Yıl 2021, Cilt 2021 , Sayı 44, Sayfalar 163 - 205 2021-04-30

Teoriden pratiğe vakf ve ibtidâ
From theory to practice wakf and ibtida

Yakup UZUN [1]


Kur’ân tilâvetinde vakf ve ibtidânın yadsınamaz bir yeri vardır. Kur’ân’ı okuyan her bir kişinin Arapçayı bilip bu dilin inceliklerine vâkıf olamayacağı düşünüldüğünde, vakf ve ibtidânın ehemmiyeti daha iyi anlaşılacaktır. Nitekim bu ilmin ehemmiyetine binaen birçok müellif, bu konu üzerinde hassasiyetle durmuş, konuyla ilgili müstakil eserler kaleme almışlardır. Telif edilen bu eserlerde durulması gerekli olan yerlere birtakım vakf isimleri veya vakf işaret/remizleri belirlemişlerdir. Belirlenen bu vakf ismi ve remizlerin, birçok müellif tarafından oluşturulduğu dikkate alındığında, tek tip olması elbette beklenmeyecektir. Zira müellifler, vakf çeşidi ve mahallini belirlemede kimi zaman lafzı, kimi zaman manayı, kimi zaman hem lafzı hem manayı dikkate almalarından kaynaklı birtakım farklılıklar olmuştur. Bunlara ilaveten müelliflerin yetiştiği çevrenin, ilmî birikimin, özel tutum vb. etmenlerin de bu ameliyeye etkileri söz konusudur. Bu bağlamda söz konusu bu etkilerin boyutunu görebilmek için bu çalışmada üç farklı asırda yaşamış çoğunlukla aynı kavramları kullanan meşhur beş müellifin sırasıyla İbnü’l-Enbâri’nin Îzâhu’l-vakf ve’l-ibtidâ’sı, Nehhâs’ın Kitâbü’l-kat’ ve’l-i’tnâf’ı, İbn Evs el-Mukrî’nin el-Vakf ve’l-ibtidâ’sı, Dânî’nin el-Müktefâ’sı ile Üşmûnî’nin Menâr’ına yer verilmiştir. Yer verilen bu eserlerin genel tahlillerinin yanı sıra vakfla ilgili kavram haritası çıkarılmış ve müelliflerin kavramlara yükledikleri anlamlar örnekler eşliğinde işlenmiştir. Çoğunlukla aynı kavramları kullanan ve sistem olarak da lafız-mana esası üzerine vakfları belirleyen bu müelliflerin, pratikte vakfları mushaflara işlemelerinin aynı olup olmadığı araştırılmıştır. Bu ameliyeyi yaparken müelliflerin yaklaşımlarını daha iyi kavrayabilmek için genelde nahiv, kıraat ve i'rab konularında muvafık olan âyetler seçilmiş ve müelliflerin vakf tercihleri bu âyetler üzerinden ele alınmıştır.
Foundation and ıbtida have an undeniable place in the recitation of the Quran. Considering that not every person who reads the Quran will know Arabic and have a grasp of the subtleties of this language, the importance of waqf and ıbtida will be understood better. Because, the foundation, which is to cut the qiraah and breathe instead of distorting it and distorting it, and the ıbtidâ ilmi, which means continuing to recite in places with suitable meaning, has been one of the most important subjects of the Quran recitation throughout history. Not only for the recipient, but also for the listener to benefit from the recitation of the Qur'an to the maximum extent, the reader's attention to the places where the foundation will be made is an important issue that will not be neglected and has always maintained its importance.
Although Waqf and ıbtida have found their place in the verbal recitation of the Quran with the Qur'an, many authors have written works in this field in almost every century until today, with the historical course that entered into the process of teaching with the beginning of the second century. Although the authors were influenced by each other, over time, each of them established their own system in this field and accordingly went to the determination and determination of their foundation and its derivatives. When we look at the studies in general, some of these authors only emphasized the importance of the science of foundation