. Altruism and Altruistic Love: Science, Philosophy and Religion in Dialogue, Ed. S. G. Post, L. G. Underwood, J. P. Schloss, and W. B. Hurlbut. Oxford: Oxford UniversityPress, 106-122.Özdoğan, Öznur (2005). İsimsiz Hayatlar: Manevi ve Psikolojik Yaklaşımla Arınma ve Öze Dönüş, Ankara: Lotus Yay.Peker, Hüseyin (2003). Din Psikolojisi, İstanbul: Çamlıca.Piliavin, Jane Allyn and Charng, Hong-Wen (1990). Altruism: A Review of Recent Theory and Research. Annual Review of Sociology, 16, 27-65. Sancaklı, Saffet (2006). Hz. Peygamber’in Erdemli İnsan Yetiştirme Bağlamında Îsâr (Diğergamlık) Kavramına Verdiği Önem. Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi, 7 (17), 29-56.Saroglou, Vassilis (2013). Religion, Spirituality and Altruism, APA Handbook of Psychology, Religion and Spirituality, Ed. Kenneth I. Pargament, New York: American Psychological Association, 439-450.Seligman, Martin (2007). Gerçek Mutluluk, Ankara: Hyb Yay.Serpen, Ayşe Sezen ve Hasgül, Ergün (2015). Sosyal Hizmet Uygulamalarında Empatinin Önemi ve Yardım İlişkisi Üzerindeki Etkisi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 15 (35), 37-52. DOI: http://dx.doi.org/10.21560/spcd.3633. Snyder, C., and Shane J., Lopez (2007). Positive Psychology: The Scientific and Practical Explorations of HumaStrength. California: Sage Publications. Taylor, Shelley E.; Peplau, Letitia Anne ve Sears, David O. (2007). Sosyal Psikoloji, Çev. Ali Dönmez, Ankara: İmge Kitabevi. Topses, Gürsen (2012). Elseverlik (Alturizm) ve Benseverlik (Egoizm) Ölçeğiyle İlgili Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. International Journal of New Trends in Arts, Sports & Science Education, 1 (2), 60-71.Wilson, E. 0. (1975). Sociobiology: The New Synthesis. Cambridge: Harvard University Press. www.tdk.gov.tr, 29.04.2019 tarihinde ulaşıldı.Yıldız, Sebahattin; Taştan Boz, İlknur ve Yıldırım, Bahadır Fatih (2012). Kişilik Tipi İle Olumlu Sosyal Davranış Arasındaki İlişki: Marmara Üniversitesi Öğrencileri Üzerinde Bir Araştırma. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 26 (1), 215-233.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Sevde Düzgüner
*
0000-0002-3210-6972
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
31 Aralık 2019
Gönderilme Tarihi
23 Temmuz 2019
Kabul Tarihi
24 Kasım 2019
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2019 Cilt: 2019 Sayı: 40
Cited By
A Qualitative Study on Disabled Persons with Spinal Cord Paralysis with a Focus on Religious and Spiritual Guidance
Değerler Eğitimi Dergisi
https://doi.org/10.34234/ded.1045540Özgeciliğin Yordayıcısı Olarak Empati ve Maneviyat: İlahiyat Öğrencileri Üzerine Nicel Bir Araştırma
Eskiyeni
https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1126504COVID-19 Salgın Döneminde Hastalara Yönelik Fedakârlık Ölçeği: Bir Ölçek Geliştirme Çalışması
Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi
https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1180383Orta Yetişkinlik Döneminde Sorumluluk ve Dindarlık İlişkisi Üzerine Nicel Bir Araştırma
Türk Din Psikolojisi Dergisi
https://doi.org/10.59379/tdpd.1265346Ergenlere Yönelik “İnternet Özgeciliği” Ölçeği Geliştirme Çalışması
Ege Bilimsel Araştırmalar Dergisi
https://doi.org/10.58637/egebad.1380029EMPATİ VE DİĞERKÂMLIĞA MEVLÂNÂCA BAKIŞ
Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi
https://doi.org/10.60163/tkhcbva.1429696Prososyal Davranışların Etik Temellendirmesi: 6 Şubat Depremleri Sonrası Kurtarma Çalışmalarına Katılan Maden İşçileri Üzerine Nitel Bir İnceleme
Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi
https://doi.org/10.17120/omuifd.1450849HASTANE ÖNCESİ SAĞLIK ÇALIŞANLARININ MANEVİ İHTİYAÇLARI VE OLUMLU BAŞ ETME
Hastane Öncesi Dergisi
https://doi.org/10.54409/hod.1598626THE RELATIONAL DYNAMICS OF RELIGION AND VOLUNTEERISM: THE CASE OF HATİCE DİLRUBA
Tokat İlmiyat Dergisi
https://doi.org/10.51450/ilmiyat.1542940LEXICAL PROFILE OF A TURKISH SADNESS VERB DERTLEN-: A CORPUS DRIVEN ANALYSIS
Dil Dergisi
https://doi.org/10.33690/dilder.1382395Philanthropic Tendency Scale for Teachers
Psychology in the Schools
https://doi.org/10.1002/pits.23464Sosyal Hizmet Bölümü Öğrencilerinin Özgecilik Düzeylerinin Sosyo-Demografik Değişkenlere Göre İncelenmesi
İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi
https://doi.org/10.15869/itobiad.1697329Öğretmen Adaylarının Prososyal Davranış Algısı
İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi
https://doi.org/10.15869/itobiad.1714779