and ıbtida in terms of the Quran recitation, they did not compile individual works but reminded the definition and general rules of the science of foundation and ıbtidâ under the heading of chapter or bab within the branches of science such as tafsir, qiraat and tajwid. In addition to giving general information about the science of foundation and ıbtida in some other authors, they have compiled works by giving the Quran from beginning to end and naming the surah as remiz or foundation. In this context, the works of the famous five authors that we have discussed in this study, in addition to giving general information about the science of foundation and ıbtida, are in the form of individual works that reveal the type of foundation in practice by taking the Quran from the beginning to the end, without determining the reminiscent or remiz.
Among these works, Ibnü'l-Anbâri's Izâhu'l- Waqf ve'l-Ibtida has an important place in the subject of foundation and ıbtida and is an important reference source for every person who has an interest in this field, works and works after him. It is one of the first and most famous of the printed works that can reach today. In his work, the author divided foundations into three sections: waqf-ı tâm, waqf-ı hasen and waqf-ı kabîh.
Nehhas 'work named al-Kat' ve'l-I'tinâf has an important place in Quran recitation, foundation and ıbtida and includes the whole Quran. The author, from the virtue of the Quran, Hz. After mentioning the qualities of the Prophet's (pbuh) recitation and the method of educating his companions, he mentioned the companions and natural ones who are known about waqf and ıbtida, and then briefly and briefly put forward the need for this knowledge in the book's holy chapter. As for the foundation classification of Nehhas, he divided the foundations into four sections, namely waqf-ı tâm, waqf-ı kafî waqf-ı hasen, and foundation-ı shalih/câiz.
  • AYKUT, Süleyman. Ebû Ca’fer En-Nehhâs’ın İ’râbu’l-Kur’ân İsimli Eserinde Âl-i İmrân Sûresinin Kıraât İlmi Açısından Değerlendirilmesi. Antalya: Akdeniz Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2017.
  • ÇETİN, Abdurrahman. “Ebû Amr ed-Dânî ve Eserleri”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 3/3 (1991), 31-40.
  • ÇETİN, Abdurrahman. “Ebû Amr ed-Dânî ve Kıraat İlmindeki Yeri”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 3/3 (1991), 13-30.
  • ÇETİN, Abdurrahman. “Ebû Amr Osmân b. Saîd b. Osmân Dânî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 13/459-461. İstanbul: TDV Yayınları, 1993.
  • DÂNÎ, Ebû Amr Osmân b. Saîd b. Osmân ed. el-Müktefâ fi’l-vakf-i ve’l-ibtidâ. thk. Yûsuf Abdurrahman el-Mar’aşî. Beyrut: 1407.
  • DÜHEYİM, Mehdî. Mefâhîmu’l-vakfi ve’l-ibtidâi abra’l-merâhili’t-târihiyye. Bikülliyeti’l-Ulûmi’l-İslâmiyye, Câmiatu’l-Cezair, ts.
  • EBÛ DÂVUD, Süleyman b. Eş’as. es-Sünen, nşr. Ahmed Sa’d Ali. Mısır: 1952.
  • EROĞLU, Muhammed. “Nehhâs”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 32/542-543. İstanbul: 2006.
  • GÜNEY, Fikri. “Ebû Ca’fer Nehhâs, Hayatı Eserleri ve Meâni’l-Kur’ân’ı”. Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 4/7 (2015), 156-176.
  • HUSARÎ, Mahmud Halil. Me’âlimü’l-ihtidâ ilâ ma’rifeti’l-vakfi ve’l-ibtidâ. Kahire: 2009.
  • IŞIK, Emin. “İbnü’l-Enbârî”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 21/24-26. İstanbul: 2000.
  • İBN EVS el-MUKRÎ, Ebû Abdillah Ahmed b. Muhammed. el-Vakf ve’l-ibtidâ. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Şehid Ali Paşa, ts. 0a-64b.
  • İBNÜ’L-ENBÂRÎ, Ebû Bekr Muhammed bin el-Kâsım bin Beşşâr. Îzâhu’l-vakfi ve’l-ibtidâ. thk. Muhyiddin Abdurrahman Ramazan. Dımaşk: 1971.
  • İBNÜ’L-CEZERÎ, Ebü’l-Hayr Şemsüddin Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Alî b. Yûsuf. en-Neşr fi’l-kıraati’l-‘aşr. nşr. Ali Muammed Debbâ. Mısır: ts.
  • İBNÜ’L-CEZERÎ. Gâyetü’n-nihâye fî tabakâti’l- kurrâ. thk. C. Bergstraesser. Beyrut: Daru’l- Kütübi’l- İlmiyye, 1971.
  • İBNÜ'L-MULAKKİN, Ebû Hafs Ömer b. Ali b. Ahmed el-Mısrî. Tabakâtü’l-evliyâ. thk. Nuruttin Şerîbe. Mektebü’l-Hânicî, 1514/1994.
  • İBRAHİM, Muhammed Tayyib. İrabu’l-Kur’âni’l-Kerîm. Dârun Nefâis, 1427/2006.
  • İSHÂK, Ali Şüvâh. Mu’cemu musannefeti’l-Kur’âni’l-Kerîm. Riyâd: Dârur-Rufâiyyi, 1403/1983.
  • KARAGÖZ, Mustafa. “Uzak Bir Mananın Ayetlerdeki Vakf Yerine Etkisi, A’râf Sûresinin 188. Âyeti Örneği”. Bilimname 34/2 (2017), 31-93.
  • KOYUNCU, Recep. Kur’ân-ı Kerîm’in Anlaşılmasında Vakf ve İbtidânın Rolü, İbnü’l-Enbârî, ed-Dânî ve Secâvendî Örneği. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2015.
  • MÂLİKÎ, Ebû Bekr b. el-Arabî el. Ârizatü’l-ehvezî bi şerhi sahîhî Tirmizî. Beyrut: 2008.
  • MUNÂVÎ, Muhammed Abdurraûf, el-Kevêkibu’d-dürriyyetü fî terâcimi’s-sâdiseti’s-sûfiyye. thk. Ahmed Ferîd el-Meîdî. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmî, 1429/2008.
  • NEHHÂS, Ebû Ca’fer Ahmed b. Muhammed b. İsmâîl el-Murâdî el-Mısrî. el-Kat’ ve’l-i’tinâf. thk. Abdurrahman b. İbrahim el-Matrûdî. Riyad: Âlemü’l-Kütüb, 1992.
  • SAFEDÎ, Ebü’s-Safâ (Ebû Saîd) Salâhuddîn Halîl b. İzziddîn Aybeg b. Abdillâh es. Kitâbü’l-vâfî bi’l-vefeyât. Berlin: Das Arabsche Buch, 1999.
  • SEHÂVÎ, Ebü’l-Hasan Alemüddin Ali b. Muhammed b. Abdüsselam es. Cemâlü’l-kurrâ ve kemâlü’l-ikrâ. thk. Ali Hüseyn el-Bevvâb. Mekke: Mektebetü’t-Türâs, 1408/1987.
  • SEZGİN, Fuat. Târihu’t-türâsi’l-Arabî. el-Mektebetü’l-Arabiyyetü’s-Suûdiyye, 1411/1991.
  • SUYÛTÎ, Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr es. Sirâcü’l-münîr fî tertîbi ehâdîsi Sahîhi’l Câmii’s-Sağîr. thk. Isâm Mûsâ Hâdî. 1430/2009.
  • TAYYÂR, Müsâid b. Süleyman b. Nâsır et. Vukûfu’l-Kur’ân ve eseruhâ fi’t-tefsîr. Medine: el-Mektebetü’l-Arabiyyetü’s-Suûdiyye, 1431.
  • TEMEL, Nihat. Kıraat İlminde Vakf ve İbtidâ. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 1991.
  • TETİK, İbrahim. Vakf ve İbtidâ İlminin Âyetleri Anlamlandırmadaki Etkisi, Üşmûnî Bağlamında, Erzurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2012.
  • TİRMİZÎ, el-İmamü’l-Hâfız Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ et, el-Câmiu’l-Kebîr-Sünenü Tirmîzî. thk. Beşşâr Avvâd Ma’rûf. Dâru’l-Ğarbi’l-İslamî, 1996.
  • UZUN, Yakup. İbn Evs el-Mukrî’nin el-Vakf ve’l-İbtidâ Adlı Eserinin Tahlili ve Görüşlerinin Mukayesesi. Kayseri: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2020.
  • ÜŞMÛNÎ, Ahmed b. Muhammed b. Abdulkerim. Menâru’l-hudâ fî beyâni’l-vakf ve’l-ibtidâ. Kahire: el-Matbatü Mustafâ el-Bânî, 1393/1973.
  • ZAVALSIZ, Halit, “Üşmûnî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 42/399-400. İstanbul: 2012.
  • ZEHEBÎ, Muhammed b. Ahmed b. Osman b. Kaymâz Şemsuddîn Ebû Abdullah. Tezkiratü’l-huffâz. thk. Abdurrahmân b. Yahya el-Muallimî. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmî, 2009.
  • ZEHEBÎ, Şemseddin. Tabakâtu’l-kurrâ. Riyâd: Merkez Melik Faysal li’l-Buhûs ve’d-Dirâsâti’l-İslâmiyye, 1997.
  • ZERKEŞÎ, Bedru’d-Dîn. el-Burhân fî ‘ulûmi’l-Kur’ân. thk. Muhammed Ebü’l-Fadl İbrahim. Kahire: Dâru’t-Türâs, 2008..
Birincil Dil tr
Konular Sosyal
Bölüm Makaleler
Yazarlar

Orcid: 0000-0001-7534-6880
Yazar: Yakup UZUN (Sorumlu Yazar)
Kurum: ERCİYES ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ
Ülke: Turkey


Tarihler

Başvuru Tarihi : 6 Ocak 2021
Kabul Tarihi : 26 Mart 2021
Yayımlanma Tarihi : 30 Nisan 2021

Bibtex @araştırma makalesi { bilimname855329, journal = {Bilimname}, issn = {1304-1878}, eissn = {2148-5860}, address = {}, publisher = {Erciyes Üniversitesi}, year = {2021}, volume = {2021}, pages = {163 - 205}, doi = {10.28949/bilimname.855329}, title = {Teoriden pratiğe vakf ve ibtidâ}, key = {cite}, author = {Uzun, Yakup} }
APA Uzun, Y . (2021). Teoriden pratiğe vakf ve ibtidâ . Bilimname , 2021 (44) , 163-205 . DOI: 10.28949/bilimname.855329
MLA Uzun, Y . "Teoriden pratiğe vakf ve ibtidâ" . Bilimname 2021 (2021 ): 163-205 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/bilimname/issue/62019/855329>
Chicago Uzun, Y . "Teoriden pratiğe vakf ve ibtidâ". Bilimname 2021 (2021 ): 163-205
RIS TY - JOUR T1 - Teoriden pratiğe vakf ve ibtidâ AU - Yakup Uzun Y1 - 2021 PY - 2021 N1 - doi: 10.28949/bilimname.855329 DO - 10.28949/bilimname.855329 T2 - Bilimname JF - Journal JO - JOR SP - 163 EP - 205 VL - 2021 IS - 44 SN - 1304-1878-2148-5860 M3 - doi: 10.28949/bilimname.855329 UR - https://doi.org/10.28949/bilimname.855329 Y2 - 2021 ER -
EndNote %0 Bilimname Teoriden pratiğe vakf ve ibtidâ %A Yakup Uzun %T Teoriden pratiğe vakf ve ibtidâ %D 2021 %J Bilimname %P 1304-1878-2148-5860 %V 2021 %N 44 %R doi: 10.28949/bilimname.855329 %U 10.28949/bilimname.855329
ISNAD Uzun, Yakup . "Teoriden pratiğe vakf ve ibtidâ". Bilimname 2021 / 44 (Nisan 2021): 163-205 . https://doi.org/10.28949/bilimname.855329
AMA Uzun Y . Teoriden pratiğe vakf ve ibtidâ. Bilimname. 2021; 2021(44): 163-205.
Vancouver Uzun Y . Teoriden pratiğe vakf ve ibtidâ. Bilimname. 2021; 2021(44): 163-205.
IEEE Y. Uzun , "Teoriden pratiğe vakf ve ibtidâ", Bilimname, c. 2021, sayı. 44, ss. 163-205, Nis. 2021, doi:10.28949/bilimname.855